Saturday, June 22, 2024
- Advertisement -
- Advertisement -
ልናገርየውኃ ሙሌቱ ያን ያህል ቀላል ነበር እንዴ?

የውኃ ሙሌቱ ያን ያህል ቀላል ነበር እንዴ?

ቀን:

በመርሐ ፅድቅ መኮንን ዓባይነህ

ታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ግንባታው በመገባደድ ላይ ነው፡፡ ያን ያህል ሚስጥር ባይሆንም አለቅጥ ንሮ የሰነባበተውን የዲፕሎማሲ ‹‹ቴምፕሬቸር›› በመጠኑም ቢሆን ለማቀዝቀዝ ታስቦ በለሆሳስ ሲካሄድ የቆየው የመጀመሪያው ዙር የውኃ ሙሌትም አሥራ አምስት ቀናት ባልሞላ ጊዜ ውስጥ በተሳካ ሁኔታ መጠናቀቁን፣ መንግሥት ሐምሌ 15 ቀን 2012 ዓ.ም. ለመላ አገር ወዳድ ኢትዮጵያውያንና ለዓለም አቀፉ ኅብረተሰብ በይፋ እንዳበሰረ ሰማን፡፡

ጥያቄያችን ሕጋዊ ብቻ ሳይሆን ፍትሐዊና በአመክንዮ የተደገፈ ጭምር ነበር፡፡ ተፈጥሮም ይህንን አውቃ ነው መሰለኝ ከጎናችን ቆመች፡፡ ቸርነቷ በዝቶ በቂ ዝናብ ለገሰችን፡፡ ለሁለት ሳምንታት ያህል አከታትሎ የጣለው ዝናብ ትሩፋቱ የግብፃውያኑን ሟርት ገደል ከተተው፡፡ በአዎንታዊ ውጤቱም እስከ 560 ሜትር ድረስ የገነባነው የግድቡ ክፍል ከአፍ እስከ ገደፉ ሞልቶ ሲያበቃ፣ ውኃው በአናቱ ላይ ሲፈስ ለማመን በሚያዳግት ድባብ ተመለከትነው፡፡

ልቦናችን አብሮ በሐሴት ተመላ፡፡ አቀርቅሮ የቆየው አንገታችን ቀና አለና ኩራት ተሰማን፡፡ እንደ ዘርፉ ጠቢባን ሳይንሳዊ ማብራሪያ ከሆነ ከእንግዲህ ተጨማሪ ውኃ ለመያዝ ከፈለግን፣ የግድቡን ከፍታ ይበልጥ ለማሳደግ ከመቼውም ጊዜ በላቀ ፍጥነት በሥራው ላይ መረባረብ ይኖርብናል፡፡

እውነቱን ለመናገር በአሁኑ ወቅት ከግድቡ በስተጀርባ አስገድደን ያስተኛነው የውኃ መጠን አምስት ቢሊዮን ኪዩቢክ ሜትር እንኳ አይሻገርም፡፡ አኃዙን በትክክል ለመጥቀስ ያህል 4.9 ቢሊዮን ኪዩቢክ ሜትር ብቻ እንደሆነ ነው ሲገለጽልን የምንሰማው፡፡

ይህ በእርግጥ ሁለት ተርባይኖችን ተክሎ የኤሌክትሪክ ኃይል በማመንጨቱ ረገድ ቀላል የፍተሻ ሥራ ከማስጀመር የዘለለ ትርጉም የለውም፡፡ እርሱም ሊሆን የሚችለው ገና በሚቀጥለው ዓመት ነው፡፡

በሌላ አነጋገር የግድቡ ፍፃሜ ገና ብዙ ቀሪ ሥራ የሚጠይቀን መሆኑን ጠንቅቀን እናውቃለን፡፡ ነገር ግን ተስፋው ብቻ ወደፊት አያሌ ዕርምጃዎችን ያንደረድረናል፡፡

