Friday, May 24, 2024
- Advertisement -
- Advertisement -

የባህል መድኃኒትን ለማጠናከር

ሐጂ ሼህ ዓሊ አደም የባህል መድኃኒትና ሕክምና አዋቂና ባለሙያ ናቸው፡፡ የኢትዮጵያ የባህል መድኃኒትና ሕክምና አዋቂዎች ማኅበር ፕሬዚዳንት በመሆንም ያገለግላሉ፡፡ የተወለዱት ደቡብ ወሎ ወረሂመኖ ዞን ተንታ ከተማ ነው፡፡ ባለትዳርና የአሥር ልጆች አባት ናቸው፡፡ የዓረብኛ ቋንቋና የባህል መድኃኒት ሕክምና  ትምህርት በግብፅ ካይሮ መድረሳ ተምረዋል፡፡ በማኅበሩ እንቅስቃሴና በተያያዥ  ጉዳዮች ዙሪያ ሐጂ ሼህ ዓሊ አደምን ታደሰ ገብረማርያም አነጋግሯቸዋል፡፡

ሪፖርተር፡- የባህል መድኃኒትና ሕክምናን እንዴት ሊያውቁ ቻሉ?

ሐጂ ሼህ ዓሊ፡- ትንቢት ተናጋሪው ሼሕ ሁሴን ጅብሪል ቅድመ አያቴ ናቸው፡፡ ከአብራካቸው ከተገኙ አራት ሴት ልጆቻቸው መካከል የመጀመርያ የሆኑት ወይዘሮ ፋጡማ የእናቴ እናት (አያቴ) ናቸው፡፡ ሼህ ሁሴን ጅብሪል የመጀመርያ ልጃቸው ለሆኑት ለእናቴ እናት ማለትም ለወ/ሮ ፋጡማ ብዙ ዓይነት የባህል መድኃኒቶችንና ሕክምናን አስተምረዋል፡፡ ትምህርቱንም የሰጧቸው በወረቀት ላይ እያጻፏቸው ነው፡፡ ብዕሩም የተቀረጸ ሸምበቆ ሲሆን፣ ቀለሙም መድ ይባላል፡፡ መዱ መጀመርያ ይቦካል፡፡ ከዛም ለወር ያህል ይቀመጣል፡፡ ከዛ በኋላ በሸምበቆ ብዕር እየተጠቀሰ ይጻፍበታል፡፡ ቅድመ አያቴ በዚህ መልኩ ሴቷ አያቴን ወይም የእናቴን እናት እያጻፉ ያስቀመጡት የባህል መድኃኒትና ሕክምና ለእኔ በውርስ ተላለፈልኝ፡፡ ከዚህም ሌላ ካይሮ መድረሳ ትምህርት ቤትም በባህል መድኃኒትና ሕክምና ዙሪያ የመማር ዕድል አጋጥሞኛል፡፡ በግብጽ የባህል መድኃኒትና ሕክምና ትልቅ ቦታ አለው፡፡ ከዚህ ዘርፍ ብቻ በዓመት 30 ሚሊዮን ብር ያገኙበታል፡፡ በነገራችን ላይ በድሮ ጊዜ የባህል መድኃኒት አይሸጥም፡፡ ለፈጣሪ ሲባል ብቻ ለታመመ ጎረቤት በነፃ ይሰጣል፡፡

ሪፖርተር፡- ማኅበራችሁን እንዴት እንዳቋቋማችሁና አሁን ያለበትን ደረጃ ቢያብራሩልን?

