Monday, February 26, 2024
- Advertisement -
- Advertisement -
እኔ የምለዉበላ ልበልሃ - በሰፊው ሕዝብ ላይ ፊታቸውን ያዞሩት ባንኮቻችን ጓዳቸው ሲፈተሽ

በላ ልበልሃ – በሰፊው ሕዝብ ላይ ፊታቸውን ያዞሩት ባንኮቻችን ጓዳቸው ሲፈተሽ

ቀን:

በአመሐ ኃይለ ማርያም

‹‹ልማት የፈለገ ሕዝብ በጥቂት ‹ቀላዋጮች› ወደኋላ መጎተት የለበትም። በተመሳሳይ ለልማት የተሻሻለ መንገድ እፈልጋለሁ የሚል ሕዝብ ዕጣውን ለጥቂት ሰዎች በአደራ አያስረክብም፤›› ነጋድራስ ገብረ ሕይወት ባይከዳኝ፡፡

መነሻ ሐሳብ

- Advertisement -

Video from Enat Bank Youtube Channel.

ይህንን ጽሑፍ ለመጻፍ ያነሳሳኝ ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ አህመድ (ዶ/ር) ማክሰኞ ኅዳር 4 ቀን 2016 ዓ.ም. ፓርላማ ተገኝተው መስከረም 28 ቀን 2016 ዓ.ም. ፕሬዚዳንት ሳህለወርቅ ዘውዴ ለሕዝብ ተወካዮችና ለፌዴሬሽን ምክር ቤቶች ባቀረቡት የፌዴራል መንግሥት ዓመታዊ ዕቅድ የመክፈቻ ንግግር፣ ከምክር ቤት አባላት ለተነሱላቸው ጥያቄዎች ማብራሪያ በሰጡበት ወቅት ስለባንኪንግ (የፋይናንስ) ኢንዱስትሪው የጠቀሱዋቸው አኃዞችና ሐሳብ ነበር። ጠቅላይ ሚኒስትሩ ኢትዮጵያ ውስጥ ከ100 በላይ የፋይናንስ አገልግሎት የሚሰጡ ተቋማት መኖራቸውን ጠቁመው፣ ቁጥራቸው ዕያደገ መምጣቱን አውስተዋል፡፡ 31 ገደማ የንግድ ባንኮች፣ 48 ገደማ አነስተኛ የፋይናንስ ተቋማት፣ ስድስት የክፍያ አገልግሎት የሚሰጡ ኩባንያዎች፣ ስድስት የካፒታል ዕቃዎች ገቢ ላይ የሚሠሩ ኩባንያዎች፣ ሰባት የሞባይል ዋሌት አገልግሎት የሚሰጡ ተቋማት መኖራቸውን አብራርተዋል፡፡ ሰላሳ አንዱ የንግድ ባንኮች ባለፉት አምስት ዓመታት በአማካይ 20 በመቶ ዕድገት፣ አጠቃላይ የብድር መጠናቸው (Total Loan) 547 ቢሊዮን ብር፣ የተበዳሪው ብዛት (Number of Borrowers)  450 ሺሕ የደረሰ መሆኑ ተብራርቷል፡፡

ጠቅላይ ሚኒስትሩን በሰፊው ፈገግ ያስባለው የእኔንም ትኩረት የሳበው ጉዳይ እንዴት 547 ቢሊዮን ብር ብድር ለ450 ሺሕ ሰዎች ወይም ድርጅቶች ብቻ የሚለው አኃዝ ይመስለኛል/ነበርም፡፡ ይህንን ስል እንደ ምሳሌ የምገልጸው ይህች አገር ከ115 እስከ 120 ሚሊዮን ሕዝብ ያላት ናት፡፡ በኢትዮጵያ ሀብታሙ የኅብረተሰብ ክፍል በቢሊዮኖች የሚቆጠር ገንዘብ መበደር ይችላል፡፡ ለሰፊው ሕዝብ ግን የአንድ ሺሕ ብር ብድር ግን የለም እንደ ማለት ነው፣ ምንም እንኳ የብድር መሥፈርቱንም ቢያሟሉም፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩም ሲደመድሙ እንዲህ ነበር ያሉት፣ ‹‹There are a few rich people at the top, but the majority of the people are at the bottom. የመካከለኛው መደብ እንደ አዲስ ሚሊየነሮች አላደገም። ይህ የተዛባ ኑሮና ገቢ አደጋዎችን ፈጥሯል። ሰው ሠርቶ፣ ደክሞ፣ አምርቶ፣ በራሱ ጥሮና ግሮ ሀብታም ቢሆን ምንም አያጠያይቅም። ይኼ ሁኔታ በኢትዮጵያ መኖሩ ያከራክራል። ሚሊየነር ለመሆን ከባንኮች ጋር የጠረጴዛ ሥር ድርድር (Negotiation Under the Table) ወይም ቁርኝት የተለመደ አሠራር ነው። ከአሁን በኋላ ይህ ሁኔታ በፍፁም አይቀጥልም፤›› ቃል በቃል መጥቀሴ ሳይሆን መንፈሱ ይኸው ነበር፡፡ የጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ (ዶ/ር) ንግግር ከአንገት በላይ ይሁን ከልብ ወደፊት የሚታይ ቢሆንም፡፡

