Friday, May 24, 2024
- ማስታወቂያ -
- ማስታወቂያ -

የንግድ ዘርፉ ለውጭ ባለሀብቶች መከፈቱ የሚያስገኘው ፋይዳ

spot_img

ተዛማጅ ፅሁፎች

ኢትዮጵያ ለውጭ ኩባንያዎች ዝግ አድርጋቸው የነበሩ የተለያዩ የቢዝነስ ዘርፎችን እየከፈተች ነው፡፡ በቅርቡም መንግሥት ለዘመናት ኢትዮጵያዊያን ብቻ ይሳተፉበት የነበረውን የአገር ውስጥ የጅምላና ችርቻሮ ንግድ እንዲሁም የወጪና ገቢ ንግድ የውጭ ኩባንያዎች እንዲገቡበት ክፍት አድርጓል። ይህንን ድንገተኛ የመንግሥት ውሳኔም በርካቶች ያልተጠበቀ ሲሉ እየገለጹት ይገኛሉ።

መንግሥት እነዚህን አራት የቢዝነስ ዘርፎች ማለትም የአገር ውስጥ የጅምላና ችርቻሮ ንግድ እንዲሁም የወጪና ገቢ ንግድ ለውጭ ኩባንያዎች ክፍት ለማድረግ መወሰኑ ከባድ መሆኑን የገለጹ አንድ የኢኮኖሚ ባለሙያ፣ ይህ ውሳኔ መንግሥት ከዚህ በኋላ ለኢትዮጵያውያን ባለሀብቶች ወይም የንግድ ተዋናዮች ከለላ እንደማይሰጥ እንቅጩን የተናገረበት ነው ሲሉ ይገልጹታል።

በጉዳዩ ዙሪያ ሰፋ ያለ ማብራሪያ የሰጡን የኢኮኖሚ ባለሙያው አቶ አወት ተክኤ ግን በተለይ በጅምላና ችርቻሮ ንግድ የውጭ ኩባንያዎቹ እንዲገቡ መፈቀዱ አዎንታዊ አስተዋጽኦ እንደሚኖረው ይገልጻሉ፡፡

መንግሥት መመርያውን ሲያወጣ ሊያስገኝ የሚችለውን ጠቀሜታ ከግምት ውስጥ በማስገባት በመሆኑ የመመርያው መውጣት በኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ውስጥ በርካታ ለውጦችን እንደሚያመጣ ያምናሉ።

የጅምላና የችርቻሮ እንዲሁም የወጪና ገቢ ንግዶች እስካሁን የውጭ ኩባንያዎች እንዳይገቡበት ተደርጎ የቆየው በዋናነት በዘርፉ የተሰማሩ የአገር ውስጥ ነጋዴዎችንና ኩባንያዎችን ለመደገፍ ታስቦ የነበረ ቢሆንም ይህ ለአገር በቀል ኩባንያዎች ሲሰጥ የነበረው ከለላ አዋጭነት ጥያቄ በማስነሳቱ መንግሥት ወደዚህ ውሳኔ መግባቱንም በጉዳዩ ዙሪያ ያነጋገርናቸው የኢኮኖሚ ባለሙያዎች ገልጸዋል፡፡ 

የውጭ ኩባንያዎችን በነዚህ የቢዝነስ ዘርፎች ተሳታፊ እንዲሆኑ መፍቀዱ ገበያን ከማረጋጋት ባለፈ የግብይት ሥርዓቱን ለማሻሻል ጠቀሜታ እንደሚኖረው ፣ ነገር ግን በተወሰነ ደረጃም ቢሆን ከውጭ ኩባንያዎች ጋር የመወዳደር አቅም የሌላቸው የአገር ውስጥ ነጋዴዎች ሊጎዳ እንደሚችል ያነጋገርናቸው የኢኮኖሚ ባለሙያዎች ያምናሉ። ባለሙያዎቹ መንግሥት ወደዚህ ዕርምጃ ለመግባት የተገደደበትን ምክንያትም በተለያዩ መንገዶች ይተነትኑታል። መንግሥት እንዲህ ያለውን መመርያ ለማውጣት የተገደደበት ዋነኛ ምክንያት በነዚህ የቢዝነስ ዘርፎች የውጭ ኩባንያዎች እንዳይገቡ ከልክሎ መቆየቱ ስላላወጣው ነው፡፡ የውጭ ኩባንያዎች እንዲገቡ በሚፈቅደመው መመርያ ላይ በግልፅ እንዳስቀመጠውም ለውጭ ባለሀብቶች በር መክፈት አስፈላጊ የሆነበትን ምክንያት አብራርቷል፡፡ 

መንግሥት ይህንን መመርያ ያወጣበትን ምክንያት አስመልክቶ የሰጠው ማብራሪያ ፣ በኢንቨስትመንት ደንብ ቁጥር 474/2012 መሠረት ውስን የንግድ ዘርፎችን ከውጭ ኢንቨስትመንት ውድድር በመከለል የአገር ውስጥ ባለሀብቶችን ብዛትና ጥራት ለማፍራት፣ ሲሠራ መቆየቱን በመግለጽ ይጀምራል፡፡ አያይዞም የአገር ውስጥ ባለሀብቶች በሒደት እሴትን ወደሚጨምሩ የኢንቨስትመንት መስኮች እንዲሸጋገሩ በማድረግ በአገር ውስጥ አቅሞች ላይ የተመሠረተ ዘላቂ አገራዊ ኢኮኖሚ ለመገንባት የሚያስችል ፖሊሲ ተግባራዊ ሲደረግ የቆየ መሆኑንም አስታውሷል፡፡ በዚህ ፖሊሲ አፈጻጸም ውስን ውጤቶች ቢመዘገቡም ይህ አሠራር ተግባራዊ ማድረግ ከተጀመረበት የጊዜ ማዕቀፍ አንፃር የሚጠበቀው ዓላማ በሚፈለገው መጠን ማሳካት ባለመቻሉ እነዚህን ቢዝነሶች ለውጭ ኩባንያዎች ክፍት ማድረግ አስፈላጊ መሆኑን አመልክቷል፡፡ ለዚህ መመርያ መውጣት እንደ ምክንያት የተጠቀሰው ሌላው ጉዳይ ደግሞ አሁን ለውጭ ኩባንያዎች ክፍት የተደረጉት የንግድ ዘርፎች ሰፊ የአገልግሎት ተደራሽነት፣ የጥራትና የብቃት ችግሮች የሚታይባቸው በመሆኑ ነው፡፡ ለሕገወጥ ድርጊት የተጋለጡበት ሁኔታም እየተስፋፋ በመምጣቱ ፖሊሲውን ማሻሻል ግድ በማለቱ እንደሆነ ከመመርያው መገንዘብ ይቻላል፡፡ በተለይ ተከልክለው የቆዩት የንግድ ሥራ ዘርፎች ለፍትሐዊ ውድድር ያልተጋለጡ ከመሆናቸውና ከቁጥጥር ሥርዓቱ አተገባበር ውስንነት ጋር በተያያዙ ምክንያቶች የፖሊሲውን ዓላማ የተገዳደሩ ተጨማሪ ክፍተቶች በመስተዋላቸው፣ ለአገር ውስጥ ባለሀብት የተከለሉ የወጪ፣ የገቢ፣ የጅምላና ችርቻሮ ንግድ ኢንቨስትመንት ዘርፎችን የሚመለከተው አገራዊ የፖሊሲ ዕሳቤ በአዲስ ተሻሽሎ እንዲቀርብ መደረጉን ይገልጻል፡፡ እነዚህ ዘርፎች ፍላጎትና አቅሙ ላላቸው የውጭ ባለሀብቶች ደረጃ በደረጃ እንዲከፈቱ በማድረግ የፖሊሲ አፈጻጸሙን በተግባር እየፈተሹና በሒደትም ለውጥና ጥቅሞችን በመመዘን እያሰፉ የመሄድ አቅጣጫን መከተል አስፈላጊ ሆኖ በመገኘቱ ጭምር መሆኑን በዚሁ መመርያ ላይ ተብራርቷል፡፡ 

የእነዚህ ኩባንያዎች መግባት በርካታ ጠቀሜታ ያለው ስለመሆኑ ሰፋ ያለ ማብራሪያ የሰጡት አቶ አወት በተለይ በአገራችን የሚታየውን የግብይት ሰንሰለት ችግርንና ሕገወጥ የገበያ ሥርዓትን በማስተካከሉ ረገድ ትልቅ ለውጥ ያመጣሉ ብለው ያምናሉ፡፡

