Sunday, May 19, 2024
- ማስታወቂያ -
- ማስታወቂያ -

የኢትዮጵያ ከአጎአ የገበያ ዕድል መታገድ በኢንዱስትሪዎች ላይ ያስከተለው ጉዳት

spot_img

ተዛማጅ ፅሁፎች

የአሜሪካ መንግሥት እ.ኤ.አ. በ2000 መገባደጃ ላይ ያፀደቀው የአፍሪካ ዕድገትና ዕድል ወይም አጎዋ (African Growth and Opportunity Act (AGOA) ከሰሃራ በታች ለሚገኙ የአፍሪካ አገሮች ትልቅ የገበያ ዕድልን የፈጠረ መሆኑ ይታወቃል። 

(AGOA) ለአሜሪካ ገበያ ከቀረጥና ከኮታ ነፃ በሆነ መልኩ ከሰሃራ በታች ካሉ የአፍሪካ አገሮች ለተመረጡ ምርቶች ያቀርባል። በመሆኑም አጎዋ የተሰኘው የአሜሪካ ነፃ የገበያ ዕድል ከሰሃራ በታች ለሚገኙ የአፍሪካ አገሮች የኢንድስትሪ ምርቶቻቸውን ከኮታና ከቀረጥ ነፃ በሆኑ መልኩ ወደ አሜሪካ ገበያ እንዲልኩ፣ በዚህም ንግዳቸውን እንዲያስፋፉና ኢኮኖሚያዊ ለውጥ እንዲያመጡ ሰፊ ዕድል የሰጠ ነው።

ኢትዮጵያ በዚህ የገበያ ዕድል ከፍተኛ ተጠቃሚ ከሆኑ አሥር ምርጥ የአፍሪካ አገሮች መካከል እንድትገኝ አስችሏታል። በተለይም የኢትዮጵያ የአልባሳትና የጨርቃ ጨርቅ ማኑፋክቸሪንግ ዘርፍ ትልቁ የአጎአ ተጠቃሚ ንዑስ ዘርፍ መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ። ኢትዮጵያ የአጎዋ ነፃ የገበያ ዕድልን በመጠቀም እ.ኤ.አ. ከ2000 እስከ 2020 ባለው ጊዜ ውስጥ 722 ሚሊዮን ዶላር የሚያወጡ አልባሳትና ጨርቃ ጨርቆችን ወደ አሜሪካ የላከች ሲሆን ከጠቀሰው 772 ሚሊዮን ዶላር ውስጥ ሦስት አራተኛ የሚሆነው የተገኘው ደግሞ እ.ኤ.አ. ከ2018 እስከ 2020 ባሉት ሦስት ዓመታት ውስጥ ብቻ ነው። በአጠቃላይ ይህ የኢትዮጵያ የአልባሳትና የጨርቃ ጨርቅ ማኑፋክቸሪንግ ዘርፍ የአጎአ ነፃ የገበያ ዕድል ከሚጠቀሙ ሌሎች ዘርፎች ጋር ሲነፃፀር 90 በመቶውን ድርሻ ይይዛል።

ሆኖም፣ የአጎዋ ነፃ የገበያ ዕድል የአንድ ወገን (በየአሜሪካ መንግሥት) የንግድ ስምምነት እንደመሆኑ መጠን፣ የገበያ ዕድሉን መጠቀም ዕድሉን በፈቀደው አገር ቅድመ ሁኔታዎች ላይ የሚወሰን ነው። ይህም ማለት የገበያ ዕድሉን የፈቀደው የአሜሪካ መንግሥት ያስቀመጣቸውን ቅድመ ሁኔታዎች የማያሟሉ ወይም በመካከል ያጓደሉ አገሮችን ከገበያ ዕድሉ ተጠቃሚነት የማገድ ሙሉ መብት አለው። 

