Saturday, November 26, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - ማስታወቂያ -
    - ማስታወቂያ -

    የዕድገት ተስፋ የተሰነቀበት የኢትዮጵያና የቱርክ ትብብር

    - ማስታወቂያ -

    ተዛማጅ ፅሁፎች

    ከሁለት ሳምንታት በፊት በቱርክ ኢስታንቡል ከተማ የቱርክ አፍሪካ ኢኮኖሚክና ቢዝነስ ፎረም ለሁለት ቀናት ተካሂዶ ነበር፡፡ በፎረሙም ከተገኙት በርካታ የአፍሪካ አገሮች ተወካዮች ኢትዮጵያን ጨምሮ ከግማሽ በላይ ያህሉ በሚኒስትሮች ደረጃ የተሳተፉበት ሲሆን፣ ፎረሙንም የቱርክ ፕሬዚዳንት ሪሲፕ ታይፕ ኤርዶጋን ተገኝተው ከፍተውታል፡፡ ኢትዮጵያም በኢንዱስትሪ ሚኒስትሩ አቶ አህመድ አብተውና በአገር አቀፍና በክልል የንግድ ምክር ቤቶች ኃላፊዎች ተወክላ ፎረሙን ተሳትፋለች፡፡ ቱርክ በአፍሪካ ካላት የውጭ ቀጥታ ኢንቨስትመንት ውስጥ ግማሽ ያህሉን በኢትዮጵያ ያፈሰሰች ሲሆን፣ አሁንም በርካታ የቱርክ ኩባንያዎች ወደ ኢትዮጵያ ለመምጣት ከፍተኛ ፍላጎት አላቸው፡፡ በፎረሙ ላይ ከተሳተፉት በቱርክ የኢትዮጵያ አምባሳደር አቶ አያሌው ጐበዜን በፎረሙ፣ እንዲሁም በሁለቱ አገሮች የንግድና የሁለትዮች ግንኙነት ዙሪያ ዘካሪያስ ስንታየሁ በኢስታንቡል አግኝቷቸው ቆይታ አድርጓል፡፡

    ሪፖርተር፡- ከቱርክ አፍሪካ ኢኮኖሚክና ቢዝነስ ፎረም ኢትዮጵያ ምን ትጠቀማለች?

    አቶ አያሌው፡- በቱርክ አፍሪካ ኢኮኖሚክና ቢዝነስ ፎረም ላይ ከኢትዮጵያ የሚመለከታቸው የንግድ ማኅበረሰብና በኢንቨስትመንት የተሰማሩ ባለሀብቶች፣ እንዲሁም የንግድ ምክር ቤት ኃላፊዎች በኢስታንቡል ተገኝተዋል፡፡ በዚህ ፎረም ላይ የኢንዱስትሪ ሚኒስትሩ አቶ አህመድ አብተውም ተሳትፈዋል፡፡ በመሆኑም ይህ ፎረም በቱርክና በአፍሪካ በተለይም በቱርክና በኢትዮጵያ መካከል ያለውን የኢኮኖሚ ትስስር ያጠናክረዋል፡፡ ፎረሙ በኢንዱስትሪ ልማቶችና በሁለቱ አገሮች መካከል ያለውን የንግድ ልውውጥ ከማጠናከሩም ባሻገር የተሞክሮ ልውውጥ በማድረጉ ረገድ ከፍተኛ ድርሻ ይኖረዋል፡፡ በኢትዮጵያም ሆነ በአፍሪካ የተለያዩ የቢዝነስ ፎረሞች ተካሂደዋል፡፡ ይህንን ግን ለየት የሚያደርገው በርካታ ባለሀብቶችና የአፍሪካ አገሮች የመንግሥት ኃላፊዎች የተገኙበት መሆኑ ነው፡፡     

    ሪፖርተር፡- ቱርክ በአፍሪካ ኢንቨስት ካደረገችው የውጭ ቀጥታ ኢንቨስትመንት ውስጥ ግማሽ የሚሆነው በኢትዮጵያ ነው፡፡ በአጠቃላይ የሁለቱን አገሮች የንግድ ግንኙነት እንዴት ይገመግሙታል?

