Wednesday, April 17, 2024
- Advertisement -
- Advertisement -
ልናገርየኢትዮጵያ ተማሪዎች እንቅስቃሴና የ1966 ዓ.ም. ሕዝባዊ አብዮት

የኢትዮጵያ ተማሪዎች እንቅስቃሴና የ1966 ዓ.ም. ሕዝባዊ አብዮት

ቀን:

(ክፍል አንድ)

በተረፈ ወርቁ (ዲ/ን)

‹‹… ይኸው ትታያለች ለሕዝብ በይፋ፣

- Advertisement -

Video from Enat Bank Youtube Channel.

ጥቁር ተከናንባ ጥቁር ተጎናጽፋ፡፡

እኔስ መስሎኝ ነበር ዘመድ የሞተባት፣

የእናት ሞት የአባት ሞት፣

የልጅ ሞት ያጠቃት፣

ለካ እሷስ ኖራለች ዘመን የሞተባት…!!››

(አንጋፋው ፖለቲከኛ፣ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ መምህር አዛውንቱ ኃይሉ አርዓያ (ዶ/ር) በዚያን ጊዜው የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ የአሁኑ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ተማሪ በነበሩበት በ1950ዎቹ ስለኢትዮጵያ ከቋጠሩት ስንኝ/እንጉርጉሮ የተወሰደ)፡፡

ዘንድሮው በያዝነው ወርኃ የካቲት የ1966 ዓ.ም. የኢትዮጵያ ሕዝባዊ አብዮት ከፈነዳ 50ኛ ዓመቱን ይደፍናል፡፡ ይህን ተከትሎም በአንዳንድ ሰዎች፣ ‹‹ይህ ሕዝባዊ የሆነ የኢትዮጵያ አብዮት ተገቢው ታሪካዊ ሥፍራና ክብር ተሰጥቶት በቅጡ ሊዘከር፣ ሊታሰብ ይገባው ነበር እኮ…?!›› የሚል አንድምታ ያለው ሐሳብ እዚህም እዚያም ሲነሳ ታዝቤያለሁ፡፡

የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የፖለቲካ ሳይንስና የዓለም አቀፍ ግንኙነት መምህሩ ዮናስ አሽኔ (ዶ/ር) የ1966 ዓ.ም. የኢትዮጵያ ሕዝባዊ አብዮት በቅጡ ለማሰብና ለመዘከር እንብዛም እንቅስቃሴ ባለማስተዋሉ ነገርዬው አብከንክኖት ይመስላል፣ በአማርኛው ቢቢሲ ድረ ገጽ ላይ፣ ‹‹የኢትዮጵያ አብዮት 50ኛ ዓመት ኢዮቤልዩ በዓል የመዘከር ፋይዳ›› በሚል አርዕስት ቁጭት አዘል ሰፋ ያለ ጽሑፍ አስነብቦናል፡፡

የአብዮቱ ጉዞ ፍፃሜ ምንም ይሁን ምንም ይህ አብዮት በአገራችን ታላቅ የሆነ የታሪክ ምዕራፍን የከፈተ፣ ከፍተኛ የሆነ ሕዝባዊ መሠረት የነበረው፣ የብዙ ዕልፍ ወገኖቻችንን ዕንባ፣ ላብና ደም ያስገበረ አገር አቀፍና ሥር ነቀል የለውጥ እንቅስቃሴ፣ የዘመናዊቷ ኢትዮጵያና ሕዝቦቿ የታሪክ አካል ስለሆነ በቅጡ ሊዘከርና ሊታወስ ይገባዋል የሚል የመከራከሪያ ሐሳቦችን በጥቂቱም ቢሆን ሲዘዋወር ታዝበናል፡፡

ከአሥር ዓመታት በፊት የ1966 ዓ.ም. አብዮት አርባኛ ዓመትን አስመልከቶ ይህ ሕዝባዊ አብዮት በተለያዩ ዝግጅቶች መዘከር ወይም መከበር እንደሚገባው ይሟገቱ የነበሩ ሰዎችንና ጸሐፊዎችን አስታውሳለሁ፡፡ እንዲሁም በማኅበረሰብ ድረ ገጾች ይህንኑ የኢትዮጵያ አብዮት ለመዘከር የተለያዩ ሰዎች አዲስ ድረ ገጽ ያስተዋወቁም ነበሩ፡፡