ሐጂ ሼህ ዓሊ፡- በቅድሚያ የተደራጀነው ከቀድሞው ፍትሕ ሚኒስቴር ባገኘነው ሕጋዊ ፈቃድ ነው፡፡ በዚህም የተነሳ በብዝሃ ሕይወት ኢንስቲትዩት ለሥራ የምንገለገልበት ቢሮ ተሰጥቶን ነበር፡፡ በኋላ ላይ የማደራጀቱ ሥራ ከፍትህ ሚኒስቴር ተወስዶ ለቀድሞው የኢትዮጵያ በጎ አድራጎትና ማኅበራት ኤጀንሲ ተሰጠ፡፡ ኤጀንሲውም እያንዳንዱ የባህል መድኃኒትና ሕክምና አዋቂ በቀበሌ ማኅበራዊ ፍርድ ሸንጎ እያስመሰከረ ከወረዳ ወይም ከክፍለ ከተማ ጤና ጽሕፈት ቤት ፈቃድ ወስዶ መሥራት አለበት የሚል አካሄድ በመከተሉ የተነሳ ሁሉም ከፍ ብሎ በተጠቀሰው አካሄድ በየፊናው መንቀሳቀስ ጀመረ፡፡ በዚህም የተነሳ ማኅበሩ ታገደ፡፡ ቢሮውንም ለቆ ወጣ፡፡ አሁን ማኅበሩ ዳግም በአዲሱ የሲቪል ማኅበረሰብ ድርጀቶች ኤጀንሲ ተመዝግቦና ሕጋዊ ፈቃድ አግኝቶ እየሠራ ይገኛል፡፡ የአባላቱም ቁጥር ወደ 2000 ተጠግቷል፡፡ አባላቱ ከአዲስ አበባና ድሬዳዋ ከተሞችን ጨምሮ ከሁሉም ክልሎች የተውጣጡ ናቸው፡፡

ሪፖርተር፡- ከማኅበሩ ጋር ጥሩ ግንኙነት የፈጠሩና ለማኅበሩ መጎልበት አስተዋጽኦ የሚያደርጉ የትኞቹ መንግሥታዊ አካላት ናቸው?

ሐጂ ሼህ ዓሊ፡- የጤና ሚኒስቴር፣ የኢትየጵያ ኅብረተሰብ ጤናና የብዝኃ ሕይወት ኢንስቲትዩቶች እንዲሁም በኢንስቲትዩቶቹ የሚገኙና በባህል መድኃኒታዊ ዕፀዋት ላይ ምርምር የሚያደርጉ ተመራማሪዎችና ሌሎችም ኤክስፐርቶች ከማኅበሩ ጎን ቆመው ሁሉን አቀፍ እገዛና ትብብር እያደረጉ ነው፡፡ ከተጠቀሱትም ተቋማት መካከል በተለይ የጤና ሚኒስቴር ለማኅበሩ ሥራ አገልግሎት የሚውል ቢሮ በመስጠት ማኅበሩ በቢሮ በኩል የገጠመውን ችግር እንዲቃለል አድርጓል፡፡ ቢሮውም የሚገኘው የኢትዮጵያ ኅብረተሰብ ጤና ሳይንስ ኢንስቲትዩት በቅርቡ ባስገነባው ባለ አራት ፎቅ ሕንፃ ውስጥ ሁለተኛው ፎቅ ላይ ነው፡፡ የቢሮውንም ቁልፍ ከአንድ ሳምንት በፊት ከኢንስቲትዩቱ ባለሥልጣናት ተረክበናል፡፡

ሪፖርተር፡- የቢሮው መገኘት ያለውን ፋይዳ እንዴት ይገልጹታል?

ሐጂ ሼህ ዓሊ፡- ማኅበሩ ቋሚ የሆነ አድራሻና ጽሕፈት ቤት ያለው መሆኑን ያሳያል፡፡ ከዚህም ሌላ የማኅበሩን እንቅስቃሴ በተቀላጠፈና ዘመናዊ በሆነ አሠራር ለማከናወን ይረዳል፡፡ የሥራ አስፈጻሚ ኮሚቴው ስብሰባ ባስፈለገው ቁጥር ጉዳዩ ወደሚመለከታቸው ተቋማት እየሄድን በር ማንኳኳቱን ትተን በራሳችን ቢሮ ለማካሄድ ያስችለናል፡፡ የማኅበሩን እንቅስቃሴ የሚያሳዩ ልዩ ልዩ ሥራዎች መከናወናቸውን የሚገልጹ ልዩ ልዩ ሰነዶች በአግባቡ እንዲያዙ ወይም እንዲቀመጡ፣ እንዲሁም ከጎረቤት አገር፣ ከፍ ሲልም ከአኅጉር ዘለል፣ ሲልም ከዓለም አቀፍ የባህል መድኃኒትና ሕክምና አዋቂዎች ጋር ትስስር ለመፍጠር ያገኘነው ቢሮ የበኩሉን አስተዋጽኦ ያደርጋል የሚል እምነት አለን፡፡ እንደው በአጠቃላይ ሥራችንን አለመሸማቀቅ በነፃ እንድናከናውን ይረዳናል፡፡

ሪፖርተር፡- የማኅበሩ አባላት በባህል መድኃኒትና ሕክምና ያላቸው ዕውቀት ምን ይመስላል?

