Wednesday, June 19, 2024
- Advertisement -
- Advertisement -

የተመረጡ ፅሑፎች

ሕዝብ ተኮር ሕጎች ያለ ውይይትም ቢሆን ይጽደቁ!

የመኖሪያ ቤት አከራይና ተከራይ የሚገዙበት ሕግ ይኑረን ብለን ለዓመታት ስንጮህ ነበር፡፡ ማቆሚያ ያጣውን የቤት ኪራይ ዋጋ ጭማሪ የሚገድብ ሕጋዊ አሠራር እንዲኖርም ብዙ ወትውተናል፡፡ የተከራይ መብት እንዲጠበቅ፣ የአከራዮችም መብትና ግዴታቸው ምን መሆን እንዳለበት በግልፅ የሚደነግግ ሕግ ያለመኖር ያስከተላቸውን ችግሮች በማጣቀስ ሁሉ በዚህ ዓምድ ሥር ተደጋግሞ ተጽፏል፡፡

የአከራይና ተከራይ መብትና ግዴታን በሕግ መደንገግ ብቻ ሳይሆን የሚከራዩ ቤቶች አማካይ የዋጋ ተመን እንዲኖራቸውና በዘፈቀደ የሚደረጉ የመኖሪያ ቤት የኪራይ ዋጋ ከልክ አልፎ ቀውስ እንዳይፈጠር፣ ሕግና ሥርዓት እንዲበጅ በመጥቀስ ጭምር ብዙ ተብሏል፡፡ በተለይ ከአሥር ዓመታት በፊት ተረቅቆ የነበረው የአከራይና ተከራይ ሕግን በማስታወስም ‹‹ይህ ረቂቅ ሕግ ለምን ተዳፍኖ ቀረ? የሚለውን ጥያቄ በማንሳት ግፊት ሲደረግ እንደነበር የምናስታውሰው ነው፡፡

የመኖሪያ ቤት ኪራይ ባልተገባ መንገድ በወራት ልዩነት ጭምር ዋጋ እንዲጨምር ዋነኛ ተዋንያኖች ደላሎች ናቸውና እነዚህን ደላሎች መንግሥት ይቆጣጠራቸው ዘንድም ያልተጠየቀበት ጊዜ አልነበረም፡፡ እንዲህ ላሉ ጥያቄዎችና አቤቱታዎች ግን አዎንታዊ መልስ የሚሰጥ ጠፍቶ የቀድሞ ረቂቅ ሕግ ቢኖርም ሳይፀድቅ ተዳፍኖ እንዲቆይ  ተደርጓል፡፡

ይህም ተከራዮች በተደጋጋሚ በሚደረግባቸው የዋጋ ጭማሪ ብዙ ዋጋ እንዲከፍሉ ምክንያት ሆኗል፡፡ የኪራይ ዋጋው ከአቅማቸው በላይ ሆኖ  ወደ ዳር ሲገፉም ቆይተዋል፡፡

የቤት ኪራይ መወደድና አቅማቸው የሚፈቅደውን ኪራይ ለማግኘት ከአንዱ የከተማው ክፍል ወደ ሌላው ሲዘዋወሩ ልጆቻቸውን በአንድ ቦታ ማስተማር ያልቻሉ ወላጆች ያልተገባ መስዋዕትነት ሲከፍሉ የቆዩትም መንግሥት የአከራይና ተከራይ መብትና ግዴታን የሚደነግገውን ረቂቅ ሕግ ሳያወጣ መቅረቱ ነው፡፡

እንደ አዲስ አበባ ያሉ ከተሞች ብዙኃኑ የሚኖረው ተከራይቶ በመሆኑ ቢያንስ እንደ ተከራይ ሊኖራቸው ይገባ የነበረውን መብት የሚያስጠብቅ ሕግ ሳይወጣ እስካሁን መቆየቱ ያስከተለው ጉዳት ግን በእነሱ በተከራዮች ላይ ብቻ የተወሰነ አይደለም፡፡ መንግሥትም በሺዎች ከሚቆጠሩ አከራዮች ሊያገኝ የሚገባውን ግብር በአግባቡ እንዳያገኝ ማድረጉንም ማስታወስ ያስፈልጋል፡፡