እነዚህን ሰዎችና ሐሳባቸውን የደገፉ ሌሎችም ይህን ገጽ በመቀላቀል፣ በማስተዋወቅና እንዲሁም የ1966 ዓ.ም. አብዮት በተመለከተ በእጃቸው የሚገኙትን ማንኛውንም ዓይነት የጽሑፍ፣ የምሥል፣ የኦዲዮና የቪዲዮ መረጃዎችን በመለጠፍና በመለዋወጥ ፈቃደኛ መሆናቸውን ከመግለጽም ባሻገር፣ ስለዚሁ ሕዝባዊ አብዮት ያለንን ዕውቀትና መረጃ ከፍ ለማድረግ በማሰብ ይህን ገጽ መክፈታቸውን በስፋት አስነብበውን ነበር፡፡

እንደ ታሪክ ተማሪነቴም እንዲህ ዓይነቱ እንቅስቃሴ ይህ ትውልድ የትናንትናው ትውልድ ለውድ አገሩና ለወገኑ ስለነበረው ተቆርቋሪነት፣ ሕልምና ራዕዩ፣ ብሩህ ተስፋ፣ ስለከፈለው መስዋዕትነት፣ ስለመንፈስ ፅናቱና ብርቱ ተጋድሎው፣ ስለጀብደኝነቱና ቆራጥነቱ፣ ስለአንድነቱና ልዩነቱ፣ ስለልማቱና ጥፋቱ፣ ስለሕይወት ፍልስፍናው፣ ርዕዮተ ዓለሙና እምነቱ፣ ስለተጓዘበት ረጅምና ውስብስብ የታሪክ ጉዞው፣ ወዘተ. በሚገባ ለማወቅ መልካም አጋጣሚን እንደሚፈጥር ብዙዎችን ያስማማል ብዬ አምናለሁ፡፡

እናም ያገባናል፣ የታሪኩ አካል ነን የሚሉ ሁሉ አብዮቱንና የትናንትናውን ትውልድ በተመለከተ የዛሬው ትውልድ በሚገባ የሚያውቅበትና በሰከነና በረጋ መንፈስ፣ በቅንነት፣ በጨዋነት የሚወያይበት የተለያዩ መድረኮች ደግመው ደጋግመው ቢያዘጋጁ በግሌ መልካምና የሚገባም ነው እላለሁ፡፡ የምክክር ኮሚሽኑም በአገራችን ዘመናዊ የፖለቲካ ታሪክ ውስጥ የ1966 ዓ.ም. ሕዝባዊ አብዮት ካለው ትልቅ ሥፍራ አንፃር ይህን ጉዳይ በትልቁ ከግምት ውስጥ እንደሚያስገባው ተስፋ አደርጋለሁ፡፡

የ‹‹ያ ትውልድ›› የታሪክ ማስታወሻዎች

ባለፉት ሰላሳና አርባ ዓመታት ውስጥ የዚያን ትውልድ ትግልና አብዮታዊ እንቅስቃሴ በተመለከተ የዚያ ትውልድ አባላት ለመጻፍ ሞክረዋል፡፡ የኢሕአፓው ክፍሉ ታደሰ ‹‹ያ ትውልድ›› ቅጾች፣ የአንዳርጋቸው አሰግድ ‹‹የመኢሶን ታሪክ በአጭር የተቀጨው ረጅሙ ጉዞ››፣ የሕይወት ተፈራ ‹‹ታወር ኢን ዘ ስካይ››፣ የአምባሳደር ታደለች ኃይለ ሚካኤል ‹‹ዳኛው ማነው››፣ የባቢሌ ቶላ ‹‹ቱ ኪል ዘ ጄኔሬሽን/የትውልድ ዕልቂት›› በሚሉ ርዕሶች ያስነበቡን መጻሕፍት በግንባር ቀደምትነት የሚጠቀሱ ናቸው፡፡

እንዲሁም በአገር ውስጥም ሆነ በውጭ አገር የሚገኙ የዚያ ትውልድ አባላት ምሁራንም በዩኒቨርሲቲዎች፣ በበርካታ አገር አቀፍና ዓለም አቀፍ ጉባዔዎችና የውይይት መድረኮች ላይ የኢትዮጵያ ተማሪዎችን እንቅስቃሴንና ያን ተከትሎም ስለተከሰተው የ1966 ዓ.ም. ሕዝባዊ አብዮት በርካታ የጥናት ወረቀቶችን አቅርበዋል፡፡

