Wednesday, April 17, 2024
- Advertisement -
- Advertisement -

‹‹ኢትዮጵያ በተለየ መንገድ መዘጋጀትና ራሷን መለወጥ መቻል አለባት›› አቶ ስለሺ ግርማ፣ የቱሪዝም ኢትዮጵያ ዋና ሥራ አስፈጻሚ

አቶ ስለሺ ግርማ የቱሪዝም ኢትዮጵያ ዋና ሥራ አስፈጻሚ በመሆን እየሠሩ የሚገኙ አራተኛው የተቋሙ ኃላፊ ናቸው፡፡ ከእሳቸው በፊት የነበሩ ኃላፊዎች ያላጋጠማቸውን ዓለም አቀፍ አስቸጋሪ ጊዜ እሳቸው የሚመሩት ዘርፍ እያሳለፈ ይገኛል፡፡ እንደ የዓለም ቱሪዝም ሁሉ የኢትዮጵያ ቱሪዝም በኮሮና ቫይረስ ምክንያት ጫና ውስጥ ገብቷል፡፡ በኢትዮጵያ ሁኔታ ሊደርስ ስለሚችለው ጉዳት ለሪፖርተር ያብራሩት አቶ ስለሺ፣ ቱሪዝም ኢትዮጵያን እንዲመሩ ከመሾማቸው ቀደም ብሎ በባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር ከፍተኛ አማካሪ ሆነው አገልግለዋል፡፡ በጎንደር ዩኒቨርሲቲና በሌሎች ተቋማትም በማስተማርና በአስተዳደር ሥራዎች ሲሳተፉ ቆይተዋል፡፡ የኮሮና ቫይረስ በቱሪዝም ኢኮኖሚ ላይ በሚያደርሰው ተፅዕኖ ሳቢያ ተጋላጭ ስለሆኑ መስኮች፣ ስለሚታሰቡ የመፍትሔ ዕርምጃዎችና ዘርፉ ስላለው ተስፋ አቶ ስለሺ ከሪፖርተር ጋር ያደረጉትን ቆይታ ብርሃኑ ፈቃደ እንደሚከተለው አጠናቅሮታል፡፡ 

ሪፖርተር፡- በኮሮና ቫይረስ ሳቢያ የቱሪዝምና የሆቴል ኢንዱስትሪ ክፉኛ ከሚጎዱት ዋናው ነው፡፡ በቅርቡ እርስዎም በማኅበራዊ ገጽዎ እንዳሰፈሩት በቀን 2,000 ቱሪስቶች ከመምጣት እየቀሩ ነው፡፡ በጠቅላላው በዘርፉ ላይ ሊደርስ የሚችለው ተፅዕኖ ምን ይመስላል?

አቶ ስለሺ፡- በኮሮና ቫይረስ የሚከሰተው ትልቁና የመጀመርያው ጉዳት ጤና ነው፡፡ በጊዜ ሒደት ግን የኢኮኖሚ ጉዳቱ እየታየ እንደሚሄድና አሁንም እየታየ ነው፡፡ በረዥም ጊዜ ሒደትም አሉታዊ ተፅዕኖ እንደሚያሳድር ይታሰባል፡፡ ከኢኮኖሚው ዘርፎች ውስጥ ግብርና፣ ኢንዱስትሪ በተለይም ማኑፋክቸሪንግ አለ፡፡ በአገልግሎት መስኩም ቱሪዝምን ጨምሮ ጤና፣ ፋይናንስ፣ ትምህርትና መሰል የአገልግሎት መስኮች አሉ፡፡ ከግብርናና ከአምራች ኢንዱስትሪው በላይ በእኔ እምነት የአገልግሎት ዘርፉ ይበልጥ የተጋለጠ ነው፡፡ ከአገልግሎት መስኩ የትኛው የበለጠ ይጎዳል የሚለውን ከማየታችን በፊት፣ በዚህ አደጋ ወቅትም ተጠቃሚ ሊሆኑ ከሚችሉት ውስጥ ለምሳሌ የሕክምና አገልግሎትና የቱሪዝም ዘርፍ ያላቸው አገሮች አሁንም ተጠቃሚ ናቸው፡፡ ከትምህርት አኳያ በኦንላይን የሚያስተምሩ ተቋማት ያለ ችግር አሁንም ሥራቸውን መቀጠል ችለዋል፡፡ ይሁን እንጂ በአካል በትምህርት ተቋማት ውስጥ አገልግሎት የሚሰጡ ግን አሁንም ሊጎዱ ይችላሉ፡፡ ከአገልግሎት ዘርፉ የቱሪዝም ኢንዱስትሪው በውጭ ገበያ ላይ የሚመሠረት በመሆኑ ከፍተኛ ጉዳት ይኖረዋል፡፡ ይህ ተፅዕኖ በኢኮኖሚው ላይስ ምን ያህል ሊሆን ይችላል የሚለው ሌላው ነጥብ ነው፡፡

በኢትዮጵያ ሁኔታ ቱሪዝም ለኢኮኖሚው ከአምስት በመቶ በላይ ድርሻ አለው፡፡ ከ30 በመቶ በላይ የአገልግሎት ወጪ ንግድ ከቱሪዝም የሚመነጭ ነው፡፡ ይህ በተዘዋዋሪ የንግዱን ዘርፍም ይጎዳዋል ማለት ነው፡፡ የውጭ ምንዛሪ ገቢ ላይ ተፅዕኖ ያድርበታል ማለት ነው፡፡ የክፍያ ሚዛኑን የሚያዛባ፣ የሥራ ዕድልን በመጉዳት የማክሮ ኢኮኖሚ ጉዳት ያስከትላል፡፡ ቱሪስቶች አልመጡም ማለት የቱሪዝም ኢንዱስትሪው መጠነ ሰፊ የእሴት ሰንሰለት ስላለው ቱሪስቶቹን ከሚቀበሏቸው ጀምሮ፣ አየር መንገዱ፣ አስጎብኚ ድርጅቶች፣ እነሱ ተቀብለው ካመጧቸው በኋላ የሚያሳርፉባቸው ሆቴሎች፣ ወደ ጉብኝት ቦታ የሚሄዱባቸው የትራንስፖርት አገልግሎቶች፣ የጉብኝት ቦታው አካባቢ ሲደርሱም በበቅሎና በጀልባ ኪራይ የሚያገለግላቸው፣ ሥጦታ የሚሸጡላቸው፣ ጉብኝት ቦታ ላይ የመግቢያ ክፍያ የሚሰበስቡ ሙዚየሞችና ብሔራዊ ፓርኮች፣ እንዲሁም ዩኒቲ ፓርክን ጨምሮ በሁሉም እሴት ሰንሰለት አካባቢ ያሉ እንቅስቃሴዎች፣ በውጭ ምንዛሪ አስተዋጽኦ ረገድ የቱሪዝም ዘርፍ ያለው ሚና ላይ ብሎም የሥራ ዕድል ሊጎዳ ይችላል፡፡ እነዚህ የተወሰኑ በማክሮ ደረጃ የሚታዩ ተፅዕኖዎች ናቸው፡፡