ሐጂ ሼህ ዓሊ፡- ሁሉም የባህል መድኃኒትና ሕክምና አዋቂዎች ናቸው፡፡ ለዚህም ጉዳዩ በሚመለከታቸው መንግሥታዊ አካላት ማረጋገጫ ተሰጥቷቸዋል፡፡ ሆኖም በዘርፉ ያላቸው ሙያ የተለያየ ሊሆን ይችላል፡፡ እኩሉ በሚጠጣና በሚዋጥ፣ እኩሉ ደግሞ በሚቀባ፣ በሚጠመቅና በሚበላ ሕክምና ያደርጋል፡፡ ሕክምናው ራሱን የቻለ ኬሚስትሪ አለው፡፡ በመደበኛው (ዘመናዊ) ሕክምና የልብ፣ የጨጓራና የዓይን ወዘተ. ስፔሻሊስት እንዳሉ ሁሉ የባህላዊ መድኃኒትና ሕክምናም እንደዚሁ ነው የሚሠራው፡፡

ሪፖርተር፡- መደበኛው መድኃኒትና ሕክምናው በሳይንስ ተመርምሮ ፍቱንነቱ ተረጋግጦ ወደ ሥራ የገባ ነው፡፡ ባህላዊ መድኃኒትና ሕክምና ግን በተጠቀሰው ደረጃ ያለፈ አይደለም፡፡ በዚህ ላይ ያልዎት አስተያየት ምንድነው?

ሐጂ ሼህ ዓሊ፡- ይኼ ጉዳይ ብዙ ጊዜ ሲነሳና ሲወራ የከረመ ነው፡፡ የእኛ የባህል መድኃኒት ከ3,000 ዓመት ወይም ከአክሱም ዘመን መንግሥት በፊት ጀምሮ ሲሠራበት የኖረ ነው፡፡ ዘመናዊ ሕክምና ግን ወደ አገራችን የገባው በ1941 ዓ.ም. ነው፡፡ ግርማዊ ቀዳማዊ አፄ ኃይለ ሥላሴ ይህንኑ አስመልክቶ ባወጡት አዋጅ ላይ ‹‹ዘመናዊ ሕክምና ተግባራዊ የሚሆነው የአገሬን የባህል መድኃኒትና ሕክምና ባልነካ መልኩ ነው፡፡ ወይም በኅብረተሰብና በወገን ላይ ችግር እስካልፈጠረ ድረስ ባህላዊ መድኃኒትና ሕክምና አይከለከልም፤›› ይላል፡፡ ከዚህ አንፃር የባህል መድኃኒትና ሕክምና ከፍ ብሎ ከተጠቀሰው ዘመን በፊት ሲሠራበት የቆየ መሆኑን እንደሚያሳይ ለማንም ግልጽ ነው፡፡ እስከ ዛሬ ድረስ ሰዎች በባህል መድኃኒትና ሕክምና ሞቱ የሚል ወሬ ተሰምቶም አይታወቅም፡፡ ይህም ሆኖ ግን መንግሥት ትኩረት ስላላደረገበትና ‹‹ጠንቋይ›› እየተባለ ስም ስለሚሰጠው በሌላ ዓይን ለመታየት ቻለ፡፡

ሪፖርተር፡- ከምግብ ዓይነቶች መካከል ለባህል መድኃኒትና ሕክምና የሚያገለግሉትን በተወሰነ መለኩ ሊዘረዝሩልን ይችላሉ?