    አቶ አያሌው፡- ምንም እንኳን የዘገየ ሪፖርት ቢሆንም የሁለቱ አገሮችን የንግድ ልውውጥ ስንመለከት እ.ኤ.አ. በ2014 በቱርክ በኩል ከ400 ሚሊዮን ዶላር በላይ ሲሆን፣ በኢትዮጵያ በኩል ደግሞ ወደ 70 ሚሊዮን ዶላር የሚጠጋ ነው፡፡ በመሆኑም በንግዱ በኩል ያለው ንፅፅር በጣም የተራራቀ ነው፡፡ አሁን በኢትዮጵያ ውስጥ የኢንዱስትሪ ዕድገቱ ሲመጣና አግሮ ፕሮሰሲንግ ስንጀምር፣ ማለትም በግብርናው ምርታችን ላይ እሴት ጨምረን ወደ ውጭ ስንልክ፣ ይህ የንግድ ልውውጥ ይጨምራል የሚል እምነት አለን፡፡

    ሪፖርተር፡- ምንም እንኳን በርካታ የቱርክ ኩባንያዎች በኢትዮጵያ ውስጥ ቢኖሩም፣ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ እነዚህ ኩባንያዎች የተለያዩ ችግሮች እየገጠሟቸው እንደሆነ ይታወቃል፡፡ አንዳንዶቹ ኩባንያዎች እንዲያውም ከስረው እስከመውጣት ደርሰዋል፡፡ ስለዚህ ይህ በሁለቱ አገሮች የንግድ ልውውጥ ላይ ምን ዓይነት ተፅዕኖ ፈጥሯል?

    አቶ አያሌው፡- የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ከግብርና ወደ ኢንዱስትሪ ሽግግር እያደረገ ነው፡፡ የኢንዱስትሪውን ዕድገት ለማምጣት በግብርናው ምርትና ምርታማነትን መጨመር እንዳለበት ይታወቃል፡፡ ኢትዮጵያ ከግብርና ወደ ኢንዱስትሪ መር ኢኮኖሚ ለመለወጥ ከምታደርገው ሒደት ጎን ለጎን መሠረተ ልማቶች እየተገነቡ ይገኛሉ፡፡ ለምሳሌ የኃይል፣ የቴሌኮሙዩኒኬሽንና የመንገድ መሠረተ ልማቶች እየተገነቡ ነው፡፡ በመሆኑም በኢትዮጵያ አስቀድመው የገቡ የቱርክ ባለሀብቶች በአገሪቱ እየተካሄደ ያለውን ነገር በሚገባ ያውቃሉ፡፡ ሆኖም ግን በኢትዮጵያ የሚገጥሟቸው ችግሮች በሒደት ሊፈቱ እንደሚችሉ የቱርክ ባለሀብቶች ያውቃሉ፡፡ እንዲያውም በቅርብ ጊዜያት በኢትዮጵያ በነበረው አለመረጋጋት የአንዳንድ የቱርክ ኩባንያዎች ንብረት ወድሟል፡፡ ሆኖም ግን ከቱርክ ባለሀብቶች ጋር በነበረኝ ውይይት ተስፋ ከመቁረጥ ይልቅ በአገሪቱ ያለው ሁኔታ እንደሚሻሻል ተስፋ ነው ያላቸው፡፡   

    ሪፖርተር፡- በቅርቡ በአገሪቱ በተቀሰቀሰው ተቃውሞ የበርካታ ኩባንያዎች ንብረት መውደሙ ይታወሳል፡፡ በዚህም ተቃውሞ የቱርክ ኩባንያዎች ተጠቂ መሆናቸው ይታወቃል፡፡ የቱርክ ኩባንያዎች በአገሪቱ በተቀሰቀሰው ተቃውሞ ምን ዓይነት ሥጋት ገጥሟቸዋል?