 በአሁኑ ወቅት ከ500 በላይ የአስጎብኚ ድርጅቶች አሉ፡፡ ፈቃድ አውጥተው ከሚንቀሳቀሱ ከእነዚህ ድርጅቶች ውስጥ 40 ያህሉ ግዙፍ ድርጅቶች ከፍተኛ ቁጥር ያለው ቱሪስት እያመጡ ቢሆንም፣ የበሽታው ጫና ከእስካሁኑ እየባሰ ከሄደ ከ300 እስከ 400 የሚቆጠሩ አነስተኛ ድርጅቶች ሊዘጉ የሚችሉበት አጋጣሚ በጣም ሰፊ ነው፡፡ የአቪዬሽን ዘርፍ ሰዎች መንቀሳቀስ በጀመሩ ጊዜ ወዲያው ሥራ መጀመር ይችላል፡፡ የፍጆታ ዕቃ የሚያመርቱ ማኑፋክቸሪንግ ድርጅቶች፣ መኪና የሚሸጡ ኩባንያዎች ሁሉ ሰዎች መንቀሳቀስ በጀመሩ አፍታ ወደ ሥራ መግባት የሚችሉ ናቸው፡፡ የቱሪዝም ዘርፉ ግን ጊዜ ይፈጅበታል፡፡ ነገሮች ተስተካክለው ሰዎች ለጉብኝት የሚመጡበት ወቅት ጊዜ ይፈጃል፡፡ በኢንቨስትመንት ከፍተኛ ደረጃ ያላቸው መስኮች ላይ ኢንቨስት ከማድረግ ይልቅ፣ የመጀመርያና የሁለተኛ ደረጃ ዘርፎች በሚባሉት ላይ ኢንቨስት የማድረግ ውስን ፍላጎት ሊፈጠር ስለሚችል የኢንቨስትመንት ፍሰት ላይም ጫና ያሳድራል፡፡ ሰዎች ኢንቨስትመንታቸውን ቢያስፋፉ ችግር አይሆንም ነበር፡፡ ነገር ግን ወደ ሌላ ለመሄድ ካሰቡ ትልቅ ችግር ይሆናል፡፡ ሌላው በተጓዦች በኩል ካየንም ከሩቅ አገር እንበልና ከአሜሪካ ወይም ከአውስትራሊያ በመምጣት የሚጎበኙ ቱሪስቶች እንደ ቀድሞው ሩቅ ቦታ ሄደው ከመጎብኘት ይልቅ፣ አገራቸው ውስጥ ወይም አካባቢያቸውን ወደ መጎብኘቱ ሊያዘነብሉ ይችላሉ፡፡ ለምሳሌ የሰሜን አሜሪካ ጎብኝዎች እዚያው ያሉ አገሮችን መጎብኘት ብቻ ላይ ሊወሰኑ ይችላሉ፡፡ አውሮፓውያንም እዚያው አውሮፓ ያሉ አገሮችና ቦታዎችን ብቻ ለመጎብኘት ይፈልጋሉ፡፡ አፍሪካም እንደዚያው፡፡ ይህ ምናልባት ከሕይወት ኢንሹራንስና መሰል አሠራሮች ጋር በተያያዘ የሚያስከትለው ተፅዕኖም ጭምር ሊሆን ይችላል፡፡ እንዲህ ያሉ ጉዳዮች ያሠጋሉ፡፡

በኢትዮጵያ ቱሪዝም ሁኔታ ዋና ዋና የሚባሉት እንደ ጀርመን፣ ስፔን፣ አሜሪካ፣ እንግሊዝ፣ ፈረንሣይና ጣሊያን ያሉት ለኢትዮጵያ ቁልፍ የቱሪስት አመንጪ አገሮች ናቸው፡፡ እነዚሁ አገሮች ናቸው በከፍተኛ ደረጃ በበሽታው የተጎዱት፡፡ እነዚህ ወተት እንደምትሰጥ ላም የሚቆጠሩ አገሮች ናቸው፡፡ ሌሎች ከፍተኛ የማደግ አቅም ያላቸው ሁለተኛ ደረጃ ገበያ ተብለው የሚፈረጁት፣ እንደ ቻይናና ኮሪያ ያሉትም የዋናዎቹን ደረጃ ባይዙም ቱሪስት አመንጪ አገሮች ናቸው፡፡ በተለይም ለመዝናናት የሚመጣው ቱሪስት ከአውሮፓና ከሰሜን አሜሪካ አገሮች ነው፡፡ የኮንፈረንስ ቱሪዝም ላይ የአፍሪካ አገሮችም አስተዋጽኦ አላቸው፡፡ ቁልፍ ከሚባሉት አገሮች በአብዛኛው የሚመጡት ጎብኚዎች አዋቂና ጠና ያሉ ናቸው፡፡ በዚህ የዕድሜ ክልል ላይ ያሉትን በሽታው የበለጠ ማጥቃቱ ድርብ ጉዳት ነው የሚሆነው፡፡ በዓለም ቱሪዝም ላይ እስከ 30 በመቶ አጠቃላይ ተፅዕኖና ቅናሽ እንደሚኖር የዓለም ቱሪዝም ድርጅት ሪፖርት ያሳያል፡፡

ሪፖርተር፡- በእኛ አገርስ የዘርፉ እንቅስቃሴ ምን ያህል ሊቀንስ እንደሚችል የተደረገ ትንበያ አለ ወይ? ሆቴሎች ከፍተኛ ጫና ውስጥ ገብተዋል፡፡ የአምስት ወራት የአስቸኳይ ጊዜ ከመታወጁ አኳያም እንዲህ ያሉ ሁኔታዎች በዘርፉ ላይ ምን ዓይነት ተፅዕኖ አላቸው?