ከላይ የተዘረዘረው ጉዳይ ላይ ትኩረት ሰጥቼ የኢንዱስትሪውን ውድቀትና ኪሳራውን አሊያም ተስፋውን እንደ መነሻ እንድተነትን፣ ብሔራዊ ባንክም በተራው ራሱንና በሥሩ የተኮለኮሉትን ባንኮች በጥንቃቄ እንዲፈትሽ የሚያመላክት ጥያቄ እንዳጭር ያደረገኝና አሳሳቢ ሁኔታ ላይ እንድደርስ ያስገደደኝ አሥጊ ሁኔታዎችን ለመታዘብ በመብቃቴ ነው፡፡

እንደ መንደርደሪያ

የኢትዮጵያ ባንኪንግ ኢንዱስትሪ አፍሪካ ውስጥ ካሉ በርካታ ባንኮች ጋር ሲወዳደር በዕድሜው አንጋፋ ቢሆንም በአገልግሎት አሰጣጡ፣ በአደረጃጀቱ፣ በዘመናዊነቱም ሆነ በካፒታል አቅሙ ሁለንተናዊ ድክመት ይታይበታል፡፡ ለዚህም በርካታ ውስጣዊና ውጫዊ ችግሮች ተጠቃሽ ምክንያት ሆነው ሊቀርቡ ይችላሉ፡፡ ኢትዮጵያ በባንክ ኢንዱስትሪ በራቸውን ለውጭ ኢንቨስትመንት ዝግ ካደረጉ የመጨረሻዎቹ የዓለም አገሮች አንዷ ናት፡፡ በዚህ ረገድ ኤርትራና ሰሜን ኮሪያን ከመሳሰሉ አገሮች ተርታ እንመደባለን፡፡

ባንኮች ከሕዝብ በአደራ የተቀበሉትን ገንዘብና የውጭ ምንዛሪ እንዲያስተዳድሩ በሕግ ሥልጣን ተሰጥቷቸዋል፡፡ በሚያንቀሳቀሱት ዕምቅ ሀብት ምክንያት ኢኮኖሚው ላይ ያላቸው ተፅዕኖም ከፍተኛ ስለሆነ ጥብቅ ቁጥጥርና ክትትል አለባቸው፡፡

የውጭ ባንኮች አገር ውስጥ መሥራት ሲፈቀድላቸው የሚፈጠረውን የሰላ ውድድር ለመቋቋም እንዲችሉ የገበያ ጥበቃ የሚደረግላቸው ቢሆንም፣ በኮርፖሬት ገቨርናንስ (Corporate Governance) እንዲመሩ በብሔራዊ ባንክ በኩል የሚከናወኑ አስገዳጅ ሙያዊ ቁጥጥሮች አሉባቸው፡፡ እነዚህ ተግባራት ዕውን የተደረጉት ኢንዱስትሪው ለውጭ ባንኮች ውድድር ክፍት በሚሆንበት ጊዜ አገር በቀል ባንኮቹ በቴክኖሎጂ፣ በሙያዊ ብቃትና በካፒታል አቅም ራሳቸውን አብቅተው እንዲገኙና ውድድሩን ለመቋቋም እንዲችሉ በማሰብ ነው፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ ባንኮቹ ለአገሪቱ ልማታዊ እንቅስቃሴዎች የሚያግዝ ዘመናዊ አገልግሎት እንዲያገኙ፣ ዜጎችም ከባንኮቹ ሙያዊ ዕገዛ በማግኘት የዕድገት ጎዳናችንን በስኬት ለመወጣት እንዲችሉ ለማድረግ ነው፡፡

ከላይ ባነሳሁት መሠረታዊ አገራዊ ዕቅድና ራዕይ ምክንያት ከገበያ ጥበቃ በተጨማሪ፣ መንግሥት በከፍተኛ ድካም የሚያገኘው የውጭ ምንዛሪ ላይ ባንኮች በብቸኝነት የመወሰንና የማትረፍ መብት ሰጥቷል፡፡ ከዚህ በተጨማሪም አገሪቱ ከምታስመዘግበው ዓመታዊ ግሽበት አኳያ (35 በመቶ) ሲመዘን እዚህ ግባ በማይባል ደረጃ እጅግ በጣም ዝቅተኛ በሆነ ምጣኔ ወለድ (7 በመቶ) ለቆጣቢዎች እየከፈሉ፣ ሦስት እጥፍ (21 በመቶ) ሊባል በሚችል የወለድ ምጣኔ እንዲያበድሩ ዕድሉ ተመቻችቶላቸዋል፡፡

መንግሥት የሰጣቸውን ከለላና ልዩ አጋጣሚ ባንኮቹ እንዴት እየተጠቀሙበት ነው?

ይህንን ልዩ አጋጣሚ ባንኮቹ እንዴት እየተጠቀሙበት ነው ስንል ግን የተሰጣቸውን ኃላፊነት በሚመጥን ደረጃ ሆኖ አናገኘውም፡፡ እነዚህ ሁሉ ልዩ ጥቅሞችን ተንተርሰው ዕውን ማድረግ የሚገባቸውን እሴት የሚፈጥር፣ የዜጎችን የኑሮ ደረጃ የሚያሻሽል፣ በዚያው ልክ ደግሞ ተገቢውን ትርፍ በሚያስገኝ ተግባር ላይ ከማተኮር ይልቅ፣ ቀዳሚና ዋና አጀንዳቸው አድርገው የሚንቀሳቀሱት ትርፍ ማዕከል በማድረግ ብቻ ሆኗል፡፡ በትርፍ ላይ የተመሠረተው ውድድር በሚፈጥረው የሞት፣ የሽረት፣ ትግል ምክንያት በሒደት ባንኮቹ በአንድ በኩል እጅግ የሰላና ፍፁም በቅራኔ የተሞላ ሕገወጥ ድርጊት ውስጥ የተጠመዱ ሲሆን፣ በሌላ በኩል ደግሞ ለትርፍ ሲባል ፍፁም አገራዊ ራዕይና ሕዝብዊ ምልከታ ያጡበትና ራስን ብቻ የማበልፀግ ተግባር ውስጥ ተዘፍቀዋል፡፡ ይህ ፍትጊያ የበዛበት፣ አንዳችም ሙያዊ ዕገዛ የሌለው፣ ክህሎት የጎደለውና አብሮ በማደግ ላይ ያልተመሠረተ አካሄድ ደግሞ የውድቀት ሀ… ሁ…  መሆኑ ግልጽ ነው፡፡

ባንኮቹ የብድርም ሆነ የውጭ ምንዛሪ አቅርቦታቸውን ሙሉ ለሙሉ ሊባል በሚችል ደረጃ በአብዛኛው በአንድ ኢኮኖሚያዊ መደብ (Economic Class) ውስጥ ለሚካተት ከፍተኛ ባለሀብት ብቻ እያበደሩ ይገኛሉ፡፡ በዚህም ምክንያት አንዳንዶች ባንኮች ጥቂት ባለሀብቶች ገበያውን እንዲቆጣጠሩና ብቸኛ የገበያ ዋጋ ወሳኝ እንዲሆኑ ዕድሉን እያመቻቹ ሲሆን፣ ቀሪዎቹ ደግሞ በሚቋቋሙበት ጊዜ ከፍተኛውን ድርሻ ለወሰዱ ባለቤቶቻቸውና አጃቢዎቻቸው አገልጋይ ስለሆኑ የውጭ ምንዛሪና ብድር ላይ አርቴፊሻል እጥረት በመፍጠር አብዛኛውን ማኅበረሰብ ከባንኮቹ ተጠቃሚነት እንዲገለል አድርገዋል፡፡

የባንኪንግ ኢንዱስትሪው ሠራተኛ ከመቅጠር ጀምሮ ዕድገትና ዝውውር፣ እንዲሁም የብድርና የውጭ ምንዛሪ አቅርቦት ማዕከል ያደረገው በአብዛኛው በጥቅም ትስስርና በብሔር ተወላጅነት ላይ ተመሥርተው ስለሆነ፣ አዳዲስ ባንኮች ኢንዱስትሪውን ሲቀላቀሉ ገና ከምሥረታቸው ጀምሮ ብሔር ተኮር ወይም ሃይማኖትን ማዕከል እንዲያደርጉ አስገድደዋቸዋል፡፡ ይህ ጉዳይ በባንኪንግ ኢንዱስትሪው ውስጥ ጊዜያዊ ጥቅም የሚያስገኝ ስትራቴጂ ቢመስልም፣ ለዘለቄታው ግን ከፍተኛ ሥጋት የሚደቅን መሆኑ መራራ እውነታ መሆኑ ግልጽ ነው፡፡

ይህ አስተሳሰብ ገለልተኛ የሆነው ማኅበረሰብና በተለይ ደግሞ የአገሪቱን አጠቃላይ ቁጠባ በማሳደግም ሆነ ከአፈር ጋር ታግሎ የውጭ ምንዛሪ ከሥር ከመሠረቱ ለማመንጨት ምክንያት በመሆን ከፍተኛ ተሳትፎ የሚያደርገው ሰፊው ማኅበረሰብ፣ ከብድር ሥርዓቱም ሆነ ከውጭ ምንዛሪ አቅርቦቱ ፍፁም የሚያገል ነው፡፡ በዚህም ምክንያት በሀብትና በድህነት (Income and Asset Inequality) መካከል እየተፈጠረ ላለው ክፍተት መንስዔ ከመሆናቸውም በላይ፣ የገንዘብ ዝውውርን በማጥበብ ባንኮች ምን ያህል መሰናክል እየፈጠሩ እንደሆነ መረዳት ይቻላል፡፡

ከዚህም በላይ ባንኮቹ በተመጣጣኝ የወለድ ምጣኔ መካከለኛና ዝቅተኛውን ነጋዴ ወይም ቀሪውን ማኅበረሰብ ተጠቃሚ የሚያደርግ አንዳችም ሥርዓት ያልዘረጉ ከመሆናቸውም በላይ፣ እጅግ የሚያሳስበው ጉዳይ ደግሞ በርካሽ አግኝተው ከፍተኛ ትርፍ የሚያጋብሱበትን ቁጠባም ሆነ የውጭ ምንዛሪ የሚለግሳቸውን ሕዝብ በድህነቱ ምክንያት በቂ የትርፍ ማጋበሻ መሆን ስለማይችል ከጨዋታ ውጪ በማድረግ ራሳቸውንና ተከታዮቻቸውን ብቻ የብድርና የውጭ ምንዛሪ አቅርቦት ተጠቃሚ በማድረግ፣ በከፍተኛ ሀብት የማግበስበስ ሥራ የተጠመዱ መሆናቸውን መመልከት ነው፡፡ ይህ ደግሞ የባንኮቹ የቦርድ አባላትም ሆኑ ከፍተኛ አመራሮቻቸው ምን ያህል ለሕዝባዊ አደራ የማይበቁ መሆናቸውን ያሳያል፡፡