እንደ እነ ነጋሶ ጊዳዳ (ዶ/ር)፣ አንድርያስ እሸቴ (ፕ/ር)፣ ኃይሉ አርዓያ (ዶ/ር)፣ መረራ ጉዲና (ዶ/ር)፣ አቶ ቡልቻ ደመቅሳ፣ ተሻለ ጥበቡ (ዶ/ር)፣ ገብሩ ታረቀ (ዶ/ር)፣ ኃይሉ ሻውል (ዶ/ር) የመሳሰሉ ምሁራንና ፖለቲከኞች የተማሪውን እንቅስቃሴና ይህንንም ተከትሎ ስለተከሰተው የኢትዮጵያ ሕዝባዊ አብዮት ያለንን መረጃና ዕውቀት ሊያሰፋ የሚችል የራሳቸውን የሆነ ከፍተኛ የሆነ አስተዋፅኦ አድርገዋል ማለት ይቻል ይመስለኛል፡፡

በተጨማሪም ‹‹ከፈረሱ አፍ›› እንዲሉ የደርጉ ዋና ሊቀመንበርና የኢሕዲሪ ፕሬዚደንት የነበሩት ጓድ ኮ/ል መንግሥቱ ኃይለ ማርያም ‹‹ትግላችን የኢትዮጵያ ሕዝብ አብዮታዊ የትግል ታሪክ›› ቅጽ 1 እና 2 መጻሕፍት፣ የደርግ አባልና በወቅቱ የአብዮታዊት ኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር የነበሩት ሻምበል ፍቅረ ሥላሴ ወግደረስ ‹‹እኛና አብዮቱ››፣ የጓድ/የአቶ ፋሲካ ሲደልል ‹‹የሻምላው ትውልድ›› በሚል ርዕስ ለንባብ ያበቋቸው መጻሓፍትም ታላቅ ሕዝባዊ መሠረት ስለነበረው ስለ1966 ዓ.ም. ሕዝባዊ አብዮት ለዛሬውና ለመጪው ትውልድ ሰፊና ጥልቅ የሆነ መረጃን የሚሰጡን ናቸው፡፡

የእርስ በርስ ወቀሳው መቼ ይህን ማብቂያው…?!

ተነሳ ተራመድ ክንድህን አበርታ፣

ለሀገር ብልጽግና ለወገን መከታ፡፡››

(በዘመኑ ይዘመሩ ከነበሩ አብዮታዊ/ሕዝባዊ መዝሙሮች አንዱ)፡፡

በእርግጥ በአብዛኛው ስለትናንትናው አብዮተኛ ትውልድ ሲነሳ በአንዳንዶች ዘንድ ጎልቶ የሚሰማው አፍራሽነቱ፣ የጥላቻና የእርግማን ድምፅ ነው፡፡

በአንፃሩ ደግሞ የትናንትናው ትውልድ አባላቶችም፣ ‹‹… ይህ ወኔ ቢስ ትውልድ›› በምን ሒሳብ ነው ያን ተራራ፣ ቁልቁለትና ዳገት ሳይበግረው፣ የመከራ ውርጅብኝና ናዳ ወኔውን ሳያላላው፣ ረሃቡና ጥሙ፣ ስደትና መንገላታቱ ሳይፈታው፣ የአምባገነኖች ጭካኔና ‹የቀይ ሽብር ይፋፋምብን!› ዘግናኝ ዕልቂትና የጠራራ ፀሐይ ነፃ ዕርምጃ ቅንጣት ሳያስፈራው፣ ከሞት ጋር ፊት ለፊት እየተጋፈጠ፣ ዕንባውን፣ ላቡንና ደሙን ለአገሩና ለወገኑ የከፈለን፣ ያን ለነፍሱ እንኳን ያልሳሳውን ታላቅና ጀግና ትውልድ በጎሪጥ ለማየት፣ ለመተቸትና ለመውቀስ ምን የሞራል ብቃት አለው? እንደምንስ ይህን ለማለት ይደፍራል?!›› የሚል ድምፅ አብዝቶ ይሰማል፡፡