አቶ ስለሺ፡- እውነት ለመናገር የቱሪዝም ወቅት ከመስከረም ወር የሚጀምር ከመሆኑም ባሻገር፣ ይህ ችግር በዓለም ላይ ሲከሰት የእኛ ዋናው የቱሪዝም ወቅት አልፎ ነበር፡፡ እ.ኤ.አ. ከ2019 ጥቅምት፣ ኅዳርና ታኅሳስን ይዞ ጥር ሲገባ ወደ 2020 ይሻገራል፡፡ እነዚህ ወራት የእኛ ከፍተኛ የቱሪዝም እንቅስቃሴ ወቅት ናቸው፡፡ ጎብኚዎች የሚመጡባቸው አገሮች ውስጥ የገናና የአዲስ ዓመት ዕረፍት ወቅት በመሆኑም ጭምር፣ በእነዚህ ወራት ውስጥ እንደ ዕድል ሆኖ በትልቁ ሠርተናል፡፡ ቅድም 2,000 ቱሪስቶች በየቀኑ ሊቀሩ እንደሚችሉ ሲገለጽ፣ አንድ ሚሊዮን ቱሪስቶችን ማስናገድ ብንችል በሰባት ወራት ጊዜ ውስጥ 700 ሺሕ ማሳካት ስለምንችል ጳጉሜንና የተቀሩትን አምስት ወራት 300 ሺሕ ብናስተናገድ፣ በ12 ወራት ውስጥ በቀን 2,000 ቱሪስት እናስተናግዳለን ከሚል ሒሳብ ነው፡፡ በቀን በአማካይ 2,000 ብለን አስቀመጥን እንጂ ከዚያም በላይ ቱሪስት ይገባ ነበር፡፡ ዛሬ የገባው 2,000 ቱሪስት 16 ቀናት ይቆያል፡፡ በላዩ ላይ ሌሎች እየታከሉ ሲሄዱ፣ የሆነ ጊዜ ላይ ከ100 ሺሕ ቱሪስት በላይ አገሪቱ ውስጥ ሊኖር ይችላል ማለት ነው፡፡ ይህ ለኮንፈረንስ፣ ለመዝናናትና ለጉብኝት ብሎም ዜግነቱ የሌላ አገር ሆኖ ለመዘድ ጥየቃና መሰል ፍላጎት የሚመጣውን ዳያስፖራ ጨምሮ በርካታ ቱሪስት ይስተናገዳል፡፡ የዘንድሮውን ማለትም እ.ኤ.አ. የ2019/20 ሁለት – ሦስተኛውን ወይም ከ63 በመቶ በላይ የዘርፉ ዕቅድ አምስት ወራት በሙሉ አገሪቱ ውስጥ እንቅስቃሴ ቢቆም እንኳን ይሳካል፡፡ አንድ – ሦስተኛውን ግን ማጣታችን አይቀርም፡፡ ይህ ከቱሪስቱ መምጣትና ከገቢ ጋር በተያያዘ የሚታጣው ነው፡፡ የሥራ ዕድልና የቅጥር ሁኔታው ላይ የሚኖረው ግን በግሉ ዘርፍ መልካም ፈቃድ ላይ የሚመሠረት ነው፡፡

እስካሁን በተሠራው ሥራ ከገንዘብ ሚኒስቴር ጋር ኩባንያዎቹን በማገናኘት ሠራተኛ ሳያባርሩ መቆየት የሚችሉባቸውን ዕድሎች ለማየትና መተማመን እንዲያድርባቸው የማድረግ፣ እንዲሁም የማገገሚያ ሥራዎቻችንን እንዲያውቋቸው የማድረግ ሥራዎችን ስናከናውን ቆይተናል፡፡ ገቢው ጥሩ ሁኔታ ቢያሳይም፣ ዋናው ፈተና የሥራ መስኮች ላይ ነው ያለው፡፡ አምስት ወይም ስድስት ወራት በቆየ ቁጥር በርካታ ጫናዎች ሊፈጠሩ ይችላሉ፡፡ ሌላው ፈተና በክረምቱ ወራት የሚመጡ ገበያዎችም ላይ ነው፡፡ እንደ ስፔን ያሉ አገሮች ሐምሌና ነሐሴ ላይ ወደ እኛ የሚመጡበት ዕድል እየተንጠባጠበ መታጣቱ አይቀርም፡፡ እስካሁን በነበረው ዋናው የገበያ ወቅት ጥሩ ውጤት አስገኝቷል፡፡ ከዚህ በኋላ ባሉት ወራት ውስጥ ይመጡ የነበሩ ቱሪስቶች ላይመጡ ስለሚችሉ ፈታኝ ያደርገዋል፡፡ ከዚህ በተጨማሪ በሽታው ገፍቶ ከቆየ ዋናውን የቱሪዝም እንቅስቃሴ የምናስተናግድበት ወቅት የሚገኘው እ.ኤ.አ. 2020/21 ላይ ነው የሚሆነው፡፡ ከመጪው ዓመት ጥቅምት እስከ ጥር ባለው ጊዜ ውስጥ ማለት ነው፡፡   

ሪፖርተር፡- ስለዚህ የእስካሁኑ የቱሪዝም ገቢ ይህንኑ አመላክቷል ማለት ነው?

አቶ ስለሺ፡- እስካሁን ከነበረው ሒደት ከጥቅምት እስከ ጥር ባለው ጊዜ ውስጥ የተገኘው ገቢ ለዋናው የቱሪዝም ወራት የተቀመጠውን አስገኝቷል፡፡ ከግሉ ዘርፉም የሚያገኘው መልካም ግብረ መልስ ነው፡፡

ሪፖርተር፡- የሆቴሎች ጉዳይስ እንዴት ታይቷል?

አቶ ስለሺ፡- እስካለፈው ጥር ወር ድረስ ሆቴሎች ጥሩ እየተንቀሳቀሱ ነበር፡፡ ከሰሞኑ ነው ችግር የገጠማቸው፡፡ የተወሰኑ ሆቴሎችን የማየት ዕድል ነበረኝ፡፡ አንዳንዶቹ በአጋጣሚው ተጠቅመው ለዕድሳት የዘጉም ነበሩ፡፡ ቤስት ዌስተርንና አዲሲንያ የመሳሰሉት ለዕድሳት ብለው እየዘጉ ያሉ ናቸው፡፡ አንዳንዶቹም ድንገት እግር ጥሎት ሊስተናገድ የሚፈልግ ተጠቃሚ አይጠፋም በሚል ሐሳብ ከፍተው እየሠሩ ነው፡፡ የተወሰኑትን ሠራተኞች ከክፍያና ላልተወሰነ ጊዜም ያለ ክፍያ የዓመት ፈቃድ በመስጠት እያቆዩ ያሉ ሆቴሎችም አሉ፡፡ በዚህ አግባብ  ከጥር እስከ የካቲት ባለው ጊዜ ውስጥ ሆቴሎች ሠራተኞቻቸውን ሲለቁ ታይተዋል፡፡ የተወሰኑት ሙሉ በሙሉ ዘግተው ወደ ዕድሳት ገብተዋል፡፡ በዚህ ወቅት ሆቴሎች እንግዳ እየተቀበሉ አይደሉም፡፡ በአብዛኛው ትኩረት ሰጥተን እየተነጋገርን ያለነው ዓለም አቀፍ ቱሪዝም ላይ በመሆኑ በመጪዎቹ አምስት ወራት ውስጥ የሚኖረው ሁኔታ ከጉዞ ክልከላዎች መነሳት፣ ከዓለም አቀፍ ንግድ እንቅስቃሴና ከመሳሰሉት ጋር ይያያዛል፡፡ የአቪዬሽን ኢንዱስትሪው ሥራውን ሁሉ ወደ ካርጎ በማዞር ለመሥራት ተገዷል፡፡ የጉዞ ክልከላ እስካልተነሳ ድረስ  የምንጠብቀው ጎብኚ አይኖርም፡፡

ሪፖርተር፡- ሆቴሎች ከዚህ ቀደም በፖለቲካ ቀውስ ምክንያት ሥራ በቀዘቀዘባቸው ጊዜ፣ ታክስ እንዲቀንስላቸው፣ የድጎማ ድጋፍ እንዲሰጣቸው ጭምር ሲጠይቁ ነበር፡፡ አሁን  ሠራተኞችን እንዳይቀንሱ ለማድረግ ጥረት እየተደረገ ነው፡፡ ሆቴሎቹ የሚያነሷቸው ጥያቄዎች ምንድን ናቸው?

አቶ ስለሺ፡- ተመሳሳይ ጥያቄ ነው እየቀረበ ያለው፡፡ የሆቴሎች ማኅበራትን አነጋግረናል፡፡ ቀደም ብለን ችግሩ ሲፈጠር በአገር ደረጃ ግብረ ኃይል አቋቁመናል፡፡ አፋጣኝ ዕርምጃዎችን ከራሳችን በመውሰድ ነበር የጀመርነው፡፡ ሠራተኞቻችን እንዳይጋለጡ መከላከልና ድጋፍ ማድረግ፣ በክልል ላሉትም ስለኮሮና ቫይረስ ግንዛቤያቸው እንዲጨምር የሚያስችሉ ሥልጠናዎችን በጤና ባለሙያዎች እንዲያገኙ ማድረግ ከመነሻው የሠራናቸውና በሽታውም ቶሎ ይቆማል የሚል ግምትም ስለነበር፣ ሰዎችም ከጉዳት እንዲጠበቁ ለማድረግ እንቅስቃሴ ስናደርግ ነበር፡፡ በክብርት ሚኒስትሯ የሚመራ፣ ከኢትየጵያ ቱሪዝም እኔ ጸሐፊ በመሆን የምንሳተፍበት አገር አቀፍ ግብረ ኃይል፣ እስከ ምክትል ሰብሳቢነት ባለው ደረጃ እንዲሳተፉ በማድረግ ሆቴሎችን፣ የሆቴሎች ማኅበራትን፣ አስጎብኚ ድርጅቶችና የሚመለከታቸው የሚሳተፉበት አወቃቀር ነው፡፡ ይህ በመሆኑም ወደፊት ፈጠነም ዘገየም ሊኖር የሚችለው ተፅዕኖ ምን እንደሚሆን አጥንተው፣ ትንበያ እንዲሠሩና እንዲያጠኑ የሚደረግበት አግባብ ተዘግርቷል፡፡ የበሽታውን ተፅዕኖ በአጭር ጊዜ ውስጥ እንኳ ምላሽ ብንሰጥበት፣ በተወሰኑ የንግድ ዘርፎች ላይ ተፅዕኖ ማሳደሩ አይቀሬ ነው፡፡ ከሦስት እስከ ስድስት ወራት ባለው ጊዜ ቢታይ እንኳ፣ የቤት ኪራይ የሚከፍሉ ድርጅቶች መክፈል የማይችሉበት ሁኔታ ይፈጠርባቸዋል፡፡ በመሆኑም ጥያቄዎቻቸው ተጠቃለው ከገንዘብ ሚኒስቴር ጋር ውይይት ተደርጎባቸዋል፡፡ በውይይቱም ድጎማ ከማድረግ ጀምሮ፣ ሠራተኞቻቸውን እንዳያሰናብቱ የሚያግዙ አሠራሮች፣ የታክስ ዕፎይታ የሚሰጥበት አግባብ ካለ፣ ባንኮችም የብድር ዕዳ ዕፎይታ መስጠት የሚችሉበት ዕድል ይኖር እንደሆነ በውይይቱ ታይተዋል፡፡ እንደ ሌላው አገር ካለን መጠባበቂያ ውስጥ ይህን ያህሉን ለቱሪዝም፣ ይህን ያህሉን ደግሞ ለአቪዬሽን የምንለው ነገር አይኖርም፡፡ ነገሮችን በሚገባ አስቦና ገምግሞ መሥራት ግድ ይሆናል፡፡

ይሁን እንጂ በቱሪዝም ዘርፉ ተዋንያን የሆኑት ሆቴሎችና ሌሎችም አገልግሎት ሰጪዎች፣ ሠራተኞቻቸውን ይዘው እንዲቆዩ የሚያስችል ድጋፍ እንደሚኖር ይጠበቃል፡፡ በመንግሥት በኩል የኮሮና ቫይረስ በቱሪዝም ዘርፉ ላይ ያሳደረው ተፅዕኖ ይታወቃል፡፡ ጉዳቱ ላይ የባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር፣ የገንዘብ ሚኒስቴርና የቱሪዝም ኢትዮጵያ ድርጅት ተመሳሳይ አቋም አላቸው፡፡ ለግሉ ዘርፍ ታሳቢ ሊደረጉለት የሚችሉ ተፅዕኖዎች እንዳሉ ለባንኮችም መረጃው እንዲደርሳቸው ተደርጓል፡፡ በሁሉም የመንግሥት መዋቅር ደረጃ በኮሮና ሳቢያ ቱሪዝምና በውስጡ ባሉት መስኮች ላይ የደረሰው ጉዳት ላይ ወሳኝ የሚባል ግንዛቤ አለ፡፡ እኔ የምጠብቀው ለሁላችንም የሚኖረው ትብብር አገር አቀፍና ዓለም አቀፍ እንዲሆን ነው፡፡ በዓለም አቀፍ ደረጃ ከዓለም ቱሪዝም ድርጅትና ከሚመለከታቸው ትልልቅ የቱሪዝም ተቋማት ጋር አጋርነት በመፍጠር፣ ከጫናው መትረፍ የምንችልባቸውን ትብብሮች ለማጠናከር እናስባለን፡፡ በአገር አቀፍ ደረጃ ከሚመለከታቸው ከገቢዎች ሚኒስቴር፣ ከኢንቨስትመንት ኮሚሽንና ከገንዘብ ሚኒስቴር ጋር በመሆንና የግሉን ዘርፍ በማነቃነቅ የቱሪዝም ዘርፉን እንዴት መለወጥ አለብን የሚለውን እየሠራንበት ነው፡፡ ኢትዮጵያ በተለየ መንገድ መዘጋጀትና ራሷን መለወጥ መቻል አለባት፡፡

   ከኮሮና በኋላ ሁሉም አገር በተለይም 40 እስከ 60 በመቶ የኢኮኖሚያቸውን ገቢ ከቱሪዝም የሚያገኙ አገሮች አዳዲስ የቱሪዝም ገበያን የሚስብ አሠራርና አዲስ የፕሮሞሽን ስትራቴጂ ይዘው መምጣታቸው የማይቀር ነው፡፡ እኛም ለቱሪዝም መዳረሻነት የሚመረጡ እንደ እንጦጦ ፓርክ ያሉትን አዳዲስ የጉብኝት ቦታዎች ይዘን፣ ከዜግነትና ከኢሚግሬሽን ጉዳዮች መሥሪያ ቤት ጋር የቪዛ ክፍያን ነፃ እስከ ማድረግ፣ አገልግሎት ሰጪ ተቋማትም የጥራትና የአገልግሎት አሰጣጥ ላይ ለውጥ ማድረግ፣ ዋጋ ላይ የፕሮሞሽን ሽያጭን መሠረት ያደረገ እንዲሆን የማድረግ ሥራዎች እየተሠሩ ነው፡፡ እኛ ዘንድ ጥቂት አረፍ ብለው መንገዳቸው ለሚቀጥሉ፣ ‹‹ማይስ ሚቲንግ፣ ኢንሴንቲቭስ፣ ኮንፈረንስ፣ ኤግዚቢሽን›› የተሰኘው ፕሮጀክት እያለቀ ነው፡፡ የዘንድሮው የፍራንክፈርት የቱሪዝም ጉባዔ ባይሰረዝ ኖሮ፣ አዲሱን የማይስ ብራንድ ማስታወቂያ ምልክት፣ ብሎም ጠቅላላ የአገሪቱን መረጃዎች የሚያሳዩ ሰነዶችን በመያዝ ዓለም አቀፍ ኮንፈረንሶችን ወደ እኛ ለማምጣት የምንችልበት ፕሮግራም ነበረን፡፡ የበሽታው ጊዜ ሲያልፍ እንሄድበታለን፡፡ ሙሉ በሙሉ እንደ አዲስ ለመቃነቅ የሚያስችል ዝግጅት እያደረግን ነው፡፡  

ሪፖርተር፡- አስጎብኚዎች እንዳሉ ሆነው ካሉት ሆቴሎች፣ ሎጆች፣ ሬስቶራንቶችና ሌሎችም አገልግሎት ሰጪዎች ከፍተኛው ጉዳት የደረሰባቸው የትኞቹ ናቸው? የትኞቹስ ከስድስት ወራትና ከዚያም በላይ ጉዳቱን ተቋቁመው ሊዘልቁ ይችላሉ ተብለው የተለዩ አሉ?

አቶ ስለሺ፡- ይታወቃሉ፡፡ እስካሁን በነበረን ሁኔታ የተገመገሙ ነገሮች አሉ፡፡ ለምሳሌ አስጎብኚ ድርጅቶች በዋናው የቱሪዝም ወቅት በሚገባ ሠርተው ቱሪስት በማይመጣበት ወቅት እንዲሁ የመቆየት አቅም አላቸው፡፡ እንደ ሆቴሎች በሰፊው ለብድር የተጋለጡም አይደሉም፡፡ የሆቴሎችና የሎጅ ኢንቨስትመንቶችም ችግሩን ተቋቁመው የመቆየት ዕድል አላቸው፡፡ ነገር ግን ከፍተኛ ካፒታል የሚጠይቅ የቢዝነስ ዘርፍ በመሆኑ፣ በየጊዜው ለፕሮጀክት የወሰዷቸው የባንክ ብድሮችን መክፈል አለባቸው፡፡ በርካታ ቁጥር ያለው ሠራተኛም ያስተዳድራሉ፡፡ ስለዚህ በእነዚህ ምክንያቶች ከተጋላጭነት አኳያ ሆቴሎች በከፍተኛ ደረጃ ተጠቃሾች ናቸው፡፡ በአዲስ አበባ በሚንቀሳቀሱ 130 ያህል ባለኮከብ ሆቴሎች ከ15 ሺሕ ያላነሰ ሠራተኞች አሏቸው፡፡ ከእነዚህ ሆቴሎች ውስጥ ከ80 በመቶው በላይ በየወሩ ከአንድ ሚሊዮን ብር በላይ የባንክ ዕዳ መክፈል ይጠበቅባቸዋል፡፡ ይህ ማለት አብዛኞቹ ሆቴሎችና ሌሎችም ለእንግዶች አገልግሎት የሚሰጡ ተቋማት በባንክ ብድር ነው የሚንቀሳቀሱት ማለት ነው፡፡ እነዚህ በጣም ተጋላጮች ናቸው፡፡ የአስጎብኚ ድርጅቶች በአብዛኛው በኮሚሽን ሥራ ላይ የተመሠረተ ገቢ ስላላቸው የሆቴሎችን ያህል የባንክ ዕዳ ውስጥ የሚያስገባ ሁኔታ ላይኖራቸው ይችላል፡፡ እያንዳንዱ አስጎብኚ ድርጅት እንደ ሆቴሎች 200 ወይም 300 ሠራተኛ አይኖረውም፡፡ ሌላው ሆቴሎች በነበራቸው የንግድ ዕድገት እንኳን ያድጋሉ ብንል፣ ታች ያለው ግን በጣም ተጎጂ ይሆናል፡፡

ለምሳሌ ቱሪስት ከመጣ ብቻ የሚሠሩ እንደ ቱሪስት አስጎብኚዎች፣ የሚጎበኙ ቤተ መንግሥቶች፣ ሙዚየሞች፣ ብሔራዊ ፓርኮች ተጎጂዎች ናቸው፡፡ ከ2,000 በላይ ቱሪስት አስጎብኚ ግለሰቦች ኢትዮጵያ ይንቀሳቀሳሉ፡፡ እነዚህ አገር አቀፍና በየቦታው ያሉትን ጨምሮ ነው፡፡ እነዚህ አስጎብኚ ግለሰቦች ቱሪስት ሲመጣ ብቻ ተቀብለው የሚያስተናግዱና የሚያስጎበኙ ናቸው፡፡ በወር እስከ አምስት ጊዜ ከሠሩ ከአራት ሺሕ እስከ አሥር ሺሕ ብር ድረስ እንደ ቱሪስቱ ቁጥር የሚወሰን ገቢ ሊያገኙ የሚችሉ ናቸው፡፡ ቱሪስቱ ከሌለ ግን ይህ ገቢያቸው ቀረ፣ ዜሮ ገባ ማለት ነው፡፡ እንደ ህልውና ጉዳይ እንደ መቆየት ካየነው ደግሞ እንደ ሆቴሎችና አስጎብኚ ድርጅቶች ለወደፊት ቆጥበው የሚያስቀምጡት ነገር የሌላቸው ናቸው፡፡ ይህ የቀን ሥራ የቀን ገቢ ነው ያለው፡፡ በቱሪስት መዳረሻ አካባቢ በቅሎና ሌላም አገልግሎት መስጫ እያቀረቡ የሚተዳደሩና መኪና የሚያከራዩ በጣም ተጎጂ ናቸው፡፡ መዳረሻ ላይ የመግቢያ ክፍያ የሚሰበስቡ እንደ ቤተ እምነቶችና ቤተ መንግሥቶች ያሉ ተቋማት የተወሰነ የሰበሰቡት ገንዘብ ስለሚኖራቸው፣ በዚህ ወቅት ለጥገናና ለዕድሳት የሚሆን ጊዜ ያገኙበት ወቅት ነው፡፡ የእንስሳት ፓርኮችም ከሰዎች ንክኪ ነፃ ስለሚሆኑ የእንስሳት ቁጥር እንዲበራከት ዕድል የሚሰጥ ጊዜ በመሆኑ የተፈጥሮ ሀብቱ ራሱን በራሱ የሚያድስበት ጊዜ ሊሆን ይችላል፡፡ 

ሪፖርተር፡- መንግሥት ድጎማ ሊሰጥ ቢፈልግ እንኳ እንደ ግለሰብ አስጎብኚ ያሉት መደበኛ ባልሆነ መስክ የተሰማሩ ናቸው ተብለው ድጋፍ ላያገኙ ቢችሉስ ምን ታስቧል?

አቶ ስለሺ፡- የቱሪስት አስጎብኚዎች ፈቃድ አውጥተው፣ በፕሮግራም የሚሠሩና ካገኙት ገቢም ለመንግሥት የተወሰነ ታክስ የሚከፍሉ ናቸው፡፡ የሥራቸው ባህሪ በቀን ገቢ ላይ የተመሠረተ ቢሆንም መደበኛ በሆነ አግባብ የሚሠሩ ናቸው፡፡ እነዚህን አስጎብኚዎች መደገፍ ቢያስፈልግና ከኢኮኖሚ አኳያ የሚደርስባቸውን ጫና ለማገዝ ቢፈለግ አንዱና እኛ እየሠራንበት ያለውን በዚህ ዓመት ታክስ እንዳይከፍሉ ማድረግ ቢቻል የሚለው አንዱ ነው፡፡ ይህ ግን ለዕለት ፍጆታቸውና ህልውናቸው አይሆንም፡፡ ስለዚህ ሌሎች ነገሮች መታሳብ መቻል አለባቸው፡፡ ሌሎችም ለቱሪስቶች የሥጦታ ዕቃ የሚሸጡ መደብሮችም ተጎጂዎች ናቸው፡፡ የዕደ ጥበብ ውጤቶች፣ ባህላዊ አልባሳትና መሰል ውጤቶችን በዋነኛነት ለቱሪስቶች የሚሸጡ ተጎጂዎች ቢሆኑም፣ የቱሪዝም ዘርፉ ከውስጣዊ ባሻገር ውጫዊ እሴት ሰንሰለቱም ሰፊ በመሆኑ የማይነካካው የለም፡፡ ለሆቴሎች የምግብ ግብዓቶችንና ሌሎችም የፍጆታ ቁሳቁሶችን የሚያቀርቡ በተጓዳኝ ተጋላጭ ይሆናሉ፡፡ አትክልትና ፍራፍሬ የሚያቀርቡ አካላት ገበያ ይቀንስባቸዋል፡፡