በዚህም መሠረት የአሜሪካ መንግሥት ኢትዮጵያን ዩኤስ በሰሜን ኢትዮጵያ በተፈጠረው ጦርነትና በሌሎች በአገሪቱ ውስጥ በሚስተዋለው ፖለቲካዊ አለመረጋጋቶች የተፈጸሙ ከፍተኛ የሰብዓዊ መብት ጥሰቶችን ምክንያት በማድረግ ኢትዮጵያን ከአጎአ የገበያ ዕድል ተጠቃሚነት እ.ኤ.አ. በ2022 ማገዷ ይታወቃል። ዕገዳው አሁንም ድረስ የቀጠለ ሲሆን፣ በዚህም የገበያ ዕድሉ ዋነኛ ተጠቃሚ የነበረው  የኢትዮጵያ የጨርቃ ጨርቅና አልባሳት ማኑፋክቸሪንግ ዘርፍ የወደፊት ዕጣ ፈንታ ላይ ከፍተኛ የህልውና ሥጋት እንዳጋጠመው እየተገለጸ ነው።

የኢትዮጵያ ፖሊሲ ጥናት ኢንስቲትዩት ከፈረንሣይ የልማት ኤጀንሲ ባገኘው የገንዘብ ድጋፍ የአገሪቱ ከአጎአ መታገድ በአምራች ኢንዱስትሪው ላይ ያመጣውን ጉዳትና የኢንዱስትሪውን ቀጣይ ዕጣ ፈንታ በገለልተኛ ባለሙያዎች አስጠንቶ ለመንግሥት ፖሊሲ አውጪዎች አቅርቧል።

የኢትዮጵያ ፖሊሲ ጥናት ኢንስቲትዩት ጥናቱን እንዲያከናውኑ የመረጣቸው ባለሙያዎች አቶ ሀብታሙ ተስፋዬ፣ ሰለሞን ጥላሁን፣ መንግሥቱ ክፍሉና ገደፌ ሞላ የተባሉት ተመራማሪዎችም፣ Improving Ethiopia’s Resilience to Trade Shocks: Lessons from AGOA Suspension (የኢትዮጵያን የንግድ ቀውሶች የመቋቋም አቅም ማሻሻል፡- ከተጣለባት የአጎአ ዕግድ የተወሰዱ ትምህርቶች በሚል ርዕስ ጠለቅ ያለ ጥናት በማካሄድ ውጤቱን አቅርበዋል።

ባለሙያዎቹ የኢትዮጵያ ማዕከላዊ ስታቲስቲክስ ባለሥልጣን የትልልቅና መካከለኛ ኢንተርፕራይዞች ዳሰሳ ጥናት እንደ ናሙና በመውሰድ በአገሪቱ በአልባሳትና በጨርቃ ጨርቅ ኢንዱስትሪ ዘርፍ የተሰማሩ 169 አምራችና ላኪ ድርጅቶችን በመለየት ጥናቱን አካሂደዋል። በ2015 ዓ.ም. መጨረሻ ላይ ባካሄዱት በዚህ ጥናት በመረጃ ምንጭነት ከተካተቱት 169 ድርጅቶች ውስጥ የአብዛኞቹን ባለቤቶችና ከፍተኛ አስተዳዳሪዎች በአካል አግኝተው አነጋግረዋል።

ባለሙያዎቹ ባካሄዱት ጥናት፣ ኢትዮጵያ ከአጎአ የገበያ ዕድል መታገዷ በድርጅቶቹ ምርቶች የኤክስፖርት ገበያ ላይ ያደረሰውን ጉዳት፣ በዕግዱ ምክንያት ምርቶቻቸውን ከአሜሪካ ገበያ ወደ ሌሎች የውጭ አገሮች ገበያዎች አዘዋውረው እንደሆነ፣ ዕገዳው ባስከተለው የገበያ ችግር ምክንያት ሠራተኞቻቸውን አባረው ወይም ቀንሰው እንደሆነ፣ በዕግዱ ምክንያት የአገር ውስጥ የግብዓት አቅርቦት ሰንሰለት ላይ ያጋጠመ መስተጓጎል ስለመኖሩና በዕግዱ ምክንያት በኢትዮጵያ ሊያደርጉ ያሰቡትን ተጨማሪ ኢንቨስትመንት ለመለወጥ ተገደው እንደሆነ ትኩረት በማድረግ ዳሰዋል። በስተመጨረሻም ፣ በዕገዳው ምክንያት ድርጅቶቹ እያጋጠሟቸው ያለውን የንግድ ቀውስ ለመቋቋም ከኢትዮጵያ መንግሥት ያስፈልጋል ብለው የሚያስቡት የፖሊሲ ድጋፍን የተመለከተ አስተያየት በጥናቱ አካተው አቅርበዋል።

