Sunday, March 3, 2024
- Advertisement -
- Advertisement -

የተመረጡ ፅሑፎች

መንግሥት ከምርት እጥረት ባሻገር ለዋጋ ንረት ምክንያት የሆኑ ጉዳዮችን ይፈትሽ!

ስለአገራችን የዋጋ ንረት መንስዔ ናቸው ተብለው የሚጠቀሱ ብዙ ምክንያቶችን ሰምተናል፡፡ ሰፋ ያሉ የባለሙያዎች ትንታኔ በተለያዩ መንገዶች ሲሰጡበትም ነበር፡፡ የመንግሥት አካላትም የዋጋ ንረቱ መነሻ ምን እንደሆነ የሚነግሩንን ስናዳምጥ ቆይተናል፡፡ ችግሩን አይቼ መፍትሔ ያልኩትን ዕርምጃ እየወሰድኩ ነው ብሏል፡፡ ነገር ግን ለውጥ አልመጣም፡፡ በአጠቃላይ ለወቅታዊው የዋጋ ንረት አንዱና መሠረታዊው ምክንያት ከዓለም አቀፋዊ ሁኔታ ጋር የተያያዘ ነው ተብሏል፡፡ መስከን ያልቻለው ወቅታዊ አገራዊ ጉዳይም ለችግሩ መባባስ ሌላው ምክንያት ስለመሆኑ ብዙዎች የሚስማሙበት ነው፡፡

በምጣኔ ሀብት ባለሙያዎች ትንተና ለዋጋ ንረት ቁጥር አንድ መንስዔ አደርገው የሚያስቀምጡት ጉዳይ ደግሞ በአቅርቦትና በፍላጎት መካከል አለመጣጣም ነው፡፡ በገበያ ውስጥ የሚፈለግ አንድ ምርት በበቂ ሁኔታ ካልቀረበ ወይም የፍላጎትን ያህል ባለመሆኑ የሚፈጠረው እጥረት የዋጋ ንረት ማስከተሉ አይቀሬ እንደሆነ ይነግሩናል፡፡ ይህ ሁሉም ሊጋራው የሚችል እውነት ነው፡፡ ምክንያቱም ምንም ይሁን ምን የአቅርቦት ችግሩን መፍታት አልተቻለም፡፡ ለዋጋ ንረት ቀዳሚ ምክንያት የአቅርቦትና የፍላጎት አለመጣጣም ከሆነ፣ በእኛ አገር ሁኔታ ችግሩ የተፈጠረው በእርግጥ ምርቱ ጠፍቶ ወይም በቀላሉ ማቅረብ የማይቻል ሆኖ ነው ወይ? የሚለው ጥያቄ ግን ብዙ ሊያነጋግር ይችላል፡፡ በኢትዮጵያ ውስጥ የአንድ ምርት መወደድ በምርት እጥረት ብቻ የሚሳበብ ሊሆን አይቻልም፡፡ አሁንም ምርት ሲወደድ ወይም ዋጋው ሲንር የሚቀርቡ የተለያዩ ምክንያቶችን እንተወውና የግብይት ሰንሰለቱንና የገበያ ትስስርን የተመለከተው ጉዳይን ነጥለን ብናይ፣ በዚህ አካባቢ ያለው ችግር ባለማስተካከላችን ብቻ ጫናውን እንደሚያከብደው መገንዘብ ያስፈልጋል፡፡

የግብይት ሥርዓቱ ውስጥ ያለው ረዥም ሰንሰለት ዋጋውን አሳድጎታል፡፡ የምርት ቅብብሎሹ ሕጋዊ የሆነ መስመርን ተከትሎ አለመሄዱና ምንም እሴት በማይጨምሩ ደላሎች የግብይት ሒደቱ መመራቱ፣ የዋጋ ንረትን ለማቅለል የሚደረጉ ጥረቶችን ሁሉ እየጠለፈ መሆኑ መታወቅ አለበት፡፡ ገበያውን እንዳሻቸው የመዘወር ዕድል የተሰጣቸው እነዚህ ደላሎች ደግሞ ሕጋዊ ያለመሆናቸው የግብይት ሥርዓቱን የበለጠ አበለሻሽቶታል ማለት ያስችላል፡፡

በቂ ምርት እንኳን ቢኖር ገበያውን የመዘወር አቅም ያላቸው እነዚህ ደላሎች ግብይቱን በራሳቸው መንገድ የሚቃኙት በመሆናቸው እጥረት ባልተፈጠረበት ጊዜ ሁሉ ኢኮኖሚያዊ ያልሆነ ዋጋ ጭማሪ እንዲከተል ያደርጋሉ፡፡ ይህም አንድን ምርት ከአምራቹ ወደ ሸማቹ የሚደርሰው በተወሰኑ ቡድኖች ብቻ መሆኑን ያሳያል፡፡    