እዚህ ላይ አንድ ነገር ማንሳት እፈልጋለሁ፡፡ ዘርፉ በተለያዩ ጊዜያት ጫና ውስጥ ገብቷል፡፡ ለምሳሌ እ.ኤ.አ. በ2008/09 የፋይናንስ ቀውስ ሲያጋጥም፣ የዓለም ቱሪዝም የአራት በመቶ የዕድገት ቅናሽ አጋጥሞት ነበር፡፡ የኢቦላ፣ የሳርስና የሌሎችም ተፅዕኖች ከአንድ በመቶ በታች ቢሆንም ዘርፉ ላይ ቅናሽ እንዲከሰት አስገድደው ነበር፡፡ ይሁን እንጂ ዘርፉ ወዲያውኑ ነው ያንሰራራው፡፡ አሁንም ቢሆን በሽታው እስካለና የንግድ ተቋማቱም ህልውናቸው እስከተጠበቀ ድረስ፣ ዘርፉ ማንሰራራቱ አይቀርም፡፡ ቱሪስቶች እስከተንቀሳቀሱ ድረስ ዘርፉ ወዲያው ያንሰራራል፡፡ ምናልባት የቆይታ ጊዜ ለጊዜው እያጠረ ሊመጣ ይችል ይሆናል፡፡ ረዥም ርቀት ከመጓዝ ሊቆጠቡ ይችላሉ፡፡ ከፍተኛ ወጪ ማውጣትን በማይጠይቁ አገሮችና መዳረሻዎች ላይ ሊያተኩሩ ይችላሉ፡፡ እንዲህ ያሉ ነገሮች ሊያጋጥሙ ይችላሉ፡፡ ነገር ገን ቱሪዝም ወዲያውኑ የሚያንሰራራ ዘርፍ ነው፡፡ ይህ እስኪሆን ሊጎዱና ሊከስሙ የሚችሉ አነስተኛ የንግድ ተቋማት ዳግም ወደ ገበያ እንዲገቡ፣ መነሻ ካፒታል የመሥሪያ ቦታ፣ ወዘተ. እንደ አዲስ እንዲያገኙ ከማድረግ ይልቅ እንደምንም እንዲሰነብቱ በማድረግ የበሽታውን ጊዜ ማለፍ ይገባናል፡፡ የበሽታው ጊዜ እንዳለፈ ቱሪስቶች መምጣታቸው የማይቀር ነው፡፡

ሪፖርተር፡- በዘርፉ ሊደርስ የሚችለው ጉዳት በገንዘብ ሲተመን ምን ያህል ሊሆን እንደሚችል በእናንተ በኩል የተሠራ ትንበያ አለ?

አቶ ስለሺ፡- ይኖራል፡፡ ሆቴሎች ያሉባቸው የባንክ ብድሮች ለአንድ ዓመት ያህል ሳይከፈሉ እንዲቆዩላቸው ቢደረጉ ወይም ቢራዘሙላቸው የሚል ጥያቄ ለገንዘብ ሚኒስቴር ቀርቦ ነበር፡፡ የሆቴል ማኅበር እስከ ሦስት ወራትም ቢሆን የዕፎይታ ጊዜ ይሰጠን ብሎ ነበር፡፡ ይህ በሥራው ለመቆየት ካለባቸው ጫና በመነሳት ያቀረቡት ጥያቄ ነው፡፡ ይሁን እንጂ ተቀባይነት ያለውና የሚመከረው ሐሳብ ግን እስከ አንድ ዓመት ያህል የዕዳ ክፍያቸው ተራዝሞ እንዲቆይ ማድረግ ቢቻል ነው፡፡ ለባንክ ዕዳ ካልከፈሉ ሠራተኞቻቸውን ለማቆየት፣ የሚያስፈልጓቸውን ነገሮች አሟልተውና ተዘጋጅተው ለመቆየት ይረዳቸዋል፡፡

ሪፖርተር፡- በገንዘብ ደረጃ ለአንድ ዓመት የባንክ ዕዳ እንዲራዘም ሲደረግ ምን ያህል ገንዘብ ሊሆን ይችላል?

አቶ ስለሺ፡- የባንክ ዕዳ ክፍያቸው ለአንድ ዓመት እንዲራዘም ቢደረግ፣ በአገር አቀፍ ደረጃ ከ2.5 ቢሊዮን ብር በላይ የሚገመት ገንዘብ ከመክፈል ዕፎይታ ሊሰጣቸው ይችላል፡፡ ይህ በአገር አቀፍ ደረጃ ያሉትን ሆቴሎች የሚመለከት ሲሆን፣ ከ100 ያላነሱ የአስጎብኚ ድርጅቶችም ሲካተቱበት ከዚህም ሊበልጥ ይችላል፡፡ እነዚህ አስጎብኚዎች በርካታ ለቱሪስት አስጎብኚነት ሥራ የሚውሉ ተሽከርካሪዎችን በባንክ ብድር አስገብተው ሲሠሩ ቆይተዋል፡፡

ሪፖርተር፡- በእኛ አገር በከፊል እንቅስቃሴን የመዝጋት ዕርምጃ ተወስዷል፡፡ ሌሎችም እንቅስቃሴን የሚገቱ ዕርምጃዎች አሉ፡፡ የውጭው ዓለም በአብዛኛው ተዘጋግቷል፡፡ ከዚህ በመነሳት የከፋ ሁኔታ ሊከሰት ቢችል ብላችሁ ያሰባችሁት ነገር አለ?