የእንዲህ ያሉ ኩባንያዎች ጠቀሜታቸው የሚገለጽበት ቀዳሚው ጉዳይ አምራቾች በቀጥታ ምርቶቻቸውን በተሻለ ዋጋ ያለጣልቃ ገብነት ለማቅረብ የሚያስችል ዕድል የሚፈጥር በመሆኑ ነው፡፡ አርሶ አደሮች ለምርቶቻቸው አስተማማኝ ተቀባይ እንዲያገኙና በተሻለ ዋጋ ምርትን ለመሸጥ እንዲችሉ ዕድል የሚሰጥ ከመሆኑሞ በላይ በጥሩ ዋጋ ምርቱን ለመሸጥ ሲል ለምርት ጥራት ትኩረት እንዲሰጥ የሚያበረታታ መሆኑን ይገልጻሉ።

በሌላው ዓለምም ለነዚህ ቸርቻሪ ኩባንያዎች ምርት የሚያቀርቡት ኮፕሬቲቮች (አምራች ማኅበራት) ናቸውና እነዚህ ኮፕሬቲቮች በቀጥታ ከኩባንያዎቹ ጋር ቀጥታ ግንኙነት በመፍጠር በመሀል ያለው ደላላ እንዲጠፋና የንግድ ሰንሰለቱ እንዲያጥር ዕድል የሚሰጥ እንደሆነም ይገልጻሉ። ይህም ማለት በደላሎች ጣልቃ ገብነት የሚፈጠረውን የዋጋ ንረት እንዲቀንስ ማድረጋቸውንም በበጎ የሚጠቀስ ነው፡፡

የእነዚህን ኩባንያዎች መምጣት ከሸማች ወይም ከተጠቃሚዎች አንፃር ሲመዘን ጥሩ ጥራት ያለው ምርት በተመጣጣኝ ዋጋ እንዲያገኝ ዕድል ይፈጥሩለታል፡፡ የተለያዩ የቢዝነስ ዘርፎችን ከማንቀሳቀስ አንፃርም ለውጥ ሊያመጡ እንደሚችሉ የገለጹት አቶ አወት፣ በገበያው ላይ ያለውን የሰፕላይ ቼን (የአቅርቦት ሰንሰለት) ችግሮችንም ይቀርፋሉ ብለዋል፡፡ የትራንስፖርት ሲስተሙን ቀልጣፋ እንዲሆን በማድረግና ለዘርፉ ገበያ እንዲፈጠር ጭምር ጥቅም የሚሰጥ መሆኑንም አክለዋል፡፡

የሥራ ዕድል ከመፍጠር አኳያም ቢሆን በጅምላና ችርቻሮ ንግድ ላይ የሚሰማሩ ኩባንያዎች ከፍተኛውን ቦታ የሚይዙ በመሆናቸው የሥራ አጥ ቁጥርን በመቀነስ ረገድ ያላቸው አስተዋጽኦ ከፍተኛ መሆኑን አስረድተዋል፡፡

በዓለማችን በርካታ ሠራተኞች በመቅጠር በቀዳሚነት የተቀመጠው ዎልማርት መሆኑን በማስታወስ፣ እንደ ዎልማርት ያሉ ኩባንያዎች ሲገቡ ሰፊ የሥራ ዕድል ይፈጥራሉ ብለዋል፡፡

የጅምላና ችርቻሮ ንግድ የውጭ ኩባንያዎች እንዲገቡ መፈቀዱ በኢትዮጵያ ውስጥ ያመጣል ተብሎ የሚጠበቀው ሌላው ወሳኝ ጉዳይ የምርት ብክነትን በመከላከሉ ረገድ ሊያበርክት የሚችለው አስተዋጽኦ ነው፡፡

አቶ አወት በዚህ ጉዳይ ላይ በሰጡት ማብራሪያ የኢትዮጵያ አምራቾች በተራዘመው የአቅርቦትና የንግድ ሰንሰለት ችግሮች የተነሳ እስከ 30 በመቶ የሚሆነው ምርታቸው በገበያ እጦት እንደሚባክን ገልጸዋል።