ከዚህ መረዳት የሚቻለው የባንኮቹ ተጠሪዎችም ሆኑ አመራሮቹ ትርፍ ለማጋባስ መንስዔ ሊሆናቸው ካልቻለ በስተቀር ባንኮቹ ማኅበራዊ ግዴታቸውን እንዲወጡ ለማድረግ አንዳችም የኃላፊነት ስሜት የሌላቸው ከመሆኑም በላይ፣ በአጠቃላይ ማኅበረሰቡን ለግሽበት በሚዳርግና አገራዊ ተቀማጭን በጣት ለሚቆጠሩና እሴት ለማይፈጥሩ ባለሀብቶች በማከፋፈል፣ ወይም ባንኮቹን በባለቤትነት ተቆጣጥረው በሰየሟቸው የቦርድ አመራሮች አማካይነት ብድርና የውጭ ምንዛሪውን ‹‹ለባለቤቶች›› ማከፋፈልና ቀሪውን ደግሞ በድርሻ መልክ በመከፋፈል የአገሪቱን ሀብት በሞኖፖሊ እየተቆጣጠሩት መሆኑን ነው፡፡

ባንኮች ተቋማዊ ማኅበራዊ ኃላፊነታቸውን (Corporate Social Responsibility) ያውቁታልን?

በተለይም ደግሞ ግርም የሚለኝ የእነዚህን ባንኮች ተልዕኮ፣ እሴትና የተመሠረቱበትን ዓላማ ላነበበ ሰው አንድ ደስ የሚል ዓረፍተ ነገር ተጽፎ ይገኛል፡፡ “Corporate Social Responsibility” ተቋማዊ ማኅበራዊ ኃላፊነታቸውን እንደሚወጡ ይገልጻሉ፡፡ ይህንንም ባየሁት ቁጥር እገረማለሁ፡፡ ምክንያቱም እነዚህ ከኢትዮጵያ ሕዝብ ገንዘብ ሰብስበው መልሰው የሚያበድሩ ባንኮች፣ ይህንን ሕዝብ ከድህነት ለማላቀቅ ምን ሠርተዋል? ከ80 በመቶ በላይ ገበሬ በሆነበት አገር ገበሬውን ከሞፈርና ቀንበር (ጥንታዊ ማረሻው) መቼ አላቀቁት? ከተሞች ውስጥ ከፍተኛ የሆነ የቤት እጥረትና የትራንስፖርት ችግር እንዳለ እየታወቀና ሠራተኛው በቤት ኪራይና በኑሮ ውድነት እየተማረረ፣ ኅብረተሰቡ ቤት ሠርቶ እንዲኖር መቼ ብድር በዝቅተኛ የወለድ መጠን ማቅረብ ቻሉ? ይህንን ጥያቄ ባንኮቻችን ብቻ ሳይሆኑ መንግሥትም መጠየቅ ይኖርበታል፡፡

ከላይ ለማንሳት እንደሞከርኩት ባንኮቹ ከትርፍ ባሻገር ማኅበረሰባዊ ግዴታቸውን የመወጣት ሞራላዊ ኃላፊነት እንዳለባቸው ፈጽመው መዘንጋታቸውን ነው፡፡ ማኅበረሰባዊ ግዴታ ማለት ደግሞ፣ ዓመቱ መጨረሻ ላይ ከተንበሸበሹበት ትርፍ ላይ ትንሽ ቆንጥረው በምፅዋት መልክ ለመረጡት በጎ አድራጎት ድርጅት ድጎማ መስጠት ብቻ የሚመስላቸውም ባንኮች አሉ፡፡ ዋናው ቁምነገር ያለው የትርፍ መነሻቸው የሆነው ከሕዝብ በቁጠባ መልክ በአደራ የሚሰበስቡት ገንዘብና የውጭ ምንዛሪ አቅርቦት የአገሪቱን ዕድገት በማቀላጠፍ ገንቢ ሚና ለሚኖራቸውና እሴት ለሚፈጥሩ ልማታዊ ሥራዎች ተጨባጭ ድጋፍ በማድረግ ድርሻቸውን መወጣት ስላለባቸው፣ ትኩረት መስጠት አስፈላጊ መሆኑን መረዳት አለመፈለግ ላይ ነው፡፡ ዜጎች በቀጥተኛም ሆነ በተዘዋዋሪ መንገድ ከዚህ ዕምቅ ሀብት የሚጠቀሙበትን መንገድ መቀየስ ነው፡፡

ሰይጣኑ የሚገኘው በዝርዝሩ ውስጥ ነው (The Devil is in the Detail)

ይህ እንግዲህ የባንኪንግ ኢንዱስትሪው አጠቃላይ ውጫዊ ገጽታ ነው፡፡ ፈረንጆቹ እንደሚሉት ሰይጣኑ የሚገኘው በዝርዝሩ ውስጥ ስለሆነ (The Devil is in the Detail) እስቲ ወደ ባንኮቹ ጓዳ ጎራ ብለን ውስጣዊ ገመናቸውን በደምሳሳው እንፈትሸው፡፡

