Tuesday, July 23, 2024

የጳጉሜን ሰሙን ትውፊቱና የዕለታቱ ክብር

የኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር፣ ልዩ መገለጫ የሆነችው ትንሿና አሥራ ሦስተኛዋ ወር ጳጉሜን ዛሬ ጳጉሜን 1 ቀን 2015 ዓ.ም. ብታለች፡፡ ወደ አዲስ ዓመት 2016 ለመዝለቅም መሸጋገርያ ንዑስ ወር ናት፡፡ ለአዲስ ዘመን ማብሰርያ የሚሆኑ ልዩ ልዩ አበባዎች የሚቆረጡበት በተለይም እንግጫ (ለምለም ሳር)  ነቀላ  የሚከናወነው በጳጉሜን ወር ውስጥ ነው፡፡ 

በሌላ በኩል በኢትዮጵያ አቆጣጠር መሠረት፣ በ12 ወራት ልክ ለሠራተኞቻቸው ደመወዝ የሚከፍሉ መንግሥታዊም ሆኑ ያልሆኑ ተቋማት፣ ለጳጉሜን ራሱን የቻለ ክፍያ ወይም አበል ስለማይከፍሉባት ለምን የሚሉ ቁጥራቸው ቀላል አይደለም፡፡ ለዚህም ይመስላል አገሬው ‹‹ቋግሚት ተጠዋሪቷ ባልቴት›› የሚል ብሂል የፈጠረባት፡፡

ትናንት የዓመቱ፣ የ2015 ዓ.ም. 360ኛ ቀን ነበር፡፡ ዓመቱ ሊያበቃ፣ ዘመኑ ሊካተት አሮጌ ሆኖ ሊያልፍና ዓምና የሚለውን ካባ ለመደረብ ስድስት ቀኖች ቀርቶታል፡፡

ጳጉሜን በነሐሴ ወር መጨረሻ አዲስ ዓመት ከሚጀመርበት ወርኃ መስከረም አስቀድመው የሚገኙ ዕለታትን የያዘች ናት፡፡ ጳጉሜን ቃሉ ‹‹ሄፓጎሜኔ›› ከሚለው የግሪክ ቃል የተገኘና ተጨማሪ የሚል ፍች ያለው ከመሆኑ ባሻገር ትርፍ የሚል ትርጉምም የሚሰጥበት ጊዜ አለ፡፡

እያንዳንዳቸው እኩል 30 ቀን ያላቸው ከመስከረም እስከ ነሐሴ ያሉት 12 ወሮች 360 ቀኖችን ይይዛሉ፡፡ ይሁን እንጂ ዓመቱን ሙሉ የሚያደርጉት የመጨረሻዎቹ 5 ቀኖች (በአራት ዓመት 6) የሚሆኑት የጳጉሜን ቀናት ናቸው፡፡ ንዑስ ወሩ ተጨማሪ የሚል ትርጉም ያገኘው በ12 ወራት ላይ የሚጨመር ስለሆነ ሲሆን፣ በሌላ በኩልም ከወሮች ዑደት ተርፎ ስለተገኘም ትርፍ ይባላል፡፡

ቀደምት የኢትዮጵያ ሊቃውንት ጳጉሜን እንደ ዓመት ማጠቃለያ፣ እንደ ዘመን መፈጸሚያ አድርገው የሚያስቡበት ልዩ መንገድ አላቸው፡፡ ‹‹ጳጉሜን የመጨረሻ አትምሰልህ የመጀመርያ እንጂ›› ይሉታል፡፡

የዘንድሮው የ12ቱ ወሮች 360 ቀኖች ትናንት ማክሰኞ (ነሐሴ 30) አብቅተው የከርሞው የ2016 ዓ.ም. 360 ቀኖች ከመጀመራቸው በፊት በመሀል የሚገኙት ስድስቱ የጳጉሜን ቀኖች እንደ ዘመን መነሻ እንጂ እንደመካተቻ አለመያዙን መርጠውታል፡፡

በሥነ ፍጥረት ታሪክ የዓለሙ አውራ ሰው (አዳም) ከተፈጠረበት 6ኛ ቀን በፊት ያሉትን የዓለም ፍጥረታት መነሻ ከሆኑት አምስት ቀናት (ከእሑድ እስከ ሐሙስ) ጋርም ያመሳስሉታል፡፡

በኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ለጳጉሜን ራሱን የቻለ መንፈሳዊ ትምህርትና መልዕክትም አለው፡፡ ስለዳግም ምጽዓት ይወሳበታል፡፡ ምዕመናን ከአምላካቸው ጋር በጾምና በጸሎትም ይገናኙበታል፡፡

ጳጉሜን እንደ አሮጌ ዓመት መዝጊያና የአዲስ ዓመት መጀመርያ አድርጎ በማሰብም ሰዎች ራሳቸውን የሚገመግሙበትና ለመጪው አዲስ ዓመት ደግሞ ከፈጣሪ ምሕረቱን ረድኤቱን እንዲያበዛላቸው እየለመኑ ለበለጠ ሥራ ራሳቸውን የሚያዘጋጁበት ጊዜ ነው፡፡

በጳጉሜን ወፍ ከመጮኋና ውኃን ከመቅሰሟ በፊት የጳጉሜን ውኃ ይቀስሙታል ይታጠቡበታል፡፡ በጳጉሜን የማይታጠብ የለም ማለት ይቻላል፡፡ በተለይ ጳጉሜን 3 ቀን ዝናብ ተናፋቂ ናት፡፡ የሰማይ ደጃፍ ይከፈትባታል ተብሎ ይታመንባታል፡፡

በሌላ በኩል የዘመናት የኢትዮጵያ ቱሪዝም ማስተዋወቂያ ‹‹አሥራ ሦስት የፀሐይ ወራት›› የሚለው መሪ ሐሳብ የፈለቀባት ጳጉሜን  የብዙኃኑን ቀልብ በመያዝ ትታወቃለች፡፡ በተለይ ገበሬው ለጳጉሜን ዝናብ ልዩ ስሜትና አስተያየት እንዳለው የባህል አጥኚው ካሕሣይ ገብረእግዚአብሔር በአንድ ድርሳናቸው ‹‹በጳጉሜን ዝናብ ከዘነበ በቀጣዩ ዓመት አዝመራው መልካም ይሆናል ተብሎ ይታመናል፤›› በማለት አስፍረዋል፡፡ ብሂሉንም አኑረውታል፡፡ ‹‹ጳጉሜን ሲወልስ ጎታህን አብስ›› (ጳጉሜን ሲወልስ፣ በጳጉሜን ዝናብ ከዘነበ ለማለት ነው) በማለት፡፡ በመሆኑም በጳጉሜን ዝናብ ከዘነበ አዝመራው በደንብ ስለሚያፈራ እህል የምታስቀምጥበትን ጎተራ በሚገባ አዘጋጅተህ ለቅልቀህ አሰናዳ ለማለት ነው ሲሉ ይተረጉሙታል፡፡

በኢትዮጵያ ባሕረ ሐሳብ የወቅት አከፋፈል መሠረት በክረምት (ከሰኔ 26 እስከ መስከረም 25) ውስጥ ንዑሳን ክፍሎች አሉ፡፡ ወደ አዲስ ዓመት መሸጋገሪያ ላይ ያሉት የመጨረሻዎቹ ዘጠኝ ቀናት (ከነሐሴ 28 – ጳጉሜን 6) መጠርያቸው ‹‹ጎሕ፣ ነግህ፣ ጽባሕ፣ ብርሃን›› ነው፡፡ የአዲስ ዘመን ወጋገን፣ ጥዋት፣ ንጋት፣ ብርሃን ሊመጣ ነው የሚል ፍች አላቸው፡፡ የክረምቱ ጊዜ ለማለቅ መቃረቡንም ያሳያሉ፡፡

የአዲስ ዓመት ዋዜማዋ ‹‹ጳጉሜን 5›› በተለይ ‹‹ልደት›› የሚል መጠሪያ የተሰጣት በሚቀጥለው ዓመት ከሚከበረው የኢየሱስ ክርስቶስ ልደት ቀን ጋር ተመሳሳይ ስለሆነች ነው፡፡ ምንጊዜም ጳጉሜን 5 የሚውልበት ዕለት መጪውን ገና ያመለክታልና፡፡