‹‹አምርተን እንኳን ምርቱን ለገበያ በማቅረብ የዚህን ያህል እያባከንን ቆይተናል፤›› ያሉት አቶ አወት የውጭዎቹ ኩባንያዎች መምጣት በሎጀስቲክና በግብይት ሰንሰለት ውስጥ ያለውን ችግር የሚፈታ አሠራር የሚፈታ በመሆኑ ያለአግባብ ሲባክን የነበረውን ምርት ለገበያ ማውጣት እንደሚያስችል ተናግረዋል፡፡ በአጠቃላይ ዘመናዊ የአሠራር ሥርዓት በመዘርጋት ተገልጋዩን ያማከለ አገልግሎት የሚሰጡ መሆኑ በራሱ እንደ መልካም የሚታይ ነው ብለዋል፡፡ ከዚህ በተጨማሪም  የመንግሥትን ገቢ በማሳደግ እንዲሁም ተጨማሪ ካፒታልና የዕውቀት ሽግግር ከማምጣት አንፃርም ጠቀሜታ እንደሚኖራቸው ገልጸዋል።

ኩባንያዎቹ ሥልጠናዎችን በመስጠት የሚታወቁ በመሆኑ የግብይት ሥርዓቱ በሥርዓትና በሠለጠነ የሰው ኃይል እዲመራ የሚያስችሉ መሆኑም ሌላው ሊጠቀስ የሚገባው ጉዳይ መሆኑን አቶ አወት ሳያመለክቱ አላለፉም፡፡

እንዲህ ያሉ በርካታ ጠቀሜታዎቻቸው ሊገለጹ ቢችሉም ኢትዮጵያ በእነዚህ ቢዝነሶች ውስጥ የውጭ ኩባንያዎች እንዲሳተፉ ማድረጓ ምንም ተፅዕኖ የለውም ማለት እንዳልሆነ አቶ አወት ያብራራሉ፡፡ ‹‹ማንኛውም ፖሊሲ የጎንዮሽ ጉዳት አሉት›› በማለት በውጭ ኩባንያዎች መምጣት ተወዳዳሪ መሆን ያልቻሉ የአገር ውስጥ ኩባንያዎች ከገበያ ውጪ ሊሆኑ የሚችሉ መሆኑን እንደ አገር ምሳሌ ይጠቅሳሉ፡፡

ሌላው ተፅዕኖ እነዚህ የውጭ ኩባንያዎች የሚያገኙትን ትርፍ በውጭ ምንዛሪ የሚያወጡ መሆን ነው፡፡ ሳይገለጽ መታለፍ የሌለበት ተፅዕኖዋቸው ደግሞ ሞኖፖሊ ክሬኤት ሊያደርጉ የሚችሉ መሆኑ ነው፡፡ ይህም ቢሆን ግን በችርቻሮ ንግድ ላይ የውጭ ኩባንያዎች መግባታቸው ከተለያዩ ማዕዘን ሲታይ ከጉዳቱ ጥቅማቸው የሚያመዝን መሆኑ ሊሰመርበት እንደሚገባው አቶ አወት ማብራሪያ ያመለክታል፡፡

ሊፈጠሩ ይችላሉ የተባሉ ተፅዕኖዎችም ቢሆን በተለያየ ሕግጋት መስመር ማስያዝ የሚችልበት ዕድል መኖሩን ግን ጠቅሰዋል፡፡

እንደዚህ ያሉ ኩባንያዎች ሊስተናገዱበት የሚችሉ አፕሮፕሬት የሆነ የፊሲካል ፖሊሲና አስተዳደራዊ የሆነ የንግድ ፖሊሲዎች ከተዘረጉ ሥጋቱ ሊቀንስ ይችላል ብለዋል፡፡ ከሁሉም በላይ የነዚህ ኩባንያዎች መግባት የበለጠ ጠቀሜታ የሚሰጠው ለሸማቹና ተገልጋይ መሆኑ ብዙዎች የሚስማሙበት ነው፡፡ 

የመመርያው መተግበር ጠቀሜታ በመንግሥት ደረጃ የተገለጸበት መንገድ እንደተጠበቀ ሆኖ የመጨረሻ ግቡ ሸማችን ወይም ተገልጋዮችን በተሻለ ሊያገለግል መቻሉን ብዙዎች ይስማሙበታል፡፡ የኢኮኖሚ ባለሙያው አቶ አወት ተክኤም እንዲህ ዕርምጃዎች ለሸማቹ የተሻለ አማራጭ ይሆናል በሚለው ሐሳብ ይስማማሉ፡፡