ሐጂ ሼህ ዓሊ፡- ከምግቦች መካከል ለባህል መድኃኒትና ሕክምና ጠቀሜታ ያላቸው በርካታዎች ናቸው፡፡ ከእነዚህም መካከል ቀይና ነጭ ሽንኩርቶች ተጠቃሾች ናቸው፡፡ በተለይ ቀይ ሽንኩርት ለዓይን ትራኮማ፣ ለዓይን መቅላት፣ የምግብ ፍላጎት ሲዘጋ እንደ መልቲቫይታሚን ሆኖ ያገለግላል፡፡ ልብ ላይ ሕመም ሲሰማ ይፈውሳል፡፡ አደራረጉም ሽንኩርቱን ፈጭቶ ከማር ጋር በመቀላቀል ሞቅ አድርጎ መብላት ነው፡፡ ‹‹ነጭ ሽንኩት›› ደግሞ ለ43 ዓይነት በሽታዎች መድኃኒት ነው፡፡ መዘርዘሩ ግን ይታክታል ‹‹እሬት›› 400 ዓይነት በሽታዎችን የመፈወስ ብቃትና አቅም አለው፡፡ እነ ሽፈራው የመሳሰሉ ዕፅዋቶች ወይም ቅጠላ ቅጠሎች፣ ማር፣ ጤና አዳም ወዘተ. መድኃኒትነት አላቸው፡፡ ደደሆና እምባጮም እንደ ምግብ ይበላሉ፡፡ በዚያውም መጠን የተለያዩ በሽታዎችን ይፈውሳሉ፡፡ ከሚፈውሱትም መካከል የትርፍ አንጀት፣ የጨጓራና የእጅ ማንቀጥቀጥ በሽታዎች ተጠቃሾች ናቸው፡፡ ‹‹እሽኮኮ›› እና ‹‹ሶሪኒ›› የተባሉ እንስሳት አሉ፡፡ ከነዚህም መካከል ‹‹ሶሪኒ›› የተባለችው እግሯ ቀይ ሆኖ የምትበር ስትሆን፣ ‹‹እሽኮኮ›› ግን እንደ ድመት የምትመስልና የማትበር ነች፡፡ ሁለቱም እንስሳት የሚበሉ ናቸው፡፡ በተለይ ሰው ‹‹ሲከሳ›› ወይም ‹‹አመልምል›› ሲይዘው በተለይ እሽኮኮን ከበላ ክሳቱ ይጠፋል፡፡ ለመድኃኒትነት የሚያገለግሉ ብዙ ዕፅዋቶች ቢኖሩም፣ እዳሪና ቆሻሻ ሲደፋባቸውና ሲጣልባቸው ይስተዋላል፡፡ እሬት የአጥንት መሸርሸርን፣ ስኳር በሽታን ደም ግፊትን ይፈውሳል፡፡ ስንፈተ ወሲብንም ይከላከላል፡፡ አሠራሩ መጀመሪያ እሬቱ ይጨፈጨፋል፣ በዚህም ልጋግ ይወጣል፣ ልጋጉም ከማር ጋር ይለወስና ለሰባት ቀናት ይቀመጣል፡፡ ከዛ መብላት ወይም መጠጣት ነው፡፡

ሪፖርተር፡- ባህል መድኃኒት ጎጂ የሚሆነው እንዴት ነው?

ሐጂ ሼህ ዓሊ፡- ጎጂ የሚሆነው ሙያው በሌላው ሰው ከተሠራ ነው፡፡ አሁን ለምሳሌ መርዛማ ሆኖ መድኃኒት ያለው አለ፡፡ መርዛማው መድኃኒት ሲወሰድ ማርከሻው ምንድነው? የሚለውም መታወቅ ይኖርበታል፡፡ የሚወሰደው ከምግብ በፊት ነው ወይስ በኋላ? የሚለው መለየት ይኖርበታል፡፡ አሁን ችግራችንና የሚያሰድቡን እነማን ናቸው? ቢባል ነጋዴ ሆኖ ሲከስር፣ ወታደር ሆኖ ከውትድርና ዓለም ሲሰናበት፣ ‹‹የባህል መድኃኒት አዋቂ›› የሚል ታፔላ አማካይ በሆኑ ቦታዎች ላይ እየለጠፈ ማኅበረሰቡን ገፍፎ የሚጠፋው ነው፡፡ የሚጠይቀውም የለም፡፡ ዕውቅና ያላቸው ግን በተወሰነ ቦታ ሆነውና የዕውቅና ሰርተፍኬታቸውን በግልጽ አስቀምጠው በሙያቸው ኅብረተሰቡን እያገለገሉ ናቸው፡፡ 

ሪፖርተር፡- የተለያዩ አገሮችን የባህል መድኃኒትና ሕክምና የመጎብኘት ዕድል ገጥምዎታል?