ለማንኛውም የአከራይና ተከራይን መብትና ግዴታ የያዘውና አጠቃላይ የአከራይ ተከራይ ግንኙነትን የሚመለከቱ ዝርዝር ድንጋጌዎችን የያዘው የመኖሪያ ቤት ኪራይ ቁጥጥርና አስተዳደር አዋጅ ሳይታሰብ በዚህ ሳምንት በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ፀድቋል፡፡

የአዋጁ ረቂቅ በተወሰነ ደረጃ ለውጥ ያለውና የግድ ሊካተቱ የሚገባቸው አንዳንድ ወሳኝ የሚባሉ ድንጋጌዎችን ያልያዘ ቢሆንም፣ እስከእነ ጉድለቱም ቢሆን በዚህ ሰዓት መፅደቁና ሥራ ላይ እንዲውል መወሰኑ ግን ለተከራይ እስየው የሚያስብል ነው፡፡

ሕግና ሥርዓት እንዲሰፍን ለማድረግ አንዱ መንገድ እንዲህ ያሉ ከጊዜው ጋር የተናበቡ ድንጋጌዎችን ማውጣትና መተግበር በመሆኑ፣ ከመኖሪያ ቤት ኪራይና አጠቃላይ የአከራይና ተከራይ ጉዳይ በዚህ ደረጃ ታስቦበት በአዋጅ መውጣቱ በዚህ አካባቢ ያሉ ችግሮችን ያስታግሳል፡፡ ተጠያቂነትንም ያሰፍናል፡፡

በተከራይና አከራይ መካከል ያለውን ግንኙነት በተመለከተ ሥራ ላይ የዋለው አዲሱ አዋጅ እየባሰ የመጣውን የመኖሪያ ቤትና ኪራይ ዋጋ በተወሰነ ደረጃም ቢሆን በማርገብ ዕገዛ ይሰጣል፡፡ ከቤት አከራይ ጋር የተያያዙና ለዘመናት ቀውስ ሲፈጥሩ የነበሩ ዋና ዋና ችግሮችንም በሕግና በሥርዓት ለመፍታት የሚያስችል አሠራር ይዘረጋል፡፡ ስለዚህ ሰሞኑን በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ሳይታሰብ የፀደቀው የአከራይ ተከራይ ቁጥጥር አስተዳደር ሕግ በምንም መመዘኛ ሲታይ ጠቀሜታው የጎላ ነው፡፡

ነገር ግን በአዲሱ ሕግ ሊካተቱ ሲገባቸው ሳይካተቱ የቀሩ፣ ለምሳሌ የሚከራዩ ቤቶች እንደ ይዞታቸውና እንዳሉበት አካባቢ አማካይ ዋጋቸውን በመተመን በዚያ መነሻ ሕጉ እንዲተገበር የሚያስችል አሠራር ያልያዘ መሆኑ ነው፡፡

የብዙዎች ተከራዮች ዋነኛ ጥያቄም የሆነው ይሄ ነው፡፡ የሚከራዩ ቤቶች ደረጃ ወጥቶላቸው ትክክለኛ ወይም ኢኮኖሚያዊ የሆነ የገበያ ዋጋቸው ያልተለየ በመሆኑ አከራዮች እንደፈለጉ ዋጋ ወጥቶላቸው ሲሠራባቸው የቆዩ በመሆኑ በተለይም በወራት ሳይቀር ዋጋ ይጨመር የነበረው በደላሎች ዘዋሪነት ስለነበረ አሁን ላይ ያለው ዋጋ እጅግ የተጋነነ መሆኑ ይታሰባል፡፡ ኢኮኖሚያዊ ወይም በተጨባጭ የገበያ ዋጋ ላይ ተመሥርቶ የተተከለ ዋጋ ነው ተብሎ አይታሰብም፡፡

አዲሱ ሕግ እንዲተገበር የተፈለገው ደግሞ የተከራይና አከራይ ውል እየተከፈለ ያለውን ዋጋ መነሻ የሚያደርግ ነው፡፡ ስለዚህ ሕጉ የመኖሪያ ቤትን በየደረጃቸው ለይቶ አማካይ ዋጋን ቢያካትት ጠቀሜታው የጎላ መሆኑን በአፅንኦት መግለጽ ያስፈልጋል፡፡

ከዚህ ቀደም የረቀቀው ሕግ ግን የሚከራዩ ቤቶች ደረጃ ኖሯቸው ሊከራዩ የሚችሉበትን አማካይ ዋጋ እዲያዝ ያደርጋል የሚል ስለነበር የሰሞኑ ሕግ ላይም ብዙዎች ይህንን ጠብቀው ነበር፡፡ ግን አልሆነም፡፡

ይህ ወሳኝ ጉዳይ አለመኖሩና ሕጉ አሁን ባለበት የኪራይ ዋጋ መሠረት እንዳይተገበር ማድረጉ የቤት ኪራይ ዋጋ እንዲረጋጋ ሊያደርገው ይችላል፡፡

በእርግጥ ሕጉ በፀደቀበት ወቅት የሕጉን አስፈላጊነት በተመለከተ ማብራሪያ የሰጡት የፍትሕ ሚኒስትሩ ይህ ጉዳይ ከዚህ በኋላ የሚታይ መሆኑን ጠቁመዋል፡፡ ይህንን ማለታቸውን ጉዳዩ የተዘነጋና የተዘጋ አለመሆኑ ማሳየቱ ተስፋ ይሰጣል፡፡ ስለዚህ  እንደቀደመው ሕግ አሥር ዓመታት ሳያስጠብቀን የከተማችን የመኖሪያ ቤት ኪራይ ዋጋ ምክንያታዊና ኢኮኖሚያዊ እንዲሆን የሚያስችለውን አማካይ ዋጋ ተመን ማስላት ያስፈልጋል፡፡ ቢያንስ ከዚህ በኋላ ለአከራይ የሚሆኑ ቤቶች ኪራይ ዋጋ በቀደሙ መንገድ እንዳይጓዝ ያስፈልጋል፡፡

ከዚሁ ጎን ለጎን አዲሱን አዋጅ ተከትሎ የሚወጡ መመርያዎችም በቶሎ መውጣት አለባቸው፡፡ ከዚህ ባሸገር ግን በብርቱ መታሰብ ያለበት በሕጉ አተገባበር ላይ ነው፡፡ የአገራችን ብዙ ሕጎች ወረቀት ላይ የማማራቸውን ያህል አፈጻጸም ላይ ብዙ እክሎች ስለሚያጋጥማቸው ይህም ሕግ ተመሳሳይ ዕጣ እንዳያጋጥመው በአግባቡ ተግብሮ ሁሉንም ወገን መጥቀም አለበት፡፡ ለዚህ ደግሞ ብቁ አስፈጻሚዎች ሊኖሩት ይገባል፡፡

በአጠቃላይ የዚህ አዋጅ መውጣት ጠቀሜታ አለው፡፡ ቢያንስ ተከራዮች ለሁለት  ዓመት በአንድ ቦታ ተረጋግተው እንዲኖሩ ያስችላል፡፡ ሳይጠበቅ ቤት ልቀቅ እንዳይባል ያደርጋል፡፡ ሁሉም መብትና ግዴታውን አውቆ ይኖራል፡፡

ሌላው ቀርቶ በዚህ ሕግ መሠረት ጭማሪ ቢኖር ተገማች የሆነ ጭማሪ ስለሚሆን፣ አግባብ ባልሆነ የቤት ኪራይ ጭማሪ የሚያለቅ አይሆንም፡፡ ከሁሉም በላይ ቤት ተከራይ አጥቶት የነበረውን መብት ስለሚያጎናፅፍ ሕጉ ቢዘገይም ለዚህ ግን በመብቃቱ መንግሥትን አለማመስገን ንፉግነት ይሆናል፡፡ ምስጋናችን የበለጠ የሚሆነው ግን ሕጉን በትክክል ሥራ ላይ ማዋል ሲቻል ነው፡፡ ሌሎችም ሕዝብ ተኮር የሆኑ ሕጎች ያለ ውይይት ቢሆንም ይጽደቁ!

Latest Posts

- Advertisement -

ወቅታዊ ፅሑፎች

ትኩስ ዜናዎች ለማግኘት