የኢትዮጵያ ሸማች መብት ተቆርቋሪ ድርጅት መሥራችና ሥራ አስኪያጅ አቶ ቁምላቸው አበበ እንዲህ ያሉ መመርያዎች እንደተባለው ዋና ተጠቃሚ የሚሆነው ሸማች መሆኑን ያምናሉ፡፡ በዚህ ጉዳይ ላይ የሰጡትን ማብራሪያ የአገራችን የሸመታ ሒደትና የግብይት ሥርዓቱን በተመለከተ አሉ ያሉትን ችግሮችን ለመፍታት አንዱ መንገድ ለሸማቾች አማራጭ የሚሆኑ ገበያዎችን መፍጠር ነው፡፡ 

የአገራችን ሸማች በተመጣጣኝ ዋጋ፣ ጥራት ያለው፣ ጤንነቱ፣ ደኅንነቱ የተጠበቀ ሸቀጥ አገልግሎት አማርጦ፣ አወዳድሮ የመሸመት መብት ቢኖረውም ዕውን ማድረግ ባለመቻሉ ለዘርፈ ብዙ ችግሮች ተዳርጎ እንደሚገኝ ገልጸዋል፡፡ ለኑሮ ውድነት፣ ለጤና ጠንቅ ለሆኑ ሸቀጦችና ጥራት በጎደላቸው ሸቀጦች ጤናው እየታወከ ስለመሆኑ ያስታወሱት አቶ ቁምላቸው ከሁሉም በላይ በሸማቹና በሻጩ መካከል ያለው ግንኙነት የተዛባና አድሏዊ መሆኑ በተለይ ሸማቹን ሁል ጊዜ ተበዳይ፣ ተገፊና ተጠቂ አድርጎታል ብለው ያምናሉ፡፡ በንጉሡ ጊዜ አንፃራዊ የሆነ የነፃ ገበያ የነበረ ቢሆንም ሕዝቡ አንተ ትብስ አንቺ ትብሽ ተባብሎ ተሳስቦ ስለሚኖርና ፈሪአ ፈጣሪ ስለነበረው ሸማቹ በተለይ ለጉዳት አይደረግም ነበር፡፡ ወታደራዊ አጋዛዙ ወደ ሥልጣን ሲመጣ ደግሞ ይከተለው የነበረው የዕዝ ኢኮኖሚ ስለነበር አቅርቦትና ፍላጎት እንዲሁም ዋጋ በማዕከላዊነት ስለሚወሰን ሸማቹ ከሞላ ጎደል ተጠቃሚ ነበር ማለት እንደሚችልም ይጠቅሳሉ።

ባለፉት 30 ዓመታት ግን ገበያው በነፃ ገበያ ስም ስድ በመለቀቁ ሸማቹ በዋጋና በጥራት ጥቅም ሲወሰድበት ኖሯል ያሉት አቶ ቁምላቸው፣ አሁንም የኢትዮጵያ ሸማች በዋጋ ግሽበትና እሱን ተከትሎ ለተከሰተው የኑሮ ውድነት እየተሰቃየ ከመሆኑ ባሻገር በሐሰተኛና ተመሳስሎ በተሠራ መድኃኒትና የታሸገ ምግብ ጤናው አደጋ ላይ እየወደቀ ነው ይላሉ፡፡ በዚህ ላይ መረን የተለቀቀው የግብይት ሥርዓት የሸማቹን አሳር እያበዛው ነው። ከማሳና ከጉልት እስከ ጅምላ ንግድ የተሰገሰገው ደላላ ሌላው የሸማቹን እሮሮ እያባባሰው በሚገኝበት በዚህ ወቅት እንዲህ ያሉ መመርያዎች መውጣታቸው እንደ ሸማች አስፈላጊነቱ ጥያቄ ውስጥ መግባት እንደሌለበት ያስተምሩበታል፡፡  