ሐጂ ሼህ ዓሊ፡- ህንድ፣ ቻይና፣ ደቡብ አፍሪካና ኮሪያ፣ አውትራሊያ ውስጥ እየተከናወነ ያለውን የባህል መድኃኒት ሕክምና ጎብኝቼያለሁ፣ አይቻለሁም፡፡ በዚህም ብዙ ተሞክሮና ልውውጥ ለማድረግ ዕድሉ ገጥሞኝ ነበር፡፡ ተጠቅሜበታለሁ፡፡ በአውትራሊያ 70 ከመቶ ያህሉ ሕዝብ በባህል መድኃኒትና ሕክምና ያምናል፡፡ በተለይ በተጠቀሰው አገር ያለው ባህላዊ መድኃኒት በአገራችን ያለ ክትከታ፣ ወይራ፣ እምቦጮ፣ ጫት፣ ግራዋ፣ ጊዜዋ ወዘተ. ነው፡፡ በተለይ ሽፈራውን እንደ ሻይቅጠል በፓኮ እየታሸገ ይሸጣል፡፡

ሪፖርተር፡- ማኅበሩ በቅርቡ እሠራዋለሁ ወይም ተፈጻሚ አደርገዋለሁ ብሎ የያዘው ዕቅድ አለ?

ሼሕ ዓሊ፡- አዎን! የአጭር ጊዜ ዕቅድ አለው፡፡ ዕቅዱም የአፍሪካ ባህላዊ መድኃኒትና ሕክምና አዋቂዎች ማኅበርን ማቋቋም ላይ ትኩረት ያደረገ ነው፡፡ ለዚህም ዕውን መሆን ተግተን እየሠራን ነው፡፡ በዚህ ዓይነቱም እንቅስቃሴ ላይ ጤና ሚኒስቴርና ጉዳዩ የሚመለከታቸው ባለ ድርሻ አካላት ከጎናችን እንዲቆሙ በዚህ አጋጣሚ ጥሪ እናቀርባለን፡፡

ተዛማጅ ፅሁፎች

- Advertisment -

ትኩስ ፅሁፎች ለማግኘት

በብዛት የተነበቡ ፅሁፎች


ተዛማጅ ፅሁፎች

ከዕውቀት እስከ ሕይወት ክህሎት

ዋርካ አካዴሚ ከትምህርት አመራርና ፔዳጎጂ፣ ከሳይኮሎጂ፣ ከዓለም አቀፍ ኪነ ጥበብ፣ ከኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ፣ ከባንኪንግና ዓለም አቀፍ ፋይናንስ አመራር ሙያዎች በተውጣጡ ባለሙያዎች የተቋቋመ የትምህርት ተቋም ነው፡፡...

ኤስ ኦ ኤስ እና ወርቅ ኢዮቤልዩ

ኤስኦኤስ የሕፃናት መንደሮች በኢትዮጵያ እ.ኤ.አ ከ1949 ዓ.ም. ጀምሮ የቤተሰብ እንክብካቤ ላጡ ሕፃናት ቤተሰባዊ አገልግሎት ሲሰጥ የቆየው የዓለም አቀፉ ኤስኦኤስ የሕፃናት መንደሮች ፌደሬሽን አካል ነው፡፡...

የግንባታ ኢንዱስትሪዎች የሚገናኙበት መድረክ

የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ በኢንቨስትመንት፣ በማኑፋክቸሪንግ፣ በኢንዱስትሪ ልማትና በኤክስፖርት የሚመራ ዕድገትን እንዲያስመዘግብ ታልሞ የተነደፈና በአብዛኛው በማደግ ላይ ባለው የግንባታው ዘርፍ ላይ ያተኮረ ነው፡፡ ይህ ዘርፍም ወደ...