በጥቁር አፍሪካ ክፍለ ዓለም ግዙፍ ነው እየተባለ የሚነገርለት የባንዲራ ፕሮጀክት ሙሉ በሙሉ ተጠናቆ በጠቅላላው 74 ቢሊዮን ኪዩቢክ ሜትር ውኃ በሚይዝበት ጊዜ፣ የሚኖረን ኃይል የማመንጨትና የማሰራጨት አቅም መፃኢውን የማደግ ድላችንን ያለ ጥርጥር ብሩህ ያደርገዋል፡፡

እጅግ የሚያስገርመው ጉዳይ ደግሞ ይህ የመጀመሪያ ዙር የውኃ ሙሌት የተከናወነው የታላቁ አስዋን ግድብ ራሱ ሳይጎድል መሆኑ ነው፡፡ ግብፃውያን ወንድሞቻችን ምንኛ ከሰሩ፣ ተዋረዱ?

“ቀድሞ የበላችው ያቅራታል፣ በላይ በላዩ ያጎርሳታል” እንደሚባለው ጎረቤታችን ሱዳን እንኳ ለግብፅ አድራ ውኃዬ ቀነሰብኝ ማለቷን በዚያው ሰሞን ሰማሁ የሚለው አንድ የቆየ ወዳጄ አጫወተኝና ምን ያህል በሳቅ እንደ ፈረስኩ ልነግራችሁ ከቶ አልችልም፡፡

አሁን ማን ይሙት በእርጥቡና በሲሳያማው የሐበሻ ምድር ክረምቱ ገፍቶ በመጣ ቁጥር ለም አፈራችንን ያለ ርህራሔ ጠራርጎ እየተሸከመ ከከፍተኛ ተራሮቻችን ቁልቁል የሚምዘገዘገው ኃይለኛ ጎርፍ ደጋግሞ እንደሚጎበኛትና ክፉኛ እያጥለቀለቀ መከራዋን እንደሚያበላት የምናውቃት ጎረቤት አገር፣ እንደምን ውኃው ቀነሰብኝ ስትል ያለ ይሉኝታ ልታማርር ትችላለች?

እንዲህ ያለው ሐሰተኛ ስሞታስ ክፉ አመል ከማስቆጠር ያለፈ ምን ያተርፍልኛል ብላ ይሆን ያን ያህል የምትወተውተው?

ለማናቸውም እኛ ዛሬ ላይ በሆነው ነገር ያለ አንዳች ጥርጥር ደስ ሊለን ይገባል፡፡ ቢሆንም ታዲያ ለጊዜው ጮቤ መርገጡን ቀነስ አድርገን ሥራችንን በንቃት መቀጠል ይኖርብናል፡፡ “አይጥ ወልዳ ወልዳ…” እንዳይሆንብን ለሰከንዶች እንኳ ከጀመርነው የህዳሴ ጉዞ ተዘናግተን መታየት የለብንም፡፡

ታሪካዊ ጠላቶቻችን እስከ ወዲያኛው በራሳችን ተማምነን የመቆማችን ኩነት አብዝቶ ያስፈራቸዋል፣ አባቶቻችንና እናቶቻችን በነጭ የበላይነት ላይ አይበገሬውን ክንዳቸውን ካሳረፉበት ከዝነኛው የዓድዋ ድል ጋር ዝንት ዓለም ሲዘከር የሚኖረው የስማችን ገናናነት ከፍ ብሎ ሲወሳ ያስበረግጋቸዋል፡፡

በውስጥ አራጋቢዎቻቸው እየተረዱ ግብፃውያን በቻሉት መጠን አስፈራሩን፣ ፎከሩብንም፡፡ የሩቅ ጌቶቻቸው ሳይቀሩ ከሉዓላዊ የግዛት ወሰናችን ሳናልፍ በራሳችን ላብና ደም በገነባነው ግድብ፣ “ከግርጌው የተፋሰሱ አገሮች ጋር ሳትስማሙ የውኃ ሙሌቱንም ሆነ ኃይል የማመንጨቱን ፍተሻ ሥራ ከማካሄድ እንድትቆጠቡ” በማለት፣ በግብዝነት ሊያስጠነቅቁን ሲከጅላቸው ታዝበናል፡፡