ጳጉሜን የተቆራኘው አከባበር

ከ2010 ዓ.ም. ወዲህ በአገር አቀፍ ደረጃ የጳጉሜን ዕለታት የተንተራሱ ክብረ ቀናት በመንግሥታዊ ተቋማት ተፈጥረዋል፡፡ እነዚህም በየዓመቱ እየተከበሩ ዘመን እንደሚያሸጋግሩ እየተወሳ ነው፡፡ በዚህም መሠረት ዘንድሮ  ‹የጳጉሜን ቀናት ስያሜዎች ለአገር ግንባታና አንድነት መጠናከር› በሚል መርሕ ጳጉሜን 1 የአገልጋይነት ቀን፣ ጳጉሜን 2 የመስዋዕትነት  ቀን፣ ጳጉሜን 3 የበጎነት ቀን፣ ጳጉሜን 4 የአምራችነት ቀን፣ ጳጉሜን 5 የትውልድ ቀን ጳጉሜን 6 የአብሮነት ቀን እየተባሉ በተለያዩ መሰናዶዎች እንደሚከበሩ ተገልጿል፡፡

በብዛት የተነበቡ ፅሁፎች

- Advertisment -

ትኩስ ፅሁፎች

ኢትዮጵያዊ ማን ነው/ናት? ለምክክሩስ መግባባት አለን?

በደምስ ጫንያለው (ዶ/ር) የጽሑፉ መነሻ ዛሬ በአገራችን ውስጥ በተለያዩ አካባቢዎች ግጭቶችና...

ዴሞክራሲ ጫካ ውስጥ አይደገስም

በገነት ዓለሙ የዛሬ ሳምንት ባነሳሁት የኢሰመኮ ሪፖርት መነሻነትና በዚያም ምክንያት...

ኢትዮጵያ በምግብ ራሷን የምትችለው መቼ ነው?

መድረኩ ጠንከር ያሉ የፖሊሲ ጉዳዮች የተነሱበት ነበር፡፡ ስለረሃብ፣ ስለምግብ፣...

ደረጃውን የጠበቀ ስታዲየም በሌላት አገር ዘመናዊ ስታዲየም እየገነቡ ያሉ ክልሎች

አዲሱ የማዕከላዊ ኢትዮጵያ ክልል ዘመናዊ ስታዲየም ለማስገንባት ከ500 ሚሊዮን...

የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ከፍተኛ ትርፍ ቢያገኝም የውጭ ምንዛሪ ገቢው ቅናሽ ማሳየቱ ተጠቆመ

የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በ2016 የሒሳብ ዓመት ያሰባሰበው የውጭ ምንዛሪ...
spot_img

ተዛማጅ ፅሁፎች

ለልዩነት ዕውቅና የማይሰጥ ፖለቲካ ፋይዳ ቢስ ነው!

በፍርኃትና በሥጋት የተኮማተረ አገር ለመለወጥም ሆነ ለማደግ ዝግጁ መሆን አይችልም፡፡ አጉል ድፍረትና ምግባረ ብልሹነት በተንሰራፋበት ስለነፃነት መነጋገር አይቻልም፡፡ ፍርኃት እንደ ወረርሽኝ አገር ምድሩን አዳርሶ...

ለሕዝብ መሠረታዊ ፍላጎቶች ልዩ ትኩረት ይሰጥ!

በዚህ ዘመን ለሰው ልጅ የሚያስፈልጉ ነገሮች ብዛታቸው እየጨመረ ቢመጣም፣ በኢትዮጵያ ተጨባጭ ሁኔታ ግን መሠረታዊ የሚባሉ ፍላጎቶች ከመቼውም ጊዜ በላይ ትኩረት ሊቸራቸው ይገባል፡፡ በአሁኗ ኢትዮጵያ...

ሚዲያው በሕዝብ የህሊና ችሎት ከተዳኘ በቂ ነው!

መሰንበቻውን ድንገት ሳይታሰብ ያለ ማስጠንቀቂያ ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ አህመድ (ዶ/ር) የተገኙበት የሚዲያ ሽልማት ሥነ ሥርዓት መካሄዱ ይታወሳል፡፡ ‹‹ለብሔራዊ ጥቅም መከበር ለሠሩ የአገር ውስጥና የውጭ...