Wednesday, April 17, 2024
- ማስታወቂያ -
- ማስታወቂያ -

ከወለድ ነፃ ባንክ የተሰበሰበውን በመቶ ቢሊዮኖች የሚቆጠር ገንዘብ ለምን ሥራ ላይ ማዋል አልተቻለም?

ተዛማጅ ፅሁፎች

 

ባንኮች ከወለድ ነፃ የሚሰበስቡት ተቀማጭ ገንዘብ መጠን ዕድገት እያሳየ ቢሆንም፣ ከተሰበሰበው ተቀማጭ ገንዘብ ውስጥ ለብድር የዋለው መጠን ከ30 በመቶ ያለፈ አይደለም።

በ2015 ሒሳብ ዓመት በዘጠኝ ወራት ሙሉ ለሙሉ ከወለድ ነፃ የባንክ አገልግሎት በሚሰጡ ባንኮችና አገልግሎቱን በመስኮት ደረጃ በሚያቀርቡ 14 ንግድ ባንኮች ከ163.7 ቢሊዮን ብር በላይ ከወለድ ነፃ ተቀማጭ ገንዘብ ያሰባሰቡ ቢሆንም፣ ከዚህ ውስጥ ለብድር አገልግሎት የዋለው ከ30 በመቶ እንደማይበልጥ ሪፖርተር ያገኘው መረጃ ያመለክታል፡፡

አንዳንድ ባንኮች ከወለድ ነፃ ካሰባሰቡት ተቀማጭ ገንዘብ መልሰው ፋይናንስ በማድረግ ረገድ የተሻለ አፈጻጸም ቢያሳዩም፣ ከፍተኛ መጠን ያለውን ከወለድ ነፃ ተቀማጭ ገንዘብ ያሰባሰቡት እንደ ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ያሉ ባንኮች ግን በሰበሰቡት ልክ ፋይናንስ እያደረጉ አለመሆኑ ታውቋል፡፡ 

በዘንድሮ በጀት ዓመት የአገር ውስጥ ባንኮች በአጠቃላይ ካሰባሰቡት 163.7 ቢሊዮን ብር የወለድ ነፃ ተቀማጭ ገንዘብ ውስጥ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ 88.1 ቢሊዮን የሚሆነውን ድርሻ በመያዝ በቀዳሚ ደረጃ ላይ ተቀሞጧል። ከዚህ ውስጥ ግን ለብድር ያዋለው 18.8 ቢሊዮን ብር ወይም 19 በመቶውን ብቻ እንደሆነ ሪፖርተር ያገኘው መረጃ ያመለክታል።

ቀደም ባሉት ዓመታት የነበረው አፈጻጸምም ተመሳሳይ ነው። ለምሳሌ በ2014 የሒሳብ ዓመት ከወለድ ነፃ የባንክ አገልግሎት ከተሰባሰበው 117.2 ቢሊዮን ብር ውስጥ ፋይናንስ ወይም ለብድር የዋለው 35.5 ቢሊዮን ብር ብቻ መሆኑን የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ መረጃ ያመለክታል። ከዚህ ውስጥ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ 69.6 ቢሊዮን ብር ከወለድ ነፃ ተቀማጭ ገንዘብ ያሰባሰበ ሲሆን፣ ፋይናንስ አድርጎት የነበረው ደግሞ 9.3 ቢሊዮን ብር ብቻ እንደነበር መረጃው ያመለክታል፡፡

በሚሰበሰበው ተቀማጭ ገንዘብ ልክ ፋይናንስ አለመደረጉ ኢኮኖሚያዊ ተፅዕኖ እንዳለው የሚታመን ሲሆን፣ ለዚህ ችግር መንስዔ ደግሞ የተለያየ ምክንያቶች መኖራቸውን የዘርፉ ተዋናዮች ያስረዳሉ።

የዘምዘም ባንክ ፕሬዚዳንት ወ/ሮ መሊካ በድሪ፣ ከወለድ ነፃ የባንክ አገልግሎት ተቀማጭ ገንዘብ መጠን በጣም እያደገ መሆኑን ጠቀሰው፣ ነገር ግን የሚሰበሰበውን ያህል ፋይናስ እየተደረገ አለመሆኑ ሊያሳስብ እንደሚገባ ይጠቁማሉ፡፡ ‹‹በአሁኑ ወቅት ከወለድ ነፃ ተቀማጭ ገንዘብ መጠኑ በጣም እያደገ ነው፤›› ያሉት ወ/ሮ መሊካ፣ ነገር ግን የተቀማጭ ገንዘብ መጠኑ ባደገበት መጠን ልክ ፋይናንስ አለመደረጉ ጤናማ እንