Friday, September 30, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - Advertisement -
    - Advertisement -
    ዓለምየወታደራዊ ክፍሉን ሥልጣን የማይነቀንቀው የሳን ሱ ቺ ድል

    የወታደራዊ ክፍሉን ሥልጣን የማይነቀንቀው የሳን ሱ ቺ ድል

    ቀን:

    በበርማ (ማይንማር) ላለፉት 25 ዓመታት እንደ ተረት ሲነገር የከረመው የኦንግ ሳን ሱቺ የፖለቲካ ተጋድሎ ውጤት ይዞ ብቅ ብሏል፡፡ በዓለም አቀፍ ደረጃ የሰላም ተምሳሌት ተደርገው የሚወሰዱትና እ.ኤ.አ. በ1991 የሰላም ኖቤል ሽልማት ያገኙት ሳን ሱ ቺ፣ በአገሪቱ ታሪክ ግልጽና ያልወገነ በተባለለት ምርጫ ፓርቲያቸው ናሽናል ሊግ ፎር ዴሞክራሲ (ኤንኤልዲ) ከፓርላማ መቀመጫ አብዛኛውን ማግኘቱን ዓለም አቀፍ ሚዲያዎች ዘግበዋል፡፡

    የመጨረሻው የምርጫው ውጤት በአገሪቱ ምርጫ ኮሚሽን ባይገለጽም፣ እስከ ማክሰኞ ጥቅምት 30 ቀን 2008 ዓ.ም. ድረስ በነበረው ቆጠራ ኤንኤልዲ 80 በመቶ መቀመጫ ማግኘቱ ታውቋል፡፡ ይህም ማንናማር ከ1960ዎቹ ወዲህ ለመጀመሪያ ጊዜ በዴሞክራሲያዊ ምርጫ የተሰየመ መንግሥት እንድትመሠርት ያደርጋታል፡፡

    የማይንማር የምርጫ ኮሚሽን ባለሥልጣናት የኤንኤልዲን የምርጫ ውጤት ይፋ ባያደርግም፣ እየመራ እንደሆነ አሳውቀዋል፡፡ ፓርቲውም በየምርጫ ጣቢያ ያለውን ውጤት በመከታተል 80 በመቶ ያህል መቀመጫ እንዳገኘና አጠቃላይ ቆጠራው ሲጠናቀቅ ከዚህ በላይ እንደሚያገኝ ገልጿል፡፡

    የተባበሩት መንግሥታት ድርጅትና የአውሮፓ ኅብረት አባላትን ጨምሮ አሥር ሺሕ ያህል ታዛቢዎች የምርጫውን ሒደት የተከታተሉ ሲሆን፣ ሒደቱም ግልጽ እንደነበረ ተናግረዋል፡፡ በማይንማር ታዋቂ የሆነው ግሎባል ኒው ላይት ጋዜጣ ደግሞ፣ ለምርጫ ከተመዘገበው 30 ሚሊዮን ሕዝብ 70 በመቶ ያህሉ ለምርጫ መውጣቱን ዘግቧል፡፡

    ማይንማር እ.ኤ.አ. በ2015 ያካሄደችው ምርጫ በወታደራዊ አገዛዝ ሥር የነበሩ ዜጎችን ነፃ ለማውጣት መሠረት የጣለ ነው ቢባልም፣ ወታደራዊ ክፍሉ ለሳን ሱ ቺ ፓርቲ ሥልጣን ያስረክባል ወይ? የሚለው ከወዲሁ ሥጋት ፈጥሯል፡፡ በተለይ በማይንማር ሕገ መንግሥት ‹‹የውጭ ዜጋ ቤተሰብ ያለው አገሪቱን ሊመራ አይችልም›› በሚል የተቀመጠው አንቀጽ ሳን ሱ ቺን አገሪቷን በፕሬዚዳንትነት ከመምራት ያግዳቸዋል፡፡ ምክንያቱም በሞት የተለዩዋቸው ባለቤታቸው ሚካኤል አሪስ እንግሊዛዊ ሲሆኑ፣ ሁለቱ ልጆቻቸውም እንደ አባታቸው የእንግሊዝ ዜግነት ያላቸው መሆኑ ነው፡፡

    በሌላ በኩል እ.ኤ.አ. በ1990 ሳን ሱ ቺ በማይናማር በተደረገ ምርጫ በአብላጫ ድምፅ ያሸነፉ ቢሆንም፣ አገሪቱን ይመራ የነበረው ወታደራዊ መንግሥት ውጤቱን አልተቀበለውም፡፡ በምትኩም በሳን ሱቺ ላይ የቤት ውስጥ እስር ዋራንት ቆርጦ 15 ዓመታት ያህል ከቤታቸው ሳይወጡ እንዲኖሩ አድርጓል፡፡

    ከ25 ዓመታት የፖለቲካ ትንቅንቅ በኋላ በምርጫ ያሸነፉት ሳን ሱቺ፣ ዩኒፎርም የለበሱት ወታደራዊ መሪዎች ሥልጣን ይሰጧቸው ይሆን? ቁልፍ ቦታዎችንስ ፓርቲያቸው ማግኘት ይችላል? የሚለው አጠያያቂና ከወዲሁ በሕገ መንግሥት የታሰረ ነው፡፡ ሳን ሱ ቺ ሕገ መንግሥት አሻሽላለሁ ቢሉም፣ ከፊታቸው ከባድ ፈተና እንደሚገጥማቸውም ዘጋርዲያን ዘግቧል፡፡ በማይንማር ሕገ መንግሥት ለማሻሻል የወታደራዊ ክፍሉን ይሁኝታ ማግኘትም ግድ ነው፡፡

    በወታደራዊ ክፍሉ የተያዙ ቁልፍ ቁልፍ ቦታዎች በሳን ሱ ቺ ፓርቲ ኤንኤልዲ አመራርም ቢሆን እንደነበሩ ይቀጥላሉ፡፡ ፓርቲው ፓርላማው ካሉት 664 መቀመጫዎች አብዛኛውን ቢያገኝ እንኳን፣ 25 በመቶ መቀመጫ አገሪቱን እየመራ ለነበረውና በወታደራዊ ክፍሉ ድጋፍ የሚደረግለት ዩኒየን ሶሊዳሪቲ ኤንድ ዴቨሎፕመንት ፓርቲ (ዩኤስዲፒ) 25 በመቶ መቀመጫ እንደሚኖረው በሕገ መንግሥቱ ተቀምጧል፡፡

    ዩኤስዲፒ በምርጫው ሽንፈትን ቢከናነብም ለፓርቲው ድጋፍ የሚያደርገው መከላከያ ክፍሉ፣ ቁልፍ የሆኑ የሚኒስቴር መሥሪያ ቤቶችን እንደያዘ ይቆያል፡፡ የመከላከያ፣ የአገር ውስጥና የድንበር ጉዳዮች እንዲሁም የፖሊስ መሥሪያ ቤቶች በወታደራዊ  ክፍሉ ቁጥጥር ሥር ይሆናሉ፡፡ በማይንማር ሕገ መንግሥት መሠረት መከላከያ ኃይሉ የአገሪቱን ኢኮኖሚ ማስተዳደርን ጨምሮ መንግሥትን የመቆጣጠር ሥልጣንም አለው፡፡

    የአገሪቱ መከላከያና ደኅንነት ምክር ቤት ከፓርላማው የበለጠ ሥልጣን አለው፡፡ በመሆኑም የሳን ሱ ቺ ፓርቲ ኤንኤልዲ የሚኖረው ውሳኔ ሰጪነት ኢምንት ነው፡፡ የአገሪቱ መከላከያ ኃይል ዝቅተኛ የማኅበረሰብ ክፍሎች ላይ የሚያደርገውን ጥቃት እቀጥላለሁ ቢል፣ ኤንኤልዲ ሐሳቡን በውሳኔ የመሻር አቅም አይኖረውም፡፡ ኤንኤልዲ ቢያሸንፍም የቀደመው አሠራርና ውሳኔ ሰጪው አካል ይቀጥላል፡፡  

    በማይንማር ያለውን የተወሳሰበ ሁኔታ ማስተዳደር ለሳን ሱ ቺ የሚጠብቃቸው ከባድ ፈተና ነው፡፡ በአንድ በኩል መከላከያ ኃይሉን ይዞ መጓዝ፣ በሌላ በኩል በአገሪቱ ያለውን ክፍፍልና የሰብዓዊ መብት ችግሮች መንቀስ ይጠበቅባቸዋል፡፡ ‹‹ከእኛ በላይ ማንም የለም›› የሚሉትን ቡዲስቶች ማስተዳደር፣ ያልተረጋጋው ፖለቲካ፣ እንዲሁም በአገሪቱ ያለው ድህነት የሳን ሱ ቺን አመራር ይፈትነዋል፡፡

    ሳን ሱ ቺ ከ25 ዓመታት ትግል በኋላ ወደ ሥልጣን መንበር ቢመጡም፣ ወታደራዊ ክፍሉን ከሥልጣን አርቀው ምንም ማድረግ አይችሉም፡፡ ተባብረው መሥራት ይጠበቅባቸዋል፡፡

    ሳን ሱ ቺ ማን ናቸው?