የውጭ ኩባንያዎች ቢዝነሶች ላይ እንዲገቡ መፍቀድና በቅርቡ እየወጡ ያሉ አንዳንድ መመርያዎች ሸማችና ተገልጋዮች በከፍተኛ ሁኔታ እየተጎዱበት ባለበትና ወሳኝ መታጠፊያ ላይ በሚገኝበት ጊዜ ስለ ሸማቾች መልካም ዜናን መስማት የጀመረበት ወቅት አድርገው ይወስዱታል፡፡ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ሸማቾችና ተገልጋዮችን ይታደጋሉ የተባሉ ሕጎች መውጣት መጀመራቸው ትልቅ ህልም እንደሆነ ያመለከቱት አቶ ቁምላቸው የአከራይ ተከራይ አዋጅ ፀድቆ ወደ ሥራ እንዲገባ መደረጉን በምሳሌነት ጠቅሰዋል፡፡ ከሁሉም በላይ ግን የችርቻሮና የጅምላ ንግድ እንዲሁም የገቢና ወጪ ንግድ ለውጭ ዜጎች ክፍት መደረጉ ዋነኛ ተጠቃሚው ሸማች በመሆኑ እንደ ሸማቾች ተቆርቋሪ ማኅበር ይህ ውሳኔ ከግብይት ሥርዓቱ ጋር በተያያዘ ያሉ ችግሮችን ለመቀነስ አጋዥ ይሆናል የሚል ተስፋ እንደሚሰጣቸውም ጠቅሰዋል፡፡

እንደ እሳቸው ገለጻ፣ ይህ ውሳኔ በአግባቡ ሥራ ላይ ከዋለ ጨዋታ ቀያሪ ነው። ከውጭ የሚገቡ ኩባንያዎች የካፒታል አቅም ስለሚኖራቸው በጥራትና በብዛት ምርት ስለሚያቀርቡ ሸማቹ አማርጦና አወዳድሮ መሸመት ይችላል። ለውጭ ዜጎች ክፍት የሆኑ እነዚህ ዘርፎች ውድድርን ስለሚያበረታቱ ሸማቹ በቅናሽ ጥራት ያላቸውን ምርቶች የመገበያየት ዕድል ይፈጥርለታል፡፡ ምርት በመደበቅና ዋጋን በአድማ በመወሰን አሳሩን ሲያበላው ከኖረ አንዳንድ ስግብግብ ነጋዴ መንጋጋም ያስጥለዋል፡፡ የትርፍ ህዳግ ለማያውቀው የአገራችን ነጋዴም እጥፍ ስንጥቅ ማትረፍ ሥነ ምግባራዊ አለመሆኑንና እያንዳንዱ ሽያጭ የትርፍ ገደብ እንዳለው ይረዳል፡፡ ይህ ለሸማቹ ዋጋ እንዲቀንስ ስለሚያደርግ ሁሉም በተስፋ የሚጠብቀው ውሳኔ ነው። በማለት የዚህ መመርያ መውጣት ለሸማችም ሆነ በአጠቃላይ ለግብይት ሥርዓቱን ለማሻሻል ጠቀሜታ እንዳለው ስለሚታሰብ መመርያው ከሸማች አንፃር የጎላ መሆኑን ገልጸዋል፡፡

በዓለም ላይ በጅምላና በችርቻሮ ንግድ ውስጥ የሚታወቁ ትላልቅ ኩባንያዎች ከሸማች ጥበቃ አንፃር በመልካም የሚጠቀስ ተግባር ቢኖራቸውም በየአገሮቹ ያሉ የሸማቾች ተቆርቋሪዎች ሥራቸውን በአግባቡ እንዲያካሂዱም ዕገዛ ያደርጋሉ፡፡

በኢትዮጵያ ውስጥም የውጭዎችንም ሆነ የአገር ውስጥ ኩባንያዎችን ከሸማቾች ጥቅም አነፃር መሞገት አስፈላጊነቱ ስለሚታመን በሁሉም ዘርፍ ጠንካራ የሸማቾች ተቆርቋሪ ተቋማት የሚያስፈልጉ መሆኑን አቶ አወት ይስማሙበታል፡፡

ይሁን እንጂ እነዚህ ትላልቅ ኩባንያዎች ከሸማቾች መብት ጋር በተያያዘ እየሠሩበት ያለው አሠራር በኢትዮጵያ ከተቀመጠው ስታንዳርድ በላይ ነው፡፡

ስለዚህ የሸማቾች ጥበቃ ሕግጋቶቻችን ይህንን ግንዛቤ ውስጥ ያስገባ ለውጥ ያስፈልጋል፡፡ አሁን በተቀመጠው ሕግ ብቻ እነሱን ለመቆጣጠር የሚያስችል በመሆኑ በዚህ ረገድ ያሉ ማሻሻያዎች መደረግ አለበት፡፡ ከገቡ በኋላም አሠራራቸውን እንዲያዩ ማሻሻያዎችን ማድረግ ጭምር እንደሚያሳይ ታምኖ መሠራት አለበት፡፡