እነሆ ያ ሁሉ ባዶ ቱሪናፋ አለፈና በገነባነው ልክ ውኃውን ሞላነው፡፡ ከእንግዲህ በመሬት ላይ የሚለወጥ ነገር የለም፡፡ የሚለውጥ ኃይልም አይኖርም፡፡

ሰውየው በልበ ሙሉነት እንደተናገረው፣ “እኛ በሕይወት ቆመን ግድቡ በማንም አይደፈርም”፣ “እኛ ሳንፈርስ ኢትዮጵያ ከቶ አትፈርስም”፣ ይልቁንም ይህንን ውርደት የሚፈቅድ ሐሞት የለንም፡፡

የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ ክቡር አቶ ገዱ አንዳርጋቸው የመጀመሪያውን ዙር የውኃ ሙሌት መጠናቀቅ ምክንያት በማድረግ በትዊተር ገጻቸው ላይ ያሰፈሩት ምጥን፣ ግና ደግሞ ሳቢና ማራኪ መልዕክት እዚህ ላይ ታወሰኝ፡፡

እርሳቸው በትክክል እንደ ጦመሩት፣ “ዓባይ እስካሁን ድረስ ወንዝ ነበር፡፡ ዛሬ ግን ወንዝ ብቻ ሳይሆን ሐይቅም ጭምር ለመሆን” ተገዷል፡፡

ሐበሾች ስንፈጠር እንደ ጎረቤቶቻችን ያን ያህል ስስታሞች አይደለንምና በድንበር ተሻጋሪ ወንዝነቱ ሱዳንና ግብፅን ጨምሮ፣ ሁሉንም የናይል ተፋሰስ አገሮች በፍትሐዊነት ማገልገሉን እንዲቀጥል በሙሉ ልብና በቀና ህሊና እንተባበራለን፡፡ በሐይቅነቱ ግን ዓባይ ኢትዮጵያ ለፈለገችው ዓላማ ይውላል፡፡ እውነትም በዚህ ረገድ ዓባይ የእኛ የራሳችን ሀብት ሆኗልና እንደ ቀድሞው ኢፍትሐዊ ምርጫና የተስፋፋ ነፃነት እንዲኖረው አንፈቅድለትም፡፡ እኛን የተፈጥሮ ባለቤቶቹን ነጥሎ እየጎዳ የጎረቤቶቻችንን ምድር በብቸኝነት የሚያረሰርስበት አድሏዊ አሠራር ለወደፊቱ ይቋረጣል፡፡

መላው ዓለም በከፍተኛ መደመም እስኪታዘባቸው ድረስ ግብፃውያን ዓይናቸውን በጨው አጥበው፣ ጊዜ ያለፈባቸውንና ቀድሞ ነገር እኛ ኢትዮጵያውያን በወቅቱ ያልተካፈልንባቸውን አሮጌ የቅኝ አገዛዝ ውሎች በዋቢነት እየጠቀሱ በአደባባይ ጭምር ሞግተዉናል፡፡ ሆኖም በዚህ የተወላገደ አቋማቸው ሳቢያ በብዙዎች ዘንድ ተወረፉበት እንጂ አልተከበሩበትም፡፡ ያሽሟጠጣቸው እንጂ ያዘነላቸው አገር ይሁን ተቋም ተፈልጎ አልተገኘም፡፡