ስለዚህ የገበያ ዋጋን የሚወስነው አምራቹ ባልሆነበት ወይም ገበያው ባልሆነበት ሁኔታ፣ ለገበያ የሚቀርቡ ምርቶችን ትክክለኛ ዋጋ ማግኘት አይቻልም፡፡ ምን ያህል ምርት እንደተመረተ እንደሚገለጸው ሁሉ፣ ይህ ምርት ምን ያህሉ ለገበያ እንደቀረበ፣ ምን ያህል አምራቹ እጅ እንደቀረ ታውቆ በእጅ የሚገኘውን ምርት የገበያ ዋጋ ማሥላት የሚቻልበት ዕድል ቢኖርም ይህ በኢትዮጵያ የግብይት ሥርዓት ውስጥ የማይታይ በመሆኑ ዋጋ በደላሎች እንዲወሰን በር ከፍቷል፡፡

ይህ በአገር ውስጥ ያለውን ምርት ብቻ የሚመለከት ሳይሆን ከውጭ የሚገቡ ምርቶችም ቢሆኑ በትክክል በገበያ ዋጋቸው ለኅብረተሰቡ እየቀረቡ መሆናቸውን ማወቅ ያስፈልጋል፡፡ የአገር ውስጥ ምርት ዋጋ በደላሎች እንደሚወሰን ሁሉ፣ ከውጭ የሚገቡ ምርቶችም በጥቂቶች እጅ መያዙ ዋጋን እንዳሻቸው የመወሰን ዕድል የሰጠ በመሆኑ፣ የዋጋ ንረቱን እያባባሱት ነው፡፡ እንዲህ ያለው ሁኔታ በግልጽ የመታወቁን ያህል የዋጋ ንረቱ አንድ ችግር መሆኑ እንኳን በግልጽ ተነግሮ መፍትሔ ለመፈለግ ጥረት አይደረግም፡፡

ዓለም አቀፋዊ ዋጋቸውንና እዚህ የሚሸጥበትን ዋጋ አመዛዝኖ ‹‹ለምን ይህ ሆነ?›› ብሎ የሚጠይቅም የለም፡፡ ይህንን እውነት የሚያውቀው መንግሥት እንዲህ ያሉ አደገኛ ተግባራትን እያየ እንዳላየ የሚያልፍበት ምክንያት ሁሉ እንቆቅልሽ ነው፡፡ ከ18 ቢሊዮን ዶላር በላይ ከውጭ ዕቃ የምታስገባ አገር ኅብረተሰቡ በብዛት የሚፈልጋቸውን ምርቶች የሚያስገቡ ጥቂት ባለጡንቻ አስመጪዎች የመሆናቸው ጉዳይ በራሱ አሳሳቢ ነው፡፡ እነዚህ አካላት ሁሉንም ነገር በሞኖፖል ይዘው ገበያውን እንዳሻቸው ሲያደርጉና የዋጋ ንረቱ መንስዔ መሆናቸው እየታወቀ፣ እዚህ አካባቢ የዕርምት ዕርምጃ ያለመወሰዱ ለመንግሥትም ቢሆን ትልቅ ችግር ፈጥሮ ሳለ ችላ መባሉ ግራ ያጋባል፡፡ አንዳንዶች እኮ የባንክ ዕዳ ለመክፈል ያስመጡትን ምርት በፈለጉት ዋጋ እስከመሸጥ የመድረሳቸው ሚስጥር የአንዳንድ ምርቶች ግብይት በጥቂቶች ብቻ በመያዙ መያዙና ልክ የሌለው የትርፍ ህዳግ ልጓም እንዲኖረው ቆራጥ ውሳኔ ባለመሰጠቱ ነው፡፡

 በኢትዮጵያ ገበያ ውስጥ ተፈላጊ የሆኑ መሠረታዊ ምርቶችን በማስመጣት የሚያከፋፈሉ አስመጪዎች ተወዳዳሪ እንዳይገባባቸው አጥረው መያዛቸው የማይታወቅ ጉዳይ ነው ወይ? በተሻለ ዋጋ ሊያቀርብ የሚችል ተወዳዳሪ አስመጪ ሊፈጠር ያልቻለው ጥቂቶች ገበያውን በመቆጣጠራቸው ነው፡፡ እንዲህ ያለው ውድድር አልባ የገበያ ሥርዓት ሥር መስደዱ የዋጋ ንረትን ለመቆጣጠር መንግሥት እተገብራቸዋለሁ የሚላቸውን ዕርምጃዎች እንዳይሳኩ አድርጓል፡፡ በውድድር የተሻለ ዋጋ ማቅረብ የሚችሉ አዳዲስ ተወዳዳሪዎች ማስገባት ካልተቻለ የቱንም ያህል ቢለፉ ዋጋን ማረጋጋት እንደማይቻል የማይገነዘብ አለ ለማለት ይከብዳል፡፡ እንዲህ ያለው አደገኛ አካሄድ በግልጽ እየታየ እንዳላየ ማለፍ ለምን ተፈለገ? እዚህ ላይ መረጃ በማቅረብ የምንሞግትበት ሌላው ጉዳይ ዛሬ አንዳንድ ቢዝነሶችን በሞኖፖል የያዙ ሰዎች ገሚሱን የባንክ ብድር የሚወስዱ በመሆናቸው ነው፡፡