ጥናቱ 169 ኩባንያዎችን እንደ ናሙና በመውሰድ የተካሄደ ሲሆን በውጤቱም 28 በመቶ የሚሆኑች ኩባንያዎች ኢትዮጵያ ከአጎአ የገበያ ዕድል በመታገዷ ምክንያት ወደ አሜሪካ የሚላኩ ምርቶቻቸው ላይ ቅናሽ አጋጥሟቸዋል።

ለዓብነትም እ.ኤ.አ. በ2022 ብቻ ወደ አሜሪካ ገበያ የተላኩ ምርቶች በ14 በመቶ መቀነሳቸውን ጥናቱ ያመለክታል።

በአጎአ ዕግድ ምክንያትም 24 በመቶ የሚሆኑት ኩባንያዎች ምርቶቻቸውን ለአገር ውስጥ ገበያ ለማቅረብ የተገደዱ ሲሆን፣ ሌሎቹ ወይም 14 በመቶ የሚሆኑት ደግሞ ወደ ሌሎች የውጭ አገሮች ገበያዎች ማዞራቸውን ጥናቱ ይገልጻል። 

ኢትዮጵያ ከአጎአ የገበያ ዕድል መታገዷ በአምራች ኢንዱስትሪዎች ላይ ከፈተጠረው የገበያ ችግር ባሻገር እነዚህ ኢንዱስትሪዎች የሥራ ዕድል የፈጠሩላቸው ኢትዮጵያውያንም ከሥራ የመቀነስ ዕጣ ፈንታ ገጥሟቸዋል። ጥናቱ በናሙናነት ከወሰዳቸው 169 አምራች ኢንዱስትሪዎች ውስጥ በጥቅሉ 16 በመቶ የሚሆኑት ድርጅቶች ሠራተኞቻቸውን ከሥራ ለማሰናበት ተገደዋል። ከተቀነሱት ሠራተኞች መካከል በአንፃራዊነት ከፍተኛው ቁጥር የሚይዙት ሴት ሠራተኞች መሆናቸውንም የጥናት ግኝቱ ያመለክታል። 

ከላይ የተገለጸው የጥናቱ ጥቅል ውጤት ሲሆን አጥኝዎቹ የአጎአ የገበያ ዕድል ተጠቃሚ የሆኑ ኩባንያዎችን ለብቻ ለይተው በመመልከት ያገኙት ውጤት ሲታይ ደግሞ ጉዳቱ የበለጠ ነው። 

ጉዳቱ ከአጎአ ተጠቃሚ ኩባንያዎች አንፃር ሁኔታ የከፋ መሆኑን የሚያመለከተው ይኸው ጥናት፣ የአጎአ ተጠቃሚ ከሆኑት ኩባንያዎች መካከል 63 በመቶ የሚሆኑት ኢትዮጵያ ከገበያ ዕድሉ በመታገዷ ምክንያት ወደ አሜሪካ ገበያ የሚላኩት ምርት እንደቀነሰባቸውና በዚህም ምክንያት 39 በመቶ የሚሆኑት ድርጅቶቹ ሠራተኞቻቸውን እንዳሰናበቱ ጥናቱ ያመለክታል። በልላ በኩል የአጎአ ተጠቃሚ ካልሆኑት ኩባንያዎች መካከል 13 በመቶው ብቻ ወደ አሜሪካ ገበያ የሚልኩት ምርት እንደቀነሰ የገለጹ በመሆኑ በአንፃራዊነት የደረሰባቸው ተፅዕኖ አነስተኛ እንደሆነ በጥናቱ ተመላክቷል።

ይህ ልዩነት እንደሚያመለክተው በአጎአ ላይ ጥገኛ የሆኑ ኩባንያዎች ዕገዳውን በመላመድ ረገድ ትልቅ ፈተና እንደገጠማቸው የሚያሳይ መሆኑን አጥኚዎቹ ገልጸዋል።

በተጨማሪም፣ ኩባንያዎቹ የአጎአ እገዳን ተከትሎ በኢትዮጵያ የሚያደርጉት የኢንቨስትመንት እንቅስቃሴ መቀዛቀዙንና ይህም በኢንቨስትመንት ፍላጎታቸው ላይ የውሳኔ ለውጥ ለማድረግ መገደዳቸውን በጥናቱ ለመረዳት ተችሏል። 