‹‹የዓሳ… ከአናቱ ነው›› እንዲሉ የብዙዎቹ ባንኮች ችግር የሚጀምረው ከቦርድ ነው፡፡ የአብዛኞቹ ባንኮች የቦርድ አባላት ከሚያገኙት የትርፍ ህዳግ መጠን ውጪ፣ በሌላው ጉዳይ ላይ አዕምሯቸው መሥራት ያቆመ እስኪመስል ድረስ በሕጋዊነትና በሕገወጥነት መካከል እየተገላበጡ በእሳት የሚጫወቱ ናቸው፡፡ ለዚህ ደግሞ በምሳሌነት የሚቀርበው የአንዳንድ ባንኮች ቦርድ አመራሮች በመርህ ደረጃ ‹‹በልቶ የሚያስበላ ሠራተኛን እንደ ችግር አናየውም›› እስከ ማለት መድረሳቸው ነው፡፡ የቦርድ አመራሮቹ ብድርና የውጭ ምንዛሪ በማቅረብ ሒደትና ብድር በመስጠት ዙሪያ ሥርዓት አልበኝነትንና ሕገወጥነትን ያለ ኃፍረት የሚያበረታቱ፣ ሙስናና እጅ መንሻ መቀበል እጅግ አስነዋሪና በማኅበራዊ ጠንቅነቱ የተወገዘ መሆኑን እያወቁ የሚያወድሱና የሚያበረታቱ ናቸው፡፡

‹‹በዳፍንት ላይ… ተጨምሮበት›› እንዲሉ አብዛኛዎቹ የቦርድ አመራር አባላት በባንኪንግ ሙያም ሆነ በባንኪንግ አስተዳደር ዘርፍ ግንዛቤ የሌላቸው፣ በዚህም ምክንያት በባንኮቹ የውስጥ አሠራር ውስጥ ጣልቃ የሚገቡበት የተጋፊነት ደረጃ በሙያ ያልታገዘ፣ ገደብ የሌለውና በተለይ ደግሞ ከግል ጥቅማቸውና ዕውቀት ማነስ ከሚፈጠረው የበታችነት ስሜት የሚመነጭ ነው፡፡

በተለይ የቦርዶቹ ሥር የሰደደ ጣልቃ ገብነት የግል ጥቅማቸውን ለማስከበር ከሚነሳ ስግብግብነት የሚመነጭ መሆኑን ግልጽ የሚያደርገው፣ ብድርና የውጭ ምንዛሪ የሚያመቻችላቸውን ጥገኛ ከመሾምና ከመቅጠር የማይቦዝኑ መሆናቸው በተደጋጋሚ በባንኮቹ ሠራተኞች እሮሮ የሚሰማበት ጉዳይ መሆኑ ነው፡፡ በዚህም ምክንያት ባንኮቹ በሙያ ይመሩ በሚሉትና ግለኝነት በተጠናወታቸው መካከል በሚደረገው ግብግብ፣ ጥቂት የማይባሉ ባንኮች አጣብቂኝ ውስጥ ገብተው እንደ ነበር የቅርብ ጊዜ ትዝታ  ነው፡፡

ሌሎቹ ዓይነቶች የቦርድ አባላት ደግሞ የእኔ ክልልና የብሔሬ ሰዎች አልተሾሙም በማለት ንግድና ብሔርተኝነትን የሚያደበላልቁና ዘረኝነት የሚያሠራጩ ናቸው፡፡ ቀሪዎቹ የባንክ ቦርድ አባላት ደግሞ የትልቅ አክሲዮን ባለቤት ውክልና ስላላቸው ብቻ ባንኩን እንደ ጓዳቸው፣ ሠራተኞቹን እንደ አሽከራቸው የሚቆጥሩ ናቸው፡፡ ለሁሉም ዓይነት የቦርድ አባላት ያልተገለጸላቸው ጉዳይ ግን ተቀማጩ ገንዘብም ሆነ የውጭ ምንዛሪው፣ የሁሉም ኢትዮጵያዊ ልፋትና የአገሪቱ አንጡራ ሀብት መሆኑን  ነው፡፡

ሁሉም የቦርድ አባላት ሊባል በሚችል ደረጃ በገቡበት ቅጥ ያጣ የትርፍ ውድድር ውስጥ ተዘፍቀው በመርህ ደረጃ ሠራተኛውን በሙስና እንዲዘፈቅና በሕዝብ ሀብት ኪሱን አደልቦ የእነሱን ጥቅም እንዲያስከብር የሚበረታቱ ከሆነ፣ የሌላቸውን ተቀማጭ የሚያበድሩና ያላፈሩትን የውጭ ምንዛሪ ለአየር በአየር ንግድ የሚያከፋፍሉ ከሆነ፣ ወይም ባለቤትና የቦርድ አባላት እየተፈራረቁ ዕምቅ ሀብቱን የሚከፋፈሉት ከሆነ፣ ባንኮቹ እንዴት በቴክኖሎጂና በዘመናዊ አሠራር እየተደራጁ እንደ ተቋም በእግራቸው ሊቆሙ ይችላሉ? ባንኮቹስ ከትርፍ ውጪ ራቅ አድርገው በማሰብና በመሥራት አገራዊ ግዴታቸውን እንዴት ሊወጡ ይችላሉ?   