    አቶ አያሌው፡- በቅርቡ በኢትዮጵያ ተገኝቼ ጉዳት የደረሰባቸውን ኩባንያዎች አይቻለሁ፡፡ ሥጋት አደረብን የሚሉ ባለሀብቶችንም አነጋግሬያለሁ፡፡ ባለሀብቶቹ ያላቸው ስሜት በኢትዮጵያ የተፈጠረው አለመረጋጋት ጊዜያዊ እንደሆነ የሚያመለክት ነው፡፡ ይህንንም ችግር በተለየ አግባብ ሊቀርፉት እንደሚችሉ የሚያሳይ ነው፡፡ ይህ ማለት በኢትዮጵያ መንግሥት፣ በአካባቢው ኅብረተሰብ፣ በራሳቸው ጥረትና ካላቸው የኢንሹራንስ ኩባንያ ጋር በመሆን የጠፋባቸውን ነገር በማስተካከል ወደ ልማት እንደሚገቡና ይህም ተስፋ እንደማያስቆርጣቸው ገልጸውልኛል፡፡

    በኢትዮጵያ ውስጥ ያሉት የመልካም አስተዳደር ችግሮች እየፈታን በሄድን ቁጥር ሁኔታዎች እየተስተካከሉ እንደሚሄዱ ተስፋ አደርጋለሁ፡፡ ኢትዮጵያ በአፍሪካ ውስጥ ከፍተኛ ሚና ያላትና የሕዝቧ ብዛት ወደ 100 ሚሊዮን የሚደርስ ነው በማለት መንግሥት አንዳንድ ማስተካከያዎች ማድረግ ከቻለ ለቱርክ ባለሀብቶች ኢትዮጵያ ከየትኛውም አገር የተሻለች ናት የሚል አመለካከት ነው ያላቸው፡፡ በእኛ በኩል የራሳችንን የቤት ሥራ መሥራት ነው የሚጠበቅብን እንጂ፣ በእነሱ በኩል የመንግሥትንና የኅብረተሰቡን ድጋፍ እያገኙ ለመቀጠል ዝግጁ መሆናቸውን ለማየት ችያለሁ፡፡      

    ሪፖርተር፡- የእኛ የቤት ሥራ ሲሉ ምን ማለትዎት ነው?

    አቶ አያሌው፡- የእኛ የቤት ሥራ ማለት አሁን ሕዝቡ የተለያዩ ጥያቄዎችን እያነሳ ነው፡፡ መንግሥት ደግሞ በራሱ ግምገማ ተጨባጭ ናቸው ለሚላቸው ጥያቄዎች የማስተካከያ ዕርምጃዎችን ለመውሰድ ተዘጋጅቷል፡፡ በመንግሥት መሥሪያ ቤቶች ተገቢው አገልግሎት እንዲገኝ ማድረግ፣ የሥራ ዕድል ፈጠራውን ማፋጠን፣ ኢንዱስትሪውን ለማስፋፋትና ኢንቨስት ለሚያደርጉ ሰዎች አስፈላጊውን አገልግሎት መስጠት እስከተቻለ ድረስ ይህንን ጊዜያዊ ችግር ልናልፈው እንደምንችል እኛም ባለሀብቶችም እናምናለን፡፡ በቅርቡ የተካሄደው የሥልጣን ሽግሽግ፣ ሕጎችን የማሻሻሉ ሥራና በተከታታይ የሚመጡ ለውጦችን ተከትሎ የግል ባለሀብቱ ተሳትፎ እየጎለበተ እንደሚመጣ እምነት አለን፡፡  

    ሪፖርተር፡- የትኛዎቹ ሕጎች ናቸው የሚሻሻሉት?

    አቶ አያሌው፡- በፕሬዚዳንቱ መግለጫ ላይ እንደተነገረው ለምሳሌ የምርጫ ሕጉን ማስተካከልና የተቃዋሚ ፓርቲዎች ማለትም በአገሪቷ ውስጥ በሰላም የሚታገሉት አማራጭ ሐሳቦችን ለሕዝብ እንዲገልጹና ለዴሞክራሲ ሥርዓቱ አስተዋጽኦ እንዲያደርጉ መድረኩ መመቻቸት አለበት፡፡ ከዴሞክራሲው ባሻገርም ተቃዋሚ ፓርቲዎች ለልማቱ ጭምር ጠቃሚ ሐሳቦችን የሚያቀርቡበትን አሠራር መፍጠር ይገባል፡፡

    ሪፖርተር፡- በቅርቡ በነበረው ተቃውሞ ጉዳት ከደረሰባቸው ኩባንያዎች መካከል ካሳ የጠየቁ የቱርክ ኩባንያዎች አሉ?