በጥናቱ ከተካተቱት ኢንተርፕራይዞች 28 በመቶ የሚሆኑት አገሪቱ ከአጎዋ ከታገደች በኋላ የኢንቨስትመንት ቅናሽ አሳይተዋል፣ የተቀሩት 72 በመቶ ድርጅቶቹ ግን ምንም ዓይነት የኢንቨስትመንት ቅናሽ አለማድረጋቸውን ጥናቱ ያመለክታል።

ነገር ግን የአጎአ ተጠቃሚ የሆኑ ድርጅቶችን ለብቻ በመለየት በተደረገው ምልከታ 59 በመቶ የሚሆኑት የኢንቨስትመንት ቅናሽ ማድረጋቸው ታውቋል። 

እነዚህ አኃዞች እንደሚያሳዩት ኢትዮጵያ ከአጎአ የገበያ ዕድል በመታገዷ ምክንያት በድርጅቶቹ የኢንቨስትመንት ውሳኔዎች ላይ ተፅዕኖ እንዳለው፣ የተፅዕኖው መጠን ደግሞ በአጎአ ተጠቃሚ ድረጅቶች ዘንድ በአንፃራዊነት የበለጠ ጎልቶ የሚታይ መሆኑን ነው።

ኢትዮጵያ ከአጎዋ መታገዷ የወጪ ንግዷን በተለይም ወደ አሜሪካ ገበያ የሚላኩ የአልባሳት፣ የጨርቃ ጨርቅና የጫማ ምርቶች በእጅጉ እንዲቀንሱ ምክንያት ሆኗል። ይህም ኢንዱስትሪዎቹን ከመጉዳቱ ባለፈ አገሪቱ ከዚህ ዘርፍ ልታገኝ በምትችለው የውጭ ምንዛሪ ገቢ ላይ ተፅዕኖው በላል እንዳልሆነ ጥናቱ አመላክቷል። ለዓብነትም፣ ኢትዮጵያ ከአጎአ የገበያ ዕድል ተጠቃሚነት ከመታገዷ በፊት እ.ኤ.አ. በ2020 ብቻ 524 ሚሊዮን ዶላር የሚያወጡ ምርቶችን ወደ አሜሪካ ገበያ የላከች ሲሆን ከዚህ ውስጥ ግማሽ ያህሉ የአጎዋ የገበያ ዕድልን በመጠቀም ከቀረጥ ነፃ የተላኩ ናቸው። ዕገዳው ባይጣል ኖሮ ይህ የበጊ መጠን በየዓመቱ እየጨመረ ሊሄድ እንደሚችል ታሳቢ ሲደረግ ደግሞ ጉዳቱ ከፍተኛ መሆኑ አጠራጣሪ አይደለም። 

ኢትዮጵያ ከአጎአ የገበያ ዕድል ተጠቃሚነት በመታገዷ ምክንያት በኢንዱስትሪዎችና በውጭ ምንዛሪ ግኝት ላይ ካጋጠማት ጉዳት በተጨማሪ ኢንዱስትሪዎቹ የፈጠሩት የሥራ ዕድል ላይም ከፍተኛ ተፅዕኖ እያደረሰ ነው።

ምንም እንኳን ጥናቱ በናሙነት ከወሰዳቸው 169 ድርጅቶች ውስጥ ሠራተኞችን ለመቀነስ የተገደዱት 16 በመቶው ብቻ ቢሆኑም በኩባንያዎች ዕርምጃ ሥራ ያጡት ኢትዮጵያውያን ቁጥር ከፍተኛ እንደሆነ ጥናቱ አመላክቷል። 

ለጥናቱ በናሙናነት የተወሰዱት ድርጅቶች ኢትዮጵያ ከአጎዋ የገበያ ዕድል መታገዷን ተከትሎ በአማካይ 65.5 በመቶ የሚሆኑትን ሠራተኞቻቸውን ከሥራ እንዳሰናበቱ በጥናቱ ተረጋግጧል። ከሥራ ከተሰናበቱት መካከልም የቋሚና ጊዜያዊ ሠራተኞች ድርሻ እንደቅደም ተከተላቸው 55 በመቶ እና 3.3 በመቶ መሆኑን ጥናቱ ያመለክታል። ከሥራ የተሰናበቱት ሠራተኞች የፆታ ስብጥር ሲታይ ደግሞ ከተሰናበቱት አጠቃላይ ሠራተኞች ውስጥ 86.25 በመቶ የሚሆኑት ሴቶች እንደሆኑ ጥናቱ አመላክቷል። በተጨማሪም የሠለጠኑና ክህሎት ያላቸው ሆነው ከሥራ የተባረሩ ሠራተኞች ድርሻ 31.25 በመቶ እንደሆነ ከጥናቱ ለመረዳት ተችሏል።