በባንኮች የውስጥ አሠራር ላይ ከፍተኛ ሚና ያለቸው ወሳኝ አካላት ደግሞ የባንኮቹ የማኔጅመት ወይም ከፍተኛ አመራር አካላት ናቸው፡፡ ከፍተኛ የባንኩ አመራሮች በአገሪቱ ውድና ዕምቅ አንጡራ ሀብት ላይ የሚወስኑ ተቋማትን የሚመሩ እንደ መሆናቸው መጠን፣ የኃላፊነት ደረጃቸውም በዚያው ልክ ከፍተኛ ነው፡፡ በግለሰብ ከሚመሩና በዕምቅ ሀብት ላይ ከማይወስኑ ሌሎች ተቋማት እኩል ሊታዩ አይገባም፡፡ ከፍተኛ ኃላፊዎች በየተቋማቸው ውስጥ የሚገኘውን ወሳኝ የሆኑ አገራዊ ሀብት፣ ማለትም በውጭ ምንዛሪና በብድር ላይ የሚወስኑ ኃላፊዎችን ሲሾሙና ሲመርጡ ተገቢውን ጥንቃቄ ማድረግ ይጠበቅባቸዋል፡፡

በእነዚህ አንጡራ ሀብቶች ላይ የሚወስኑ ባለሙያዎች ከዚህ ቀደም በተግባርም ሆነ በዝንባሌ ደረጃ በሙስና ተሳትፎ ያልነበራቸውና አስተሳሰባቸውም ያልተበከለ መሆኑን ማረጋገጥ ይጠበቅባቸዋል፡፡ በሥራቸው የሚሰማሩት ሠራተኞችም ሰብዕናቸው የሙስና ዝንባሌ የሌለው (Incorruptible) መሆኑን፣ ሚዛናዊነት ያልጎደላቸው፣ ለግለሰባዊ ጥቅም፣ ለዝምድና ወይም ለወዳጅነት ሲባል ውድ ሀብትን አሳልፈው የማይሰጡ መሆናቸውንና በሚመደቡበት ቦታ ላይ ከተለመደው በላይ ሙያዊ ብቃት ያላቸው መሆናቸውን ማረጋገጥ አለባቸው፡፡ በተለይ ደግሞ የሚወስኑበትን ዕምቅ ሀብት በአግባቡና እጅግ ውጤታማ በሆነ መንገድ በበቂ መተማመኛ ተደግፎ እንዲሰጥ በማድረግና በተገቢው ሁኔታ ለተገቢው ጥቅም መዋሉን ማረጋገጥ የሚችሉ፣ ለዚህም ድፍረቱና ተነሳሽነቱ አልፎ ተርፎም ግልጽነቱ ያላቸው ሊሆኑ ይገባል፡፡

መሠረታዊ በሆኑ ኢኮኖሚያዊ ግብዓቶች ላይ ተቀምጠው የውጭ ምንዛሪና ብድር አሰጣጥ ላይ ውሳኔ የሚሰጡ ኃላፊዎች መመርያዎችንና ደንቦችን ተከትለው በመሥራት፣ አገሪቱ በከፍተኛ ጥረት ያፈራችውን ወሳኝ የሆነ የውጭ ምንዛሪ አጠቃቀም ከትርፍ ባሻገር አርቆ በማቀድ የተፈጠረውን እጥረት ለማካካስ አገራዊ ጥቅምን በሚያረጋግጥ መንገድ እንዲከፋፈል አሠራሮችን ማመቻቸት የሚችሉ መሆን ይጠበቅባቸዋል፡፡ አመራሮቹ ትርፍ ከማጋበስ ውጪ አገሪቱ በውጭ ምንዛሪ አቅርቦት ቅድሚያ የምትሰጣቸው ዘርፎች ቅድሚያ የሚገኙበትን ሁኔታ የማረጋገጥ፣ ሕጋዊ ግዴታቸውን የመወጣትና አገራዊ ወገንተኛነታቸውን ማረጋገጥ የሚችሉ መሆን አለባቸው፡፡

ብድር  በቅድሚያ ሊሰጣቸው የሚገቡ ዘርፎችም በአግባቡ ተለይተው ዘርፎቹ በአገሪቱ ልማትና ዕድገት ላይ ባላቸው ተፅዕኖ ልክ ትኩረት መስጠት እንጂ፣ የቦርድ አባል በመሆናቸው ወይም እጅ መንሻና ጉቦ በማቀባበላቸው መሆን አይገባውም፡፡ ለዚህ ደግሞ የባንክ አመራሮች ምርጫ መካሄድ ያለበት እንደዚህ ዓይነቱን ኃላፊነት ለመውሰድ ባላቸው ተነሳሽነት ተመዝኖ መሆን አለበት፡፡ የባንኮቹ ከፍተኛ አመራሮችም የብድር አሰጣጡን ማማከል ያለባቸው ውጤታማ የሆኑ፣ ግን ሥር የሰደደ እጥረት ያለባቸው ዘርፎች ላይ የተሰማሩ አምራቾች ከግምት ውስጥ ያስገባ መሆኑን፣ በተለይ ደግሞ ያለ መጉላላትና ያለ እጅ መንሻ ተጠቃሚ መሆን የሚችሉበትን ሥርዓት መዘርጋቱን ማረጋገጥ አለባቸው፡፡ በአንፃራዊነትም ቢሆን በኑሮ ያልተደላደለው ማኅበረሰብ በባንኮች ዙሪያ ከተፈጠረው ዕምቅ አቅም ተጠቃሚ የሚሆንበት፣ በተመጣጣኝ ወለድ ቤት የሚሠራበት፣ ከፍተኛ ትምህርት የሚማርበት፣ ልጆቹን የሚያስተምርበትና ንብረት የሚያፈራበት መንገድ ማመቻቸት አለባቸው፡፡