በገንዘብ ሚኒስቴር ሥር ያሉ የከስተመር ፕሮቴክሽን ሥራዎችን አቅም ማጎልበትና ቢቻል የሸማቾች መብት የሚመለከተው ክፍል ራሱን ችሎ እዲወጣ ማድረግ ጭምር ይጠቅማል፡፡

አሁን ባለበት ደረጃ ግን የሸማቾች ጥበቃን የተመለከተው አሠራርም ሆነ ዝግጁነት በጣም ዝቅተኛ በመሆኑ ንግድና ቀጣናዊ ትስስር ሚኒስቴር ይህን ማሻሻያ ለማድረግም ኩባንያዎቹ እስኪገቡ ድረስ መጠበቅ እንደማይኖርበት አቶ አወት መክረዋል፡፡ እንደ ንግድና ቀጣናዊ ትስስር ሚኒስቴር ሁሉ የትራንስፖርት ሚኒስቴርም በተመሳሳይ የሚፈጠረውን ዕድል ታሳቢ በማድረግ ሊሠራ ይገባል ብለዋል፡፡  

ከሸማቾች ጥበቃ አንፃር የሸማቾች ተቆርቋሪ ተቋማት ከዚህ በኋላ ስለሚኖራቸው ሚና በተመለከተ አቶ ቁምላቸው የውጭ ኩባንያዎች ስለሚገቡ ብቻ ሳይሆን ቢያንስ 120 ሚሊዮን ሸማች ባለበት አገር እስካሁን የሸማቾች ተቆርቋሪ ማኅበራት አንድ ወይም ሁለት ብቻ በመሆናቸው ሥራው እነዚህን ተቆርቋሪዎች ከማበራከት ይጀምራል ይላሉ፡፡

ከዚህም ሌላ የሸማቾች ተቆርቋሪ ማኅበራት ስፔሻላይዜሽን ኖሯቸው ሊሠሩ እንደሚገባ አመልክተዋል፡፡ ለምሳሌ የጤና ተቋማት፣ የአገልግሎት ሸመታን በሚመለከት ራሱን የቻለ ማኅበር ያስፈልጋል፡፡ በቴሌኮም ዘርፉም ተመሳሳይ የሸማቾች ተቆርቋሪ ማኅበር ያሻል፡፡ እንዲህ እያለ በሁሉም ዘርፍ የሸማች ተቋማት እየተፈጠሩ ከሄዱ የሸማቾችን ጫና የሚቀንሱ ብዙ ሥራዎች እንዲሠሩ አመልክተዋል፡፡

ለምሳሌ በአሁኑ ወቅት እንደ ቴሌ ካሉ ኩባንያዎች አገልግሎት ስንሸምት ምን እንደምንጠቀም ምን እንደምንጎዳ ስለማናውቅ ብዙ ብዥታዎች አሉ፡፡

‹‹መክፈል በማይገባን ነገሮች ክፍያ እንድንፈጽም ይደረጋል›› ያሉት አቶ ቁምላቸው ብሮድባንድ ሲበላሽ አስተካክሉልን ለማለት መልዕክት ሲላክ ክፍያ ይወሰዳል፡፡ ይቆረጣል፡፡ ኩባንያው በተሳሳተው ተገልጋይ የሚከፍልበት ምክንያት ግራ ስለሚያጋባ እንዲህ ያሉ ክፍተቶችን ሁሉ ለመድፈን ስፔሻላይዝድ ያደረገ የሸማቾች ተቆርቋሪ ሊኖር ይገባል ብለዋል፡፡ የቴሌ ብርና የባንኮች ብድር ወለድ ጉዳይም እንዲሁ ብዙ ሥራ የሚያስፈልገው መሆኑንም ጠቅሰዋል፡፡ 