በናሙናት ከተመረጡት 169 ድርጅቶች ውስጥ 50.3 በመቶ የሚሆኑት በአዲስ አበባ ከተማ የሚገኙ ሲሆን፣ በኦሮሚያ ክልል የሚገኙት 29.6 በመቶ፣ በሲዳማ ክልል 11.8 በመቶ፣ ቀሪዎቹ በአማራ ክልልና በድሬደዋ ከተማ የሚገኙ ናቸው። 

እነዚህ ድርጅቶችም በአጠቃላይ ለ90,838 ሰዎች የሥራ ዕድል መፍጠራቸውን ጥናቱ ያመላከተ ሲሆን፣ ከዚህ ውስጥም በሲዳማ ሐዋሳ ኢንዱስትሪ ፓርክ የሚገኙት ድርጅቶች ከፍተኛ የሥራ ዕድል በመፍጠር ቀዳሚ ሲሆኑ፣ በአዲስ አበባ የሚገኙት ድርጅቶች ደግሞ ለ28,776 ሠራተኞች የሥራ ዕድል በመፍጠር በሁለተኛ ደረጃ ላይ እንደሚገኙ፣ በኦሮሚያ ክልል የሚገኙት ኢንዱስትሪዎች ደግሞ 21,878 ሠራተኞችን እንደቀጠሩ ከጥናቱ ለመረዳት ተችሏል።

በመሆኑም ኢትዮጵያ ከገበያ ዕድል ተጠቃሚነት በመታገድም ሆነ በሚያጋጥሟት ሌሎች የንግድ ቀውሶች ምክንያት የሚደርሱ ጉዳቶችን ተቋቁሞ ለማለፍ የሚያስችል ስትራቴጄ ልትነድፍ እንደሚገባ አጥኚዎቹ ምክረ ሐሳባቸውን ለግሰዋል።

የአጎአ የገበያ ዕድል ለጊዜውም ቢሆን በመዘጋቱ በአምራች ኢንዱስትሪው ላይ የደረሰውን ተፅዕኖ ለማቅለልም መንግሥት ድርጅቶቹን ከታክስ ነፃ በማድረግ እንዲሁም የቢዝነስ ብድርና የኪራይ ወይም የፍጆታ ድጎማዎችን በመስጠት ድርጅቶቹን መደገፍና በአጭር ጊዜ ውስጥ ከጉዳት እንዲያገግሙ ሊያደርግ እንደሚገባ ጥናቱ ምክረ ሐሳብ አቅርበል። ከረዥም ጊዜ መፍትሔ አንፃርም ኢትዮጵያ በአፍሪካ አኅጉራዊ የነፃ ንግድ ቀጣና (AfCFTA) ተጠቃሚ በመሆንና የወጪ ንግድ አጋሮቿን በማብዛት እንደ አጎአ ያሉ የአንድ ወገን የንግድ ስምምነቶች ላይ ያላትን ጥገኛነት ልትቀንስ እንደሚገባ ጥናቱ መክሯል።

በተጨማሪም ኢትዮጵያ ፆታ ተኮር ፖሊሲዎችን፣ ጠንካራ የማኅበራዊ ሴፍቲኔት መርሐ ግብሮችን፣ የቀውስ አስተዳደር ማዕቀፍና ጠንካራ የንግድ መረጃ ሥሠርዓትን በመዘርጋት የንግድ ቀውሶች ሊያስከትሉ የሚችሉትን ተፅዕኖ መቀነስ እንዳለባትና በዲፕሎማሲያዊ መንገድ በመጠቀምም ወደ አጎአ የገበያ ዕድል ተጠቃሚነት ለመመለስ ጥረት እንድታደርግ መክሯል።

spot_img
- Advertisement -spot_img

የ ጋዜጠኛው ሌሎች ፅሁፎች

- ማስታወቂያ -

በብዛት ከተነበቡ ፅሁፎች