ለማጠቃለል የኢትዮጵያ የባንክ ዘርፍ በሚከተሉት ባህርያት ይገለጻል

የመንግሥት (የገዥው ብልፅግና ፓርቲ) ከፍተኛ ባለሥልጣናት አላስፈላጊ ሙያዊ ጣልቃ ገብነት ያለበት፣ ባንኩንም ታንኩንም ለመቆጣጠር የራስን ብሔርና ቡድን ያላግባብ ለመጥቀምና ለማበልፀግ ያለመ፣ የባንክ አገልግሎት የማያገኝ ከፍተኛ ቁጥር ላለው ሕዝብ ደካማ የደንበኛ አገልግሎት አሰጣጥ፣ በከፍተኛ ዋጋ ዝቅተኛ ጥራት ያላቸው ምርቶችና አገልግሎቶች መኖር፣ አዳዲስ አሠራር ያላስተዋወቀና ዘመናዊ ፉክክርና ውድድር የሌለበት፣ ሙስናና ሌብነት በብድርና በውጭ ምንዛሪ አገልግሎት መንሰራፋት፣ የተሳሳተ የአገራዊ ሀብት ምደባ ደካማና ራዕይ የሌለው አመራር፣ እጅ በእጅ (በካሽ) ላይ የተመሠረተ ኢኮኖሚ የኤሌክትሮኒክ የአከፋፈል ሥርዓት ደካማ የሆነበት፣ ደንበኞችን ከማገልገል ይልቅ በቅድሚያ ጥቂት የቦርድ አመራሮችንና የግል ወኪሎቻቸውን ፍላጎት ማሟላት፣ ቀጥሎ ደግሞ በተከፈተው ሕገወጥ በር በመሹለክ ተሿሚዎች (አመራሮች) ራሳቸውን ማበልፀግ፣ በሥልጠናና በስብሰባ ሰበብ አውሮፓ፣ መካከለኛውና ሩቅ ምሥራቅና ሰሜን አሜሪካ መመላለስ፣ በከፍተኛ የውጭ ምንዛሪ ዓለም አቀፍ አማካሪ በመቅጠር ስትራቴጂ ማስጠናትና ይህንኑ ድርጊት ለማስታወቂያ መጠቀምና ተግባራዊ አለማድረግ፣ ሙስናና ሌብነት በኤቲኤም፣ በኮምፒዩተር፣ በሶፍትዌርና በሕንፃ ግንባታ መብዛት፣ አላስፈላጊ የውጭ ምንዛሪ ክፍያ (ጉቦ) ለዓለም አቀፍ ሸላሚ ድርጅቶች መፈጸምና ከዚያም ከሁሉም የኢትዮጵያ ባንኮች በዚህ ዘርፍ አንደኛ ተባልኩ ብሎ በመገናኛ ብዙኃን ማስታወቂያ ማስነገርና መጨፈር፣ እጅ በአፍ የሚያስጭነው ነገር ደግሞ (በየትኛውም አገር ተሰምቶም ታይቶም በማይታወቅ ሁኔታ) የገንዘብን ዋጋ ሳይንሳዊና መሠረታዊ ሐሳብን ወይም ወለድን ወደ ጎን በመተው ለባንኩ አመራሮች ከፍተኛ ብድር ያለ ወለድ መስጠት ወይም መውሰድ ተጠቃሽ ናቸው፡፡

መውጫ ሐሳብ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ወዴት ነው ያለኸው?

እንግዲህ ሕዝቡ ላይ የኑሮ ጫና ፈጥረው ካላቸው ሀብት ከ70 በመቶ በላይ ትርፍ የሚሰበስቡና የሕዝቡ ድህነት ምንም ሳያሳስባቸው በቢሊዮን የሚቆጠር ትርፋቸውን በመገናኛ ብዙኃን የሚያስነግሩና እየጨፈሩ የሚገኙት ባንኮቻችን ቆም ብለው ቢያስቡ፣ ለዚህ ምስኪን ሕዝብ የኑሮ ውድነትን ለመቅረፍ፣ ለመቀነስና ከድህነት ለማውጣት ትንሽ ነገር ብቻ እንዲያደርጉ እጠይቃለሁ፡፡

በመጀመሪያ ደረጃ አራጣ የመሰለ የብድር ወለድ ክፍያችሁን ብትቀንሱ፣ ምናልባት ነጋዴውም በተወሰነ ደረጃ የዋጋ ማሻሻያ ሊያደርግ ይችላል፡፡ ሌላው ደግሞ በየመጽሔቶቻችሁ፣ በማስታወቂያዎቻችሁና በአጀንዳዎቻችሁ ላይ እንደ ጻፋችሁት በትንሹም ቢሆን ተቋማዊ፣ ማኅበራዊ፣ ኃላፊነታችሁን ብትወጡ፡፡ ይህች አገር 120 ሚሊዮን ያህል ሕዝብ ያላት ናት፡፡ ለዚያውም ከ20 ሚሊዮን ሕዝብ በላይ በምግብ እጥረት ውስጥ በሚኖርበት አገር፣ ከዚያም አልፎ ከ60 በመቶ በላይ ሕዝቡ መሠረታዊ ፍላጎትን ማሟላት ባልቻለበት አገር የእናንተ ሚና ቀላል የሚባል አይሆንም፡፡ አንድ ሊደረግ የሚችል የመፍትሔ ሐሳብ ልጠቁም፡፡ በአገራችን ከ75 በመቶ በላይ የሚሆነው ሕዝብ በግብርና የሚተዳደር ነው፡፡