‹የጥላቻና የመጠፋፋት ፖለቲካ› በእጅጉ የሰለቸውና ያማረረው የዛሬው የእኔ ትውልድም፣ ‹‹እናንተና ትውልዳችሁ ምን አተረፋችሁልን? ከዕልቂትና ከመከራ በስተቀር፣ ምድሪቱን የደም ምድር/አኬልዳማ፣ ዕልቂት፣ የራብ ምድር የሚል ቅፅል እንድትጎናፀፍ ከማድረግ ባሻገር፡፡ ዛሬ እንኳን በሽምግልናችሁ ዘመን ‹ለይቅርታና ለዕርቅ› ልባችሁ ገና እንዳልተከፈተ ነው በአደባባይ እሳያችሁን ያለው፡፡ ዛሬም ከነጋሪታችሁ የሚሰማው ‹የበቀል፣ የጥላቻ፣ የፅንፈኝነትና የመለያያት ድምፅ› እንጂ ‹የሰላምና ዕርቅ ድምፅ› አይደለም…›› ሲል በኢትዮጵያ ፖለቲካ ውስጥ ዛሬም እጃቸው ረጅም የሆኑትን የዚያን ትውልድ አባላቶች በብርቱ ይወቅሳል፣ ይኮንናል፡፡

ለዚህ እጅግ በመረረ ስሜት፣ ምሬትና ቁጭት ትውልዱ ለሚሰነዝረው ትችትና ወቀሳም የትናንትናው ትውልድ አባላቶች ምላሻቸው በአብዛኛው፣ ‹‹ታሪክን የማያውቅ፣ ውለታ ቢስ፣ ምሥጋና የለሽ ትውልድ›› በሚል ቁጣና ኃይለ ቃል የተቀላቀለበት እንደሆነ ነው በተደጋጋሚ የተስተዋለው፡፡

ዛሬም የትናንትናው አንጋፋ ትውልድ የዛሬውን ትውልድ ‹‹የመከነ ዘር፣ የጨነገፈ፣ ከንቱና የባከነ ትውልድ›› የሚል አንድምታ ካለው ምሬትና ቁጭት የተላቀቁ አይመስሉም፡፡ እናም በነጋ ጠባ በትውልዱ ላይ ያላቸው ምሬታቸውና ብሶታቸው ነው ጎልቶና አይሎ የሚሰማው፡፡ ቁጭትና እልህ በሚያንገበግባቸው በሌሎች በትናንትናው ትውልድ አባሎች ዘንድ ደግሞ፣

‹‹ለፍሬ ይሆናል ያልነው የደከምንበት ዘራችን ዋግ፣ ኩብኩባና ተምች መታው፣ ተስፋ ያደረግነው ቡቃያችን በአረምና በአረማሞ ተውጦ፣ በእሾህ ታንቆ ከንቱ ሆነ፣ መና ቀረብን…›› የሚሉና በዘሩት ዘር መምከን፣ በትውልዱ መጨንገፍ/መክሸፍ ነጋ ጠባ የሐዘን፣ የቁጭትና የእሮሮ ድምፃቸውን ሲያሰሙ ይደመጣሉ፡፡

በአንፃሩም ደግሞ የዛሬው ትውልድ ለአባቶቹ ወቀሳም ሆነ ምሬትና ቁጭት የራሱን መልስ እንካችሁ ከማለት ወደኋላ አላለም፡፡ ዘርታችሁ ያበቀላችሁን እናንተው ናችሁ፡፡ መቼም ‹‹ያልዘሩት አይበቅልምና›› ዘራችሁ መልካም በሆነ እኛም መልካም በሆንን ነበር፡፡ ‹‹ጅራፍ እራሱ ገርፎ እራሱ ይጮኻል›› አሉ በሚል አገሪኛ ብሒል ለአባቶቹ ወቀሳና ምሬት ዋጋ ቢስነትንና ከንቱነት ላይ በመሳለቅ ዛሬም ድረስ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ መልስ ከመስጠት አልደከመም፣ አልቦዘነምም፡፡

የበዕውቀቱ ሥዩም፣ ‹‹ኗሪ አልባ ጎጆዎች›› የምትለው ግጥሙ የተሰደሩ ስንኞች  በትናንትናውና በዛሬው ትውልድ መካከል ያለውን ይኸውን ሙግት የምታጎላ ሳትሆን አትቀርም፡፡

‹ኗሪ አልባ ጎጆዎች›

‹‹አያቶች!