አቶ ስለሺ፡- ደረጃ አንድ፣ ሁለትና ሦስት ብለን ያስቀመጥነው ከዚያም አልፎ የአጭር፣ የመካከለኛና የረዥም ጊዜ ብለን ያስቀመጥናቸው ጫናዎች አሉ፡፡ በሽታው ከስድስት ወራት በላይ ቢቆይ ተብሎ የተቀመጠው የረዥም ጊዜ አማራጭ የማገገሚያ ስትራቴጂ ትግበራ ላይ እንገኛለን፡፡ ይህ የማገገሚያ ስትራቴጂ ባንኮች ለአንድ ዓመት እንዲያዘገዩ የተጠየቀበት ሐሳብ እንደገና ሊታይ ይችላል፣ ይቀየራል፡፡ የታክስ ዕፎይታ ጥያቄውም ይቀራል፡፡ ነባር ኢንቨስትመንትን የማስፋፋትና አዳዲስ ኢንቨስትመንት ሥራዎች ውስጥ ሲገባም መቀየር ያለባቸው የማበረታቻ፣ የታክስ፣ የቪዛና መሰል ሕጎች መቀየር እንዳለባቸው እያየን ነው፡፡ እኛ ሐሳቡን እያቀረብን ነው፡፡ ቪዛ ከክፍያ ነፃ እንዲሆን ማድረግ፣ ታክስ መቀነስ፣ ባንኮች ለወተሰነ ጊዜ የዕዳ ማስከፈያ ጊዜያቸውን መከለስ፣ አዲስ የቱሪዝም አገልግሎት ይዞ ለዓለም ገበያ መቅረብ የሚጠበቁ ዕርምጃዎች ናቸው፡፡

እንደ ታይላንድ፣ ሲንጋፖር፣ ደቡብ አፍሪካ፣ ኬንያና ኔፓል ያሉ አገሮች አይተኙም፡፡ ኔፓል ኤቨረስት ተራራን ዘግቷል፡፡ ፈረንሣይ ኤፈል ታወርን ዘግታለች፡፡ ሰባት ሚሊዮን ቱሪስት በዓመት የሚጎበኘው እንደ ኤፈል ታወር ያለ መዳረሻ፣ እንዲሁ ዝም ብሎ አይጠብቅም፡፡ እንቅስቃሴ ሲጀመር ምን አዲስና ቱሪስቶችን ወደ እኛ ሊያመጣ የሚችል ነገር አለን? የሚለው ላይ እየሠራን ነው፡፡ የንግድ ተቋማቱ በምን አግባብ ችግሩን ተቋቁመው ይቆያሉ? የሚለው ላይ በማገገሚያ ስትራቴጂው እየታዩ የሚገኙ ነገሮች ናቸው፡፡ የፖሊሲ፣ የሕግና መሰል ለውጦች ምናልባት የከፋ ነገር ቢያጋጥመን ተብለው እየተሠሩ ያሉ ሥራዎች ናቸው፡፡ በእኛ በኩል ይኼን ጊዜ እንደምናልፈው፣ ሁላችንም ኮሮናን እየተዋጋን እንደሆነ፣ በቅርቡ ዳግም እንገናኛለን የሚሉ መልዕክቶችን በቪዲዮ እያዘጋጀን ለቱሪስቶች እየለቀቅን አዳዲስ ነገሮችንም ለማስተዋወቅ እየተሰናዳን እንደምንገኝ እያሳወቅናቸው ነው፡፡ ቱሪዝም በታሪክ ወደ ኋላ የወደቀበት ጊዜ የለም፡፡ ዘርፉ የቱንም ያህል ተጋላጭ ቢሆን መልሶ ያገግማል፣ ይነሳል፡፡ ቱሪዝም በሰዎች እንቅስቃሴ ላይ የተመሠረተ እንደ መሆኑ ምንጊዜም ይኖራል፡፡ ይህ ዘርፍ ወድቆ የቀረበት ጊዜም በታሪክ አልታየም፡፡ እኛም ዘንድም እንዲሁ ነው፡፡ የተወሰኑ ጉዳትና ተፅዕኖ የሚያርፍባቸው አካላት ቢኖሩም ዘርፉ ግን እንደነበረው መቀጠሉ አይቀሬ ነው፡፡

ተዛማጅ ፅሁፎች

- Advertisment -

ትኩስ ፅሁፎች ለማግኘት

በብዛት የተነበቡ ፅሁፎች

ተዛማጅ ፅሁፎች

‹‹የሥራ አጦች ቁጥር በከፍተኛ ሁኔታ መጨመርና መከማቸት ለትግራይ ክልል ሰላምና ደኅንነት ትልቅ ሥጋት ይፈጥራል›› አትክልቲ ኪሮስ (ዶ/ር)፣ የፋይናንስ ባለሙያ

በሰሜን ኢትዮጵያ የተደረገው ጦርነት ከፍተኛ ውድመት አስከትሏል፡፡ ለማኅበራዊ ቀውስ ምክንያትም ሆኗል፡፡ በጦርነቱ ሕይወታቸውን ያጡ፣ ለአካል ጉዳት የተዳረጉና ሀብት ንብረታቸው የወደመባቸው ዜጎች በሚሊዮን የሚቆጠሩ ናቸው፡፡ ...

‹‹በሌሎች ክልሎች ያለው የሰብዓዊ ዕርዳታ ፍላጎት ከትግራይ አንፃር አነስተኛ ነው ብዬ ለመግለጽ አልችልም›› ራሚዝ አላክባሮቭ (ዶ/ር)፣ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የኢትዮጵያ ተወካይና የሰብዓዊ ዕርዳታ...

በኢትዮጵያ የሰብዓዊ ዕርዳታ የሚያቀርቡ ዓለም አቀፍ የረድዔት ድርጅቶችና ሠራተኞች በአገሪቱ በሚከሰቱ የበሽታ ወረርሽኞች፣ ድርቅ፣ ጎርፍና ጦርነት ምክንያት ባለፉት ጥቂት ዓመታት በእጅጉ ተፈትነው ነበር። በኮቪድ-19...

‹‹የውጭ ዜጎች ንብረት እንዲያፈሩ መፍቀድ ከፍተኛ ጥቅም አለው›› ቆስጠንጢኖስ በርሃ (ዶ/ር)፣ የኢኮኖሚ ባለሙያ

ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ አህመድ (ዶ/ር) ከተለያዩ የኅብረተሰብ ክፍሎች ጋር ተከታታይ ውይይት እያደረጉ ነው፡፡ ከእነዚህ የውይይት መድረኮች መካከል ከከፍተኛ የግብር ከፋዮች ወይም ታማኝ ግብር ከፋዮች...