እንደሚታወቀው ይህ ገበሬ ያለችውን ትንሽ መሬት አርሶ ለራሱና ለቤተሰቡ እንኳን ቀለብ ማምረት አልቻለም፡፡ ስለዚህ በአንድ አካባቢ የሚኖረውን ገበሬ በማደራጀት ኩታ ገጠም የሆነ መሬቱን አሰባስቦ በማኅበር ተደራጅቶና ብድር አግኝቶ በዘመናዊ መንገድ እርሻውን እንዲከውን፣ ብሎም ባለሙያ ተቀጥሮለት (በባንኮቹ ወይም በመንግሥትም ሊሆን ይችላል) እንዲያርስ ባንኮች በዝቅተኛ የወለድ ምጣኔ ብድር ቢያቀርቡለት ገበሬውንም ከድህነት ማላቀቅ ይቻላል፡፡

ለባንኮቻችን ይህንን ሳስገነዝብ በመንግሥት በኩልም ባንኮችን ሊያሠራ የሚችል መሬትን ጨምሮ የተለያዩ የፖሊሲ ማሻሻያዎችን እንዲያደርግና የማኅበረሰብ ንቃተ ህሊና ላይ መሥራት ይጠበቅበታል፡፡ ምክንያቱም ገበሬው ተደራጅቶና መሬቱን በዋስትና አስይዞ እንዳይበደር መሬት የመንግሥት ነው፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ በከተሞች ያለውን የኑሮ ውድነትና የቤት ችግር ለመቅረፍ ሠራተኛውን በማደራጀት፣ መንግሥትም መሬትን በማቅረብ፣ ባንኮች ደግሞ በዝቅተኛ የወለድ ምጣኔ ብድር ቢያቀርቡ የከተማውን ሕዝብ የኑሮ ደረጃ በተወሰነም ቢሆን ይቀየራል ብዬ አምናለሁ፡፡

ይህ የተጋነነ ትርፍን ብቻ ማዕከል ያደረገ አሠራር ከወዲሁ ልማታዊና እሴት ፈጣሪ ወደ ሆነ አሠራር ካላደገ፣ ጉዳቱ ከባንኮቹ ባለቤቶች አልፎ ወደ አገራዊ ኢኮኖሚያዊ ችግር መሸጋገሩ አይቀሬ ነው፡፡ ብሔራዊ ባንክ ከተቋቋመበት ዋነኛ ዓላማዎች መካከል የተረጋጋ የኢኮኖሚ ሥርዓትና የተፋጠነ ልማት ማምጣት በመሆኑ ከላይ በዝርዝር ያነሳናቸው የባንኮቹ ድክመት እንዲታረም፣ በተቃራኒው ደግሞ የባንኮቹን አቅም በማሳደግና አቅጣጫ በማስያዝ በቂ ሚና አለመጫወቱ ከፍተኛ ሥጋት ነው፡፡ ያለ ባንክ ስለዕድገትም ሆነ ስለልማት ማሰብ ያለመቻሉን ያህል፣ በሥርዓት ስለሚመሩ ባንኮች ማቀድና ችግር ሲኖር የእርምት ዕርምጃ መውስድ ከግዴታም በላይ አገራዊ ግዴታ ነው፡፡ የባንኮችን ጓዳ ጎድጓዳ መንግሥትና ብሔራዊ ባንክ  ሳይዘገዩ መፈተሽ ይኖርባቸዋል፣ ይገባቸዋል፡፡

ከአዘጋጁ፡- ጸሐፊው በሰሜን አሜሪካ ነዋሪ ሲሆኑ፣ ጽሑፉ የእሳቸውን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እንገልጻለን፡፡

spot_img
- Advertisement -

ይመዝገቡ

spot_img

ተዛማጅ ጽሑፎች
ተዛማጅ

የመጣንበትና አብረን የምንዘልቅበት የጋራ እሴታችን ለመሆኑ ነጋሪ ያስፈልጋል ወይ?

በኑረዲን አብራር በአገራችን ለለውጥ የተደረጉ ትግሎች ከመብዛታቸው የተነሳ ሰላም የነበረበት...

አልባሌ ልሂቃንና ፖለቲከኞች

በበቀለ ሹሜ በ2016 ዓ.ም. ኅዳር ማክተሚያ ላይ ፊልድ ማርሻል ብርሃኑ...

አሜሪካ የኢትዮጵያ የባህር በር ጥያቄ ተገቢነት ቢኖረውም ከጎረቤት አገሮች ጋር በሚደረግ ንግግር መሆን አለበት አለች

መንግሥትን ከፋኖና ከኦነግ ሸኔ ጋር ለማነጋገር ፍላጎቷን ገልጻለች የኢትዮጵያ የባህር...