እነዚህ ሰዎች በቀላሉ የሚያገኙትን የባንክ ብድር በመጠቀም ገበያውን በሞኖፖል ይዘው እንዲቀጥሉ ጉልበት ከማግኘታቸውን ባሻገር፣ አዳዲስ የቢዝነስ ሰዎች ፋይናንስ እንዳያገኙ በር የሚዘጋ ተግባር መሆኑ መዘንጋት የለበትም፡፡ አንዳንድ ምርቶችን የማስጠናትና የማከፋፈል ሥራ ተወዳዳሪ እንዳይገባባቸው ተደርገው የመታሰራቸው ጉዳይ ዛሬ የምናለቅስበት የዋጋ ንረት ከማባባስ አልፎ ከውድድር የሚገኘውን ጠቀሜታ እያሳጣን ነው፡፡

ደፍሮ ለመወዳደር የሚገባ ካለ ጉልበታቸውን ተጠቅመው ለማንኮታኮት እንደሚሠሩ መንግሥት አያውቅም? የዋጋ ንረት እንዳይባባስ ከተፈለገ በሞኖፖል የተያዙ አንዳንድ ቢዝነሶች እያሳደሩ ያሉትን ተፅዕኖ መፈተሽ ያስፈልጋል፡፡ ተወዳዳሪነትን ለማስፋት ደግሞ የሕግ ከለላ መስጠት ለውጥ ሊያመጣ ይችላል፡፡

‹‹እንዲህ ያሉ ቢዝነስ ለእነ እከሌ የተተወ ነው፣ እዚያ ውስጥ መግባት ከባድ ነው፤›› የሚባለውን ማስፈራሪያ ለማስቆም ተወዳድረው በተሻለ ዋጋ ገበያውን ለማረጋጋት የሚችሉ ነጋዴዎችን ማበረታታት ጤናማ የግብይት ሥርዓትን ለመፍጠር ያግዛል፡፡

ስለዚህ የዋጋ ንረት መፍትሔ ያገኝ ዘንድ እንዲህ ያሉ ጉዳዮችን መፈተሽ፣ የትርፍ ህዳጋቸውንና ጤናማነትንም መቆጣጠር ያስፈልጋል፡፡ ከገበያ ትስስር ጋር የተያያዘው ችግርም ከዚሁ ጋር የሚያያዝ ነው፡፡

በአንዳንድ አካባቢዎች ያመረትነውን መሸጥ አቃተን የሚሉ ጩኸቶችን እንሰማለን፡፡ በሌላው አቅጣጫ ደግሞ ያንን ምርት ለማግኘት ሸማቾች ሲቸገሩ ማየት ትልቅ ችግር ሆኖ በሰፊው ይነገራል፡፡ የግብይት ሥርዓቱ ወግ የሌለው ነው ከሚያስብሉ ምክንያቶች መካከል አንዱ በየአካባቢው የሚመረቱ ምርቶችን መረጃ ይዞ በቀላሉ የገበያ ትስስር እንዲፈጠር ያለማድረግ ነው፡፡ በአጠቃላይ የዋጋ ንረቱን ለማቅለል የደላሎች ጡንቻን ማሟሸሽ፣ በሞኖፖል የተያዙ ቢዝነሶችን ተወዳዳሪዎች እንዲገቡበት ማድረግ የትርፍ ህዳግ ምጣኔን መፈተሽና የገበያ ትስስርን መፍጠር መዘንጋት የሌለባቸው ጉዳዮች ናቸው፡፡ በእነዚህ ወሳኝ በሆኑ ጉዳዮች ዕርምጃ ሳይወስዱ የዋጋ ንረትን ለመቀነስ የሚደረጉ ጥረቶች ሁሉ ውጤት ያመጣሉ ተብሎ ስለማይታመን፣ እዚህ አካባቢ በብርቱ መሥራት በርካታ ችግሮችን ሊያስተካክል ይችላል፡፡  

Latest Posts

- Advertisement -

ወቅታዊ ፅሑፎች

ትኩስ ዜናዎች ለማግኘት