    አቶ አያሌው፡- እስካሁን ድረስ ካሳ የጠየቁ ኩባንያዎች አላውቅም፡፡

    ሪፖርተር፡- በተቃውሞ ምክንያት ወደ ኢትዮጵያ ለመምጣት አስበው ሥጋት የገጠማቸው ኩባንያዎች አሉ? በአጠቃላይስ ተቃውሞው የኢንቨስተሮችን እምነት በመሸርሸሩ ረገድ ምን ዓይነት ተፅዕኖ አስከትሏል?

    አቶ አያሌው፡- አሁን የተፈጠረውን ሁኔታ ባለሀብቱ ይጠይቀናል፡፡ ‹‹ቅጽበታዊ የሆነ አለመረጋጋት በተወሰኑ አካባቢዎች የተከሰተው ለምንድን ነው?›› ብለው ይጠይቃሉ፡፡ ኢትዮጵያ ግን 100 ሚሊዮን የሚሆን ሕዝብና ሰፊ ግዛት ያላት መሆኑን ያውቃሉ፡፡ በተለያዩ አካባቢዎች ስለተነሱት ችግሮች ቢጠይቁም፣ መንግሥት ባለፉት 25 ዓመታት ያመጣው ለውጥና ሕዝቡ ውስጥ ገብቶ የመሥራት ትልቅ አቅም እንዳለው ያውቃሉ፡፡ ስለዚህ ተስፋ አንቆርጥም፣ እነዚህም ነገሮች እንደሚሻሻሉ እናምናለን ብለው፣ የንግድ ፎረም ይዘጋጅልን ብለው ጥያቄ አቅርበዋል፡፡ በቅርቡም በርካታ ባለሀብቶች ወደ ኢትዮጵያ ሄደው ውይይት እንደሚያደርጉ ይጠበቃል፡፡ በእኛ ኤምባሲ በኩል ቀጠሮ እየተያዘላቸው የሚሄዱ ኩባንያዎችም አሉ፡፡ ከእነዚህም ውስጥ በኤሌክትሪክና በአግሮ ፕሮሰሲንግ የሚሳተፉ ሲኖሩ፣ ወደ ኢንዱስትሪ ፓርክ በተለይም ባልተጀመሩት ፓርኮች ውስጥ ለመግባት ያቀዱ ኩባንያዎች አሉ፡፡ በአጠቃላይ ችግሩ ምንድን ነው ብለው ይጠይቁና ወደ ኢትዮጵያ ሄደው ግን ሥራችንን መሥራት እንፈልጋለን ይሉናል፡፡ በተለይ በኢንዱስትሪ ፓርክ ውስጥ ገብተው ለመሥራት የተዘጋጁ በርካታ ኩባንያዎች አሉ፡፡

    ሪፖርተር፡- የቱርክ ኩባንያዎች የኢንዱስትሪ ፓርክ ለመገንባት ጥያቄ አቅርበዋል? ወይስ መንግሥት በሚገነባቸው ፓርኮች ለመግባት ነው ፍላጎታቸው?

    አቶ አያሌው፡- እነሱ በአዲስ አበባና በዙሪያዎቿ ቦታ ለማግኘት ፍላጎት አላቸው፡፡ በእኛ በኩል መሠረተ ልማቱን ለማሟላትና የመንግሥት ድጋፍ ለመስጠት፣ በኃይል፣ በመሬት፣ በግብር አከፋፈል፣ በብድር አሰጣጥና በአጠቃላይ በተለያዩ የመሠረተ ልማቶች እንዲደገፉ ካስፈለገ ወደ ኢንዱስትሪ ልማት መግባት አለባቸው፡፡ ይህንን የቻይና፣ የደቡብ ኮሪያና የሌሎችም አገሮች ኩባንያዎች እንዴት እየተሳተፉ እንደሆነ እየገለጽንላቸው ነው፡፡ መንግሥት ባለማቸው የኢንዱስትሪ ፓርኮች ቢገቡ በጣም ተመራጭ ነው፡፡ ምክንያቱም እነዚህ ፓርኮች የተሟሉ መሠረተ ልማቶች አሏቸው፡፡ ነገር ግን በራሳችን እናልማም ቢሉ ዝግ ነው ማለት አይደለም፡፡ ሆኖም ይኼኛው ግን አስቸጋሪ ይሆናል፡፡ ምክንያቱም መሠረተ ልማቱን ለማሟላት ከባድ ነው፡፡ በመሆኑም በመንግሥት አቅጣጫ መሠረት እንዲገቡ የማሳመን ሥራ እየሠራን ነው፡፡