    የ70 ዓመቷ ሳን ሱቺ በማይናማር ተቃዋሚ ፓርቲ የሆነው የናሽናል ሊግ ፎር ዴሞክራሲ (ኤንኤልዲ) ሰብሳቢ ናቸው፡፡ ከ1990ዎቹ ጀምሮ በፖለቲካ አቀንቃኝነታቸው የሚታወቁት ሳን ሱ ቺ፣ የሰብዓዊ መብት ተሟጋችም ናቸው፡፡ በዓለም በፖለቲካ እስረኝነት ዋጋ ከከፈሉ ፖለቲከኞች ጎራም ይመደባሉ፡፡

    አገሪቷ እ.ኤ.አ. በ1990 ባካሄደችው ምርጫ ፓርቲያቸው አሸንፎ የነበረ ቢሆንም፣ ውጤቱ የተጠናቀቀው ሳን ሱ ቺን የቤት ውስጥ እስረኛ በማድረግ ነበር፡፡ በበርማ በሚገኘው ቤታቸው ለ21 ዓመታት በእስር እንዲቆዩ ተፈርዶ፣ ከዚህ ውስጥ 15 ዓመታቱን ካጠናቀቁ በኋላ፣ በሰብዓዊ መብት ተሟጋቾችና በኃያላን አገሮች ተፅዕኖ ከቁም እስር እ.ኤ.አ. በ2010 ነፃ ወጥተዋል፡፡

    እ.ኤ.አ. በ2012 በበርማ ፓርላሜንት የከዋህሙን አካባቢ ወክለው የተመረጡ ሲሆን፣ በወቅቱ ፓርቲያቸው 43 መቀመጫዎችን አሸንፎ ነበር፡፡ ይህንንም ተከትሎ በማይንማር እ.ኤ.አ. በ2015 ለሚደረገው ምርጫ እንደሚወዳደሩ ያሳወቁት ሳን ሱ ቺ፣ በተካሄደው ምርጫ የተወዳደረው ፓርቲያቸው የፓርላማውን አብላጫ ወንበር መያዙ ታውቋል፡፡

    እ.ኤ.አ. በ2014 ፎርብስ በዓለም ካሉ ጠንካራ ሴቶች በ61ኛ ደረጃ አስቀምጧቸዋል፡፡ በአሁኑ ያንጉን በቀድሞው ራንጉን የተወለዱ ሲሆን፣ በአገራቸው ዴሞክራሲን ለማስፈንና ሰብዓዊ መብትን ለማስከበር የታገሉ ቢሆንም፣ በማይንማር በሚኖሩ ሮሂንጋያ ሙስሊሞች ላይ የሚደርስ በደል፣ አድልኦና ጭፍጨፋን አስመልክቶ ዝምታን መምረጣቸው ያስወቅሳቸዋል፡፡

    የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት በዓለም እንደ ሰው የማይቆጠሩ ዜጐች ብሎ ያስቀመጣቸው የሮሂንጋያ ሙስሊሞች፣ በማይንማር በደል ይደርስባቸዋል፣ የዘር ጭፍጨፋ ተካሂዶባቸዋል፣ ለመሰደድ ተገደዋል ተብሎ ይነገራል፡፡ ይህንን አስመልክቶ እ.ኤ.አ. በ2013 ከቢቢሲ ጋር ቃለ መጠየቅ ያደረጉት ሳን ሱ ቺ፣ በቡዲስትና በሙስሊሞቹ መካከል ለሚከሰት ግጭት ሁለቱንም ወገኖች ተጠያቂ አድርገዋል፡፡ በዓለም አቀፍ ደረጃ ያሉ ሚዲያዎች ቡዲስቶች ሙስሊሞችን እንደሚጨፈጭፉ አድርገው የሚዘግቡ ቢሆንም፣ ይህ ለሳን ሱ ቺ ተቀባይነት የለውም፡፡ ‹‹ሙስሊሞች ሲጠቁ ቆይተዋል፣ ቡዲስቶችም እንዲሁ፤›› በማለታቸው ብቻ በሙስሊሞችና በፖለቲካ ተንታኞች ሲብጠለጠሉ ከርመዋል፡፡

    - Advertisement -

    ይመዝገቡ

    spot_img
    spot_img