የልዕለ ኃያሏ አሜሪካ አስተዳደርም ቢሆን አቋሙን እንደገና ቢመረምርና መልሶ ቢያጤነው፣ በዲፕሎማሲ ረገድ የበለጠ ተጠቃሚው ከማንም በላይ እርሱ እንደሆነ በገዛ ዜጎቹ ሳይቀር እየተመከረ ነው፡፡ እነሆ ያ መከረኛ ምርጫ ተቃርቧልና አዛውንቱ ፕሬዚደንት ዶናልድ ትራምፕ በዘመቻው በቂ የጥቁር አሜሪካውያን፣ በተለይም የኢቲዮ አሜሪካውያን መራጮቻቸውን የይሁንታ ድምፅ ለማግኘት አጥብቀው የሚመኙ ከሆነ፣ ‘አምባገነኑ ወዳጄ’ ሲሉ ከሚያሞካሽዋቸው ከግብፅ ፕሬዚዳንት አብዱልፈታህ አልሲሲ ጋር ያላቸውን ቃል ኪዳን ለማፅናት ብቻ፣ በጭምጭምታ እንደምንሰማው በአገራችን ላይ አፍራሽና በመረጃ ላይ ያልተደገፈ ዕርምጃ ለመውሰድ ከመወሰናቸው በፊት ሁለት ጊዜ ማሰብ ይኖርባቸዋል፡፡

ያ ካልሆነ ግን ‘ውርድ ከራሴ’ እንዳይሆንባቸው ያሠጋል፡፡ በዴሞክራሲያዊ ዓውደ ምርጫ ለተሳትፎ የወጣ የአንድ ሰው ድምፅ ዋጋ ራሱ አይናቅምና፡፡ ተከታዩን ኢትዮጵያዊ ብሂል ማስታወስ የሚበጀው ለዚህ ነው፡-

‹‹ቀድሞ ነበር እንጂ መጥኖ መደቆስ፣

አሁን ምን ያደርጋል ወጭት ጥዶ ማልቀስ፡፡››

አሜሪካውያን እንደ ራሳቸው የዘመን ቀመር በ1930ዎቹና በ1940ዎቹ የኮለራዶ ወንዝን ለማንበርከክና በጥቅም ላይ ለማዋል ሽቷቸው የሁቨር ግድብ ንሁለት የኤሌክትሪክ ኃይል ማመንጫ እልፍኞች በአሪዞናና በኒቫዳ ክፍለ ግዛቶች በሚገኙት የወንዙ ዳርቻዎች ላይ የመገንባቱን ፕሮዤ እንደ ዋዛ ቢጀምሩትም፣ ሒደቱ ከጠበቁት በላይ ስለተወሳሰበባቸው የዜጎቻቸውን ሕይወት ከመገበር አንስቶ በጊዜም ሆነ በወጪ ረገድ ምን ያህል ከባድ መስዋዕትነት እንደከፈሉ ይዘነጉታል ብለን አናምንም፡፡

እኛ ኢትዮጵያውያንም በታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድባችን አዋጪነትናዘርፈ-ብዙ ትሩፋት ላይ ብርቱ ተስፋ ጥለንበታል፡፡ ከእንግዲህ በሁለት እግሮቻችን ጸንተን እንቆማለን እንጂ እንዳንቀላፋን አንቀርም፡፡ እንራመዳለን እንጂ ባለንበት እንደቆምን አንቀጥልም፡፡ እንሮጣለን እንጂ በመራመድ ብቻም አንወሰንም፡፡

በመሠረቱ የዓባይ ወንዝ አጠቃቀም፣ ልማትና አጠባበቅን አስመልክቶ በኢትዮጵያ፣ በሱዳንና በግብፅ መካከል ዓለም የሚያውቀው አሳሪ ስምምነት የለም፡፡ መላውን የናይል ተፋሰስ ተጋሪ አገሮች እርስ በርስ ያስተሳስራል ተብሎ ከረዥምና አድካሚ ድርድር በኋላ እ.ኤ.አ. በ2010 ላይ የተደረሰበት የካምፓላው የትብብር ማዕቀፍም ቢሆን፣ በተለይ ግብፅና ሱዳን አሻፈረኝ በማለታቸው እስካሁን ድረስ ፀድቆ በገቢር ላይ አልዋለም፡፡