    ሪፖርተር፡- በቱርክ ኩባንያ እየተገነባ ያለው የአዋሽ ወልዲያ የባቡር ፕሮጀክት ምን ደረጃ ላይ ይገኛል?

    አቶ አያሌው፡- ከ300 ኪሎ ሜትር በላይ የሆነው የአዋሽ ወልዲያ ፕሮጀክት የተጀመረው እ.ኤ.አ. በሚያዚያ ወር 2015 ነበር፡፡ ግንባታውን የሚያካሂደው ያፒ መርከዝ ማሽነሪዎቹን አንቀሳቅሶ ግንባታ በጀመረ ሁለት ዓመት ባልሞላ ጊዜ ውስጥ 50 በመቶውን ማጠናቀቅ ችሏል፡፡ ግንባታውም በሚቀጥሉት ሁለት ዓመታት ሙሉ ለሙሉ ይጠናቀቃል ተብሎ ይጠበቃል፡፡ ፕሮጀክቱም 1.7 ቢሊዮን ዶላር ያወጣል፡፡ የፕሮጀክቱ ገንዘብም 300 ሚሊዮን ዶላሩ ከቱርክ ኤግዚም ባንክ የተገኘ ሲሆን፣ ከሌሎች የአውሮፓ አገሮች ባንኮችም ብድር  ተገኝቷል፡፡ መንግሥትም 15 በመቶ የሚሆነውን ይሸፍናል፡፡  

    ሪፖርተር፡- በሁለቱ አገሮች መካከል የሚደረጉ የሁለትዮሽ ስምምነቶች ምን ይመስላሉ?

    አቶ አያሌው፡- ከዚህ በፊት በነበሩ ስምምነቶች ከመከላከያ ጋር ስምምነት አሏቸው፡፡ የተሞክሮ ልውውጦችና የቴክኖሎጂ ሽግግር ያደርጋሉ፡፡ ባለፈው ዓመት ከሳይንስና ቴክኖሎጂ ጋር ስምምነት አድርገዋል፡፡ ከትምህርት ሚኒስቴር ጋር እንዲሁ ነፃ የትምህርት ዕድል ይሰጣሉ፡፡ ለምሳሌ ቱርክ ወደ 200 የሚደርሱ የዩኒቨርሲቲ ተማሪዎች ነፃ የትምህርት ዕድል አግኝተው የመጡ አሉ፡፡ ይህ የነፃ የትምህርት ዕድል ከፍ እንዲል እየተነጋገርን ነው፡፡ በአጠቃላይ በባህል ልውውጥ፣ በሳይንስና ቴክኖሎጂ፣ በመከላከያ እንዲሁም ከትምህርት ጋር በተገናኘ የሚያደርጉትን ድጋፍ ለማጠናከር እየሠራን ነው፡፡

    በከተሞች በኩል ከአዲስ አበባ፣ አዳማ፣ ሐዋሳና ባህር ዳር ግንኙነት ለመፍጠር ጥረት እየተደረገ ነው፡፡ በተለይ አዳማና አዳና የሚሏት የእነሱ ከተማ ስምምነት ፈጥረዋል፡፡ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ከአንካራ ዩኒቨርሲቲ ጋር ስምምነት አለው፡፡ የባህር ዳር ዩኒቨርሲቲም አጋር ዩኒቨርሲቲ ፈልጉልኝ እያለ ነው፡፡ የአንካራ ዩኒቨርሲቲ እንዲሁ ከመቀሌ ዩኒቨርሲቲ ጋር ስምምነት አድርጓል፡፡   

    spot_img
    - Advertisement -spot_img

    የ ጋዜጠኛው ሌሎች ፅሁፎች

    - ማስታወቂያ -

    በብዛት ከተነበቡ ፅሁፎች