Thursday, April 18, 2024
- Advertisement -
- Advertisement -
ኪንና ባህል‹‹መንግሥትና የሕዝብ አስተዳደር›› የታተመበት 100ኛ ዓመት

‹‹መንግሥትና የሕዝብ አስተዳደር›› የታተመበት 100ኛ ዓመት

ቀን:

ዘመኑ የንግሥተ ነገሥታት ዘውዲቱ ነው፡፡ ከምዕት ዓመት በፊት ባልተጠበቀ ሁናቴ በመንግሥት ምንነትና አስፈላጊነት፣ በኢኮኖሚያዊ ጉዳዮች፣ በዕውቀት ምንነትና አስፈላጊነት፣ በወቅቱ የኢትዮጵያ ማኅበረ ፖለቲካ አጠቃላይ ሁነቶችና በሌሎችም ጉዳዮች ዙሪያ ያተኮረ መጽሐፍ አዲስ አበባ ውስጥ ታትሞ ተገለጠ፡፡ የመጽሐፉ ርዕስ ‹‹መንግሥትና የሕዝብ አስተዳደር›› ሲሆን፣ ጸሐፊው መጽሐፋቸው የኅትመት ብርሃን ከማየቱ አራት ዓመት በፊት በሞት ተለይተዋል፡፡ ይህን በ16 ምዕራፎችና 192 ገጾች የተዋቀረውንና በ1916 ዓ.ም. የታተመውን መጽሐፍ የጻፉት ነጋድራስ ገብረ ሕይወት ባይከዳኝ (1879-1912) ናቸው፡፡

የምጣኔ ሀብት ባለሙያው ሀብታሙ ግርማ በአንድ መጣጥፋቸው እንደገለጹት፣ መጽሐፉ በመጀመሪያዎቹ ምዕራፎቹ የሰው ልጅ ተፈጥሮን በቁጥጥሩ ሥር ማዋል እንደሚችል፣ የዓለም ሕዝቦች በሀብት ደረጃቸው እንዲራራቁ መንስዔው ጦርነት እንደሆነ፣ ጦርነት ያልነቃና ያልሠለጠነ ሕዝብ መገለጫ እንደሆነ ያብራራሉ። በኢትዮጵያም ሕዝቡ ከፍ ወዳለ ደረጃ እንዳይደርስ ያደረገው ጦርነት ነው ሲሉ ይሞግታሉ።

ይህ ሒሳዊ የምጣኔ ሀብት (ኢኮኖሚክስ) ትንታኔ ይዘት ያለው መጽሐፍ የታተመበትን 100ኛ ዓመት በማስመልከት የካቲት 2 ቀን 2016 ዓ.ም. በኢትዮጵያ ሳይንስ አካዴሚ የብላቴን ጌታ ኅሩይ ወልደሥላሴ የሥነ ጥበብ ማዕከል የውይይት መድረክ ተዘጋጅቶ ነበር፡፡ በመድረኩ ዳሰሳ ያቀረቡት፣ የገብረ ሕይወት የኢኮኖሚ ዕሳቤዎችን ከዘመናዊ የምጣኔ ሀብት ሳይንስ፣ የንግድ ንድፈ ሐሳቦች (ቲዮሪ) እና አስተምህሮዎችን ጋር አነፃፅረው መጽሐፍ ያዘጋጁት ዓለማየሁ ገዳ (ፕሮፌሰር) ናቸው፡፡

- Advertisement -

Video from Enat Bank Youtube Channel.

‹‹መንግሥትና የሕዝብ አስተዳር›› በዘመናዊ የምጣኔ ሀብት ጥናትና ምርምር ውስጥ በንድፈ ሐሳብ ደረጃ በማስተዋቅና በጀማሪነት ከሚጠቀሱት በርካታ የንድፈ ሐሳብ አመንጪዎች (theoreticians) አኳያ በርካታ ሐሳቦችን አስቀድሞ የበየነ መጽሐፍ እንደነበረ ፕሮፌሰር ዓለማየሁ አስረጅና እማኝ በመጥቀስ አብራርተዋል፡፡

በመጽሐፉና በደራሲው ላይ ያተኮሩ በርካታ ተጨማሪ ሐሳቦችና ጥያቄዎች ተነስተው ደማቅና አስተማሪ ውይይት ተደርጎባቸዋል፡፡

በአካል ለተገኝታችሁ ሁሉ በማዕከላችን ስም እያመሰገንን በነገረ መጻሕፍት የተከናወኑ ውይይቶች በNBC Ethiopia ቴሌቪዥን እንዲሁም በ@endalegetamultimedia የYoutub ቻናል የሚጫን ይሆናል።

‹‹መንግሥትና የሕዝብ አስተዳደር›› በዘመናዊ የምጣኔ ሀብት ጥናትና ምርምር ውስጥ በንድፈ ሐሳብ ደረጃ በማስተዋወቅና በጀማሪነት ከሚጠቀሱት የንድፈ ሐሳብ አመንጪዎች አኳያ በርካታ ሐሳቦችን አስቀድሞ የበየነ መጽሐፍ እንደነበር ዓለማየሁ (ፕሮፌሰር) አስረጅና እማኝ በመጥቀስ አብራርተዋል፡፡

በመጽሐፋቸው ውስጥ ለዛሬዪቱ ኢትዮጵያ ጠቃሚና ዘመን ተሻጋሪ የሆኑ፣ ሊሠራባቸው የሚችሉና በምጣኔ ሀብት ዙሪያ ያጠነጠኑ ነጥቦች መካተታቸው ከእነዚህም መካከል በበለፀጉና ባላደጉ አገሮች መካከል የሚከናወነው የንግድ ልውውጥ እንደሚገኘበት አስረድተዋል፡፡

በዚሁ የንግድ ልውውጥ የበለፀጉ አገሮች በፋብሪካ የተመረቱ ዕቃዎችን ላላደጉ አገሮች ሲያቀርቡ፣ ያላደጉ አገሮች ደግሞ ለበለፀጉ አገሮች ጥሬ ዕቃዎችን በማቅረብ እንደሚንቀሳቀሱ፣ ይህ ዓይነቱ እንቅስቃሴ ደግሞ የበለፀጉ አገሮችን ትርፋማ እንዳደረጋቸው ነው ያመለከቱት፡፡

ባላደጉ አገሮች የሚታው ግጭት/ጦርነትና ስግብግብነት ለኋላቀርነታቸው ምክንያት መሆኑንም በጽሑፋቸው ውስጥ ማካተታቸውን፣ ይህም ምክንያት ከበለፀጉ አገሮች ጋር እየተካሄደ ካለው የተዛባ የንግድ እንቅስቃሴ፣ ጋር ተዳምሮ ያላደጉ አገሮች ገቢ እያሽቆለቆለና በድህነት አረንቋ ውስጥ እንዲዘፈቁ ማድረጉንም አውስተዋል፡፡

በዚህም የተነሳ ያላደጉ አገሮች ገቢ ዓመት ከዓመት አንድ እየቀነሰ፣ ተስፋቸው እየተመናመነ መምጣቱን መጽሐፉ ማመልከቱን፣ ከዚህም ሌላ የኢኮኖሚ ዕድገት ከዋነኞቹ መለኪያዎች/መሥፈርቶች መካከልም የዕድገቱ ሥርጭት በኅብረተሰቡ አኗኗርና ወርኃዊ ገቢ ላይ ለውጥ ማምጣት አለበት የሚል መልዕክት ለማስተላለፍ መሞከሩን ከአቅራቢው ማብራሪያ ለመረዳት ተችሏል፡፡

ገብረ ሕይወት በሀብት ምጣኔ ዙሪያ የሚያራምዱት ንድፈ ሐሳብ ‹‹ሌበር ቲዎሪ›› እንደሚባል ከጽሑፋቸው ለመረዳት እንደተቻለ፣ በዚህም ቲዎሪ መሠረት ከፋብሪካ እየተመረተ ለሽያጭ የሚቀርበው አንድ ዕቃ ዋጋ የሚወጣለት ዕቃውን ለማምረት የፈሰሰው የሰው ጉልበትን ታሳቢ ባደረገ መልኩ መሆኑን አንጸባርቋል፡፡

አሜሪካ ውስጥ በቅርቡ የወጣው ‹‹ሞደርን ሞኒተሪ ቲዎሪ›› መንግሥት ለሕዝብ አገልግሎት የሚውል መንገድ፣ ጤና ተቋም ወዘተ ለማሠራት ከፈለገ ‹‹በጀት›› የሚባል ገደብ ሳያስፈልገው ገንዘቡን እያተመ በማውጣት ብቻ ሊጠቀምበት እንደሚገባ ያስቀምጣል፡፡ ሌሎች ወገኖች ደግሞ የመንግሥት ወጪ ከገቢው ጋር እኩል ወይም የተመጣጠነ መሆን እንዳለበት ያምናሉ፡፡

በጣም የሚገርመው ነገር ቢኖር የሞደርን ሞኒተሪ ቲዎሪና ፈረንጆች በልማት ኢኮኖሚ ውስጥ አገኘን ያሉትን ሌላ ቲዎሪ፣ ገብረ ሕይወት ከ100 ዓመት በፊት በተዘጋጀውና ሒሳዊ የምጣኔ ሀብት ይዘት ባለው መጽሐፋቸው ውስጥ እንዳንፀባረቋቸው ከዓለማየሁ ገዳ (ፕሮፌሰር) ማብራሪያ ለመረዳት ተችሏል፡፡

ነጋድራስ ገብረ ሕይወት የተወለዱት በትግራይ ዓድዋ ሲሆን፣ በስምንት ዓመት ዕድሜያቸው ድንገት በመርከብ ወደ ባህርማዶ ተሻገሩ፡፡ በዚያም ኑሯቸውን አድርገው ጀርመን በሚገኘው በርሊን ዩኒቨርሲቲ የሕክምና ትምህርት ተከታትለዋል፡፡

ትምህርታቸውን ካጠናቀቁ በኋላ የጀርመን ሐኪሞች አፄ ምኒልክን ለመርዳት ወደ ኢትዮጵያ ሲመጡ ነጋድራስም በረዳትነት ተከትለዋቸው እንደመጡ፣ ነገር ግን አማርኛና ትግርኛ ስለረሱ የመግባቢያ ችግር እንደገጠማቸው፣ በዚህም የተነሳ ሰሜን ሸዋ አቶ ይገዙ በተባሉ ሰው ቤት አማርኛ ለሰባት ወራት መማራቸው ተገልጿል፡፡

ከአማርኛ ትምህርታቸው በኋላ በሐረርና በድሬዳዋ የጉምሩክ ኃላፊ ሆነው እንዳገለገሉ፣ ‹‹አፄ ምኒልክና ኢትዮጵያ››፣ እንዲሁም ‹‹መንግሥትና የሕዝብ አስተዳደር›› የሚባሉ መጻሕፍትን እንዳዘጋጁ ገልጸው፣ የመንግሥቱን ሥራ ያከናወኑትና መጻሕፍቱንም ያዘጋጁት ለሰባት ወራት ያህል በተማሩት አማርኛ መሆኑንና ይህም ሆኖ ግን ጽሑፋቸውና ሥራቸው ዘመን ተሻጋሪና የተዋጣለት መሆኑንም አስረድተዋል፡፡

ነጋድራስ ገብረ ሕይወት ባይከዳኝ በሕይወት ዘመናቸው በሥራቸው ጥንቁቅ፣ በአነጋገራቸው ደፋር እንደነበሩና በዚህም የተነሳ ከጊዜው ሰዎች ጋር እንደማይስማሙ ነው የተገለጸው፡፡

spot_img
- Advertisement -

ይመዝገቡ

spot_img

ተዛማጅ ጽሑፎች
ተዛማጅ

ሰላማዊ የፖለቲካ ትግልና ፈተናው

የኦሮሞ ነፃነት ግንባር (ኦነግ) የፖለቲካ ኦፊሰር የአቶ በቴ ኡርጌሳን...

አበጀህ ማንዴላ! አበጀሽ ደቡብ አፍሪካ!

በአየለ ት. የፍልስጤም ጉዳይ የዓለም አቀፍ ፖለቲካንም ሆነ የተባበሩት መንግሥታትን...

የውጭ ባለሀብቶች ለኢትዮጵያውያን ብቻ በተፈቀዱ የንግድ ዘርፎች እንዲገቡ የመወሰኑ ፋይዳና ሥጋቶች

ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ አዓመድ (ዶ/ር) የውጭ ኩባንያዎች በጅምላና ችርቻሮ...