ከዚህ በኋላ የውጭ ኩባንያዎች መግባት ደግሞ ጠንካራ ተቆርቋሪዎችን መፍጠር ግድ የሚልበት ጊዜ በመሆኑ ጠንካራ የሸማች ተቋማትን እንዲፈጠር ደግሞ ሸማቾችን የተመለከቱ ሕጎች ሊሻሻሉ እንደሚገቡ በመግለጽ የአቶ አወትን ሐሳብ ይጋራሉ፡፡ ከዚህም ሌላ በዚህ ዘርፍ ያለውን ሥራ ለማደርጀት የመንግሥት ዕገዛ አስፈላጊ ቢሆንም እገዛ እየተደረገ ያለ መሆኑን የእሳቸው ድርጅት ሲያጋጥመው የነበረውን ችግር በምሳሌነት ጠቅሰዋል፡፡

በዚህ መመርያ መሠረት ማንኛውም የውጭ ባለሀብት ላይ ለአገር ውስጥ ባለሀብት በተከለሉ የችርቻሮ ንግድ ኢንቨስትመንት መስኮች መሰማራት የሚችል ቢሆንም በመመርያው በተጠቀሱ የቢዝነስ ዘርፎች ላይ የውጭ ኩባንያዎች ሊያሟሉ ይገባል ያላቸውን መሥፈርቶች አስቀምጧል፡፡ 

ከነዚህ መካከል በችርቻሮ ንግድ ኢንቨስትመንት ፈቃድ ለማግኘትና ለመሳተፍ ቢያንስ 2,000 ካሬ ሜትር ስፋት ባለው መሬት ወይም የመሸጫ ሕንፃ ወለል ላይ የሚያርፍና በአንድ ባለሀብት ባለቤትነት የሚደራጅ ሆኖ በሦስት ዓመት ጊዜ ውስጥ አምስት በዚህ ደረጃ የሚቋቋሙ ሱፐር ማርኬቶችን የሚከፍት መሆን ይጠበቅበታል፡፡ በዚህ አሠራር ገበያ ውስጥ የሚገባ ከሆነ የንግድ ፈቃድ ለማግኘት ቢያንስ ሁለቱን አስቀድሞ የሚያጠናቅቅ፣ ለዚህም የኢቨስትመንት ፈቃድ ከመውሰዱ በፊት ዝርዝር የውል ግዴታ የሚገባ ከሆነ ወይም የችርቻሮ ንግድ ሥራው ቢያንስ 5,000 ካሬ ሜትር ስፋት ባለው መሬት ወይም የመሸጫ ሕንፃ ወለል ላይ የሚያርፍና በአንድ ባለሀብት ባለቤትነት የሚደራጅ ሆኖ በሦስት ዓመት ጊዜ ውስጥ ሀይፐር ማርኬቶችን የሚከፍት ከሆነና የንግድ ሥራ ፈቃድ ለማግኘት ቢያንስ አንዱን አቀስቀድሞ ማጠናቀቅ ከተቀመጡት መሥፈርቶች መካከል የሚጠቀስ ነው፡፡ ለዚህም የኢንቨስትመንት ፈቃድ ከመውሰዱ በፊት ዝርዝር የውል ግዴታ የሚገባ ከሆነ ወይም የችርቻሮ ንግድ ሥራው ቢያንስ 10,000 ካሬ ሜትር ሰፋት ባለው መሬት ወይም የመሸጫ ሕንፃ ወለል ላይ የሚያፍር በአንድ ባለቤትነት የሚደራጅ አንድ ሞል ለመክፈት የሚችል ከሆነና የንግድ ሥራ ፈቃድ ለማግኘት ግንባታውን ለማጠናቀቅ ዝርዝር የውል ግዴታ የሚገባ ሥራውን መሥራት እንደሚቻል መመርያው ያመለክታል፡፡ 

የውጭ ባለሀብቶች በዝቅተኛ ካፒታልና አነስተኛ የወለል መጠን – መልካም ስም ባላቸው ነጠላ ምርቶች ችርቻሮ ሥራ ላይ የሚሰማሩበትን ሁኔታ የኢንቨስትመንት ቦርዱ በጉዳዩ ላይ እየተመሠረተ ውሳኔ በማሳለፉ ፈቃድ የሚሰጥበት አሠራርን ጭምር ያካተተው ይህ መመርያ ለሁሉም የቢዝነስ ዘርፎች መነሻ የሆኑ ካፒታልና ቅድመ ሁኔታዎችን በዝርዝር የያዘ ነው፡፡ 

spot_img
- Advertisement -spot_img

የ ጋዜጠኛው ሌሎች ፅሁፎች

- ማስታወቂያ -

በብዛት ከተነበቡ ፅሁፎች