በባዶ መስክ ተመራምረው

ጥበባቸውን

ዕድሜያቸውን

ገብረው

የጎጆ ንድፍ ሲያበጁ

አረጁ

ዘመናቸውን ፈጁ

አባቶች!

መላ ዘመናቸውን

ጎጆ በመቀለስ አሳለፉ

ሳይኖሩት አለፉ

ልጆች!

ጎጆውን ለመውረስ ሳይከጅሉ

እንዲህ አሉ

ያ’ባቶቻችን ጎጆ

ይኹን ባዶ ይኹን ኦና

በ’ኛ ቁመት

በ’ኛ መጠን

አልተቀለሰምና፡፡››

ይኼ የትናንትናውን ትውልድ ተጋድሎና ሕዝባዊ መሠረት ነበረውን የ1966 ዓ.ም. አብዮት ክስተት 50ኛ ዓመቱን አስመልክቶ ‹ከታሪካችን ማስታወሻ› በመጠኑ ለመፈተሽ የሚሞክረው ይህ ጽሑፍ ዋንኛ ዓላማ አድርጎ የተነሳው፣ ከትናንትና ታሪካችን እርስ በርስ እንድንማማርና የዛሬው ትውልድ ከትናንትናው ትውልድ ከዛሬው ትውልድ ጋር መማር የሚችልበት መድረክ ሊመቻች ቢችል በሚል ቅን ምኞት ነው፡፡ ‹‹ታሪክ የትውልድ መገናኛ ድልድይ ነው›› እንዲሉ የታሪክ ሊቃውንት፡፡

በቀጣይ ጽሑፌ የኢትዮጵያ ተማሪዎች እንቅስቃሴንና የ1966 ዓ.ም. ኢትዮጵያን ሕዝባዊ አብዮት በተከታታይ በአጭሩ ለመዳሰስ እሞክራለሁ፡፡

ሰላም ለኢትዮጵያ፤ ሰላም ለምድራችን!!

(ይህ ጽሑፍ ማስታወሻነቱ በቅርስ ጥበቃ ባለሥልጣን መሥሪያ ቤት የማይዳሰሱ ቅርሶች (Intangible Heritage) ከፍተኛ ኤክስፐርት፣ የኢትዮጵያና የአፍሪካ ታሪክ ተመራማሪና ተቆርቋሪ ለነበረው ለወዳጄ ለነፍሰ ኄር አቶ ኃይለ መለኮት አግዘውና በቅርቡ በሞት ለተለየን ‹ለታሪክ አዋቂውና ለታሪክ ነጋሪው› ለነፍሰ ኄር ገነነ መኩሪያ/ሊብሮ ይሁንልኝ)፡፡

ከአዘጋጁ፡- ጸሐፊው በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን በደቡብና በምዕራብ አፍሪካ ሀገረ ስብከት ዋና ጸሐፊ ሆነው ያገለገሉ፣ በአሁን ጊዜ ደግሞ በጥናትና ምርምር ዘርፍ ከፍተኛ ተመራማሪ፣ የታሪክና የቅርስ አስተዳደር ባለሙያ፣ እንዲሁም በዩኒቨርሳል ፒስ ፋውንዴሽን (Universal Peace Federation/UPF) የሰላም አምባሳደር ሲሆኑ፣ ጽሑፉ የእሳቸውን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እየገለጽን በኢሜይል አድራሻቸው fikirbefikir@gmail.com ማግኘት ይቻላል፡፡

spot_img
- Advertisement -

ይመዝገቡ

spot_img

ተዛማጅ ጽሑፎች
ተዛማጅ

ሰላማዊ የፖለቲካ ትግልና ፈተናው

የኦሮሞ ነፃነት ግንባር (ኦነግ) የፖለቲካ ኦፊሰር የአቶ በቴ ኡርጌሳን...

አበጀህ ማንዴላ! አበጀሽ ደቡብ አፍሪካ!

በአየለ ት. የፍልስጤም ጉዳይ የዓለም አቀፍ ፖለቲካንም ሆነ የተባበሩት መንግሥታትን...

የውጭ ባለሀብቶች ለኢትዮጵያውያን ብቻ በተፈቀዱ የንግድ ዘርፎች እንዲገቡ የመወሰኑ ፋይዳና ሥጋቶች

ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ አዓመድ (ዶ/ር) የውጭ ኩባንያዎች በጅምላና ችርቻሮ...