እንግዲህ ይህ ግልጽ የሕግ ክፍተት በሚታይበት ሁኔታ ሊጠቀስ የሚችለውና እነዚህን ነፃና ሉዓላዊ አገሮች በፈቃደኝነት ላይ ለተመሠረተ የጋራ ውይይትም ሆነ ድርድር የሚያነሳሳው ብቸኛ ማዕቀፍ ቢኖር፣ የህዳሴውን ግድብ ግንባታ መጀመር ተከትለው የሦስቱም አገሮች መሪዎች ካርቱም ላይ በመገናኘት እ.ኤ.አ. በማርች 2015 የተፈራረሙት ልል የመግባቢያ ሰነድ መሆኑ ነው፡፡

በጠቅላላው አሥር አንቀጾችን የያዘውና በጠባዩ አሳሪ ያልሆነው ይህ የመግባቢያ ሰነድ ‘የመርሆዎች መግለጫ’ (the Declaration of Principles) በመባል ነው የሚታወቀው፡፡ ከመጠሪያ ስሙ በቀላሉ ለመረዳት እንደሚቻለው ሦስቱ የራስጌና የግርጌ አገሮች ከድንበር ተሻጋሪው ወንዝ ጋር ባላቸውና በሚኖራቸው ግንኙነት ረገድ በመካከላቸው ሊከበሩ የሚገባቸውን ዓበይት መርሆዎች መርጦ ከመዘርዘር ባለፈ፣ አዳዲስ የተናጠል መብቶችን አይፈጥርም፣ ተነፃፃሪ ግዴታዎችንም አይጥልም፡፡

ተጠቃሹ የመግባቢያ ሰነድ በአንቀጽ አምስት ሥር ያካተተው መርህ ከህዳሴው ግድብ በስተጀርባ የሚተኛውን ሰው ሠራሽ ሐይቅ ቀዳሚ የውኃ አሞላልና የራሱን የግድቡን ቴክኒካዊ ሥራ አካሄድ፣ ወይም አተገባበር ፖሊሲዎች በዝርዝር የሚመለከት ሆኖ ነው የምናነበው፡፡

ይህንን መርህ የሚያብራራው አንቀጽ አምስት ታዲያ ሦስቱም ተወዛጋቢ አገሮች ለተልዕኮው ቀድመው ካሰማሯቸው ብሔራዊና ዓለም አቀፍ ኤክስፐርቶች በኩል የሚቀርቡላቸውን የጥናት ውጤቶችና ሳይንሳዊ ምክረ ሐሳቦች በመጠቀም፣ ግንባታው ሳይቋረጥ የህዳሴው ግድብ ቀዳሚ የውኃ አሞላል የሁሉንም ወገኖች የጋራ ጥቅም ባማከለ መንገድ ሊካሄድ በሚችልባቸው የተለያዩ ሁኔታዎች (scenarios) ላይ በግልጽ ተወያይተው አንድ ዓይነት ስምምነት ላይ ይደርሱ ዘንድ በቅን ልቦና ተባብረው እንዲሠሩ ለብ ባለ ድምፀት ከማሳሰብ ባለፈ፣ ለዘመናዊ ዲፕሎማሲ ፍፁም ‘ጨዋነት’ ወይም እንግድነት የሚታይበት የትራምፕ አስተዳደር የግምጃ ቤት ሹም በአደባባይ ሊቀፍለን እንደ ሞከረው አንዳች ስምምነት ላይ ከመደረሱ በፊት፣ ኢትዮጵያ አሁን እንዳደረገችው ሁሉ የመጀመሪያውን ዙር የውኃ ሙሌት በራሷ ጊዜ እንዳታከናውን የሚከለክል ድንጋጌ ጨርሶ የለበትም፡፡

ስለሆነም የኛ ጥፋት ባልሆነ ምክንያት የመጀመሪያውን ዙር የውኃ ሙሌት ከተባለው ስምምነት በፊት ለማከናወን በመቻላችን የማድረግ አቅማችንን ለዓለም ከማሳየት ባለፈ፣ የተላለፍነው አንዳች አሳሪ ሕግ ወይም አስገዳጅ ስምምነት ባለመኖሩ እንዲመቸንና በተነቃቃ መንፈስ ሥራችንን ቀጥለን ሕልማችንን እንድናሳካ ያስፈልጋል፡፡

የሱዳናውያን ዲፕሎማሲያዊ ጅዋጅዌም ሆነ የግብፃውያን እዚህና እዚያ መርገጥ የፍርደ ገምድል ተቆርቋሪዎቻቸው ብያኔ ታክሎበትም ቢሆን፣ በመሬት ላይ ያለውን ተጨባጭ እውነታ ከቶ ሊለውጠው እንደማይችል ከወዲሁ ተገንዝበን ኩራታችን የሆነውን የባንዲራ ፕሮጀክት በወጉ ለማጠናቀቅ ጨክነን እንረባረብ፡፡

በመጨረሻም ይህ ጸሐፊ ለበረሃው ትንታግ ለኢንጂነር ስመኘው በቀለ የማሳረጊያ መልዕክት አለው፡፡ እልኸኛው ወንድማችን ከልብ እናመሠግንሃለን፡፡ ቸሩ የኢትዮጵያ አምላክ ነፍስህን በመንግሥተ ሰማያት እንዲያኖር ዘወትር እንመኛለን፣ እንፀልያለንም፡

እነሆ በአካል ብትለየንም በመንፈስ አብረኸን በመቀጠልህ የህዳሴውን ግድብ ግንባታ እንደተመኘኸው አገባደን የመጀመሪያውን ዙር የውኃ ሙሌት ለማከናወን በቃን፡፡ ምነው ይህንን አስደሳች ኩነት እንኳ ለአንዳፍታ አንገትህን ቀና አድርገህ ለመመልከት ዕድሉን ባገኘህልን፡፡

መቼም ለዚያ ያድርሰን እንጂ ግንባታው ሙሉ በሙሉ ተጠናቆ በይፋ የተመረቀ እንደሆነ ከአብራክህ የተከፈለ የሥጋ ልጅህ ያህል ትሳሳለትና ትንከባከበው የነበረው ታላቁ የህዳሴ ግድብ በስምህ እንዲጠራና ለዘለዓለም ሲዘከር እንዲኖር ደፍሮ አለመወሰን ፍፁም ውለታ ቢስነት የሚሆንብን ይመስለኛል፡፡

አበቃሁ፡፡

ከአዘጋጁ፡- ጸሐፊው በሕግ ሙያ የመጀመርያ ዲግሪያቸውን በ1981 ዓ.ም. ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የቀድሞው የሕግ ፋኩልቲ ያገኙ ሲሆን፣ በሐምሌ ወር 2001 ዓ.ም. ደግሞ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲና በተመድ የሰላም ዩኒቨርሲቲ ጣምራ ትብብር ይካሄድ ከነበረው የአፍሪካ ፕሮግራም በሰላምና በደኅንነት ጥናት የማስተርስ ዲግሪያቸውን ሠርተዋል፡፡ በአሁኑ ወቅት በአማራ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት በቢሮ ኃላፊ ማዕረግ የርዕሰ መስተዳድሩ ዋና የሕግ አማካሪ ሆነው በማገልገል ላይ ናቸው፡፡ ጽሑፉ የእሳቸውን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እየገለጽን፣ በኢሜይል አድራሻቸው clickmerha1@gmail.com ማግኘት ይቻላል፡፡

spot_img
- Advertisement -

ይመዝገቡ

spot_img

ተዛማጅ ጽሑፎች
ተዛማጅ

የንብረት ማስመለስ ረቂቅ አዋጅና የሚስተጋቡ ሥጋቶች

ከሰሞኑ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የቀረበው የንብረት ማስመለስ ረቂቅ...

የመጨረሻ የተባለው የንግድ ምክር ቤቱ ምርጫና የሚኒስቴሩ ውሳኔ

በአገር አቀፍ ደረጃ ደረጃ የንግድ ኅብረተሰቡን በመወከል የሚጠቀሰው የኢትዮጵያ...

ሚስጥሩ!

ጉዞ ከካዛንቺስ ወደ ስድስት ኪሎ፡፡ የጥንቶቹ አራዶች መናኸሪያ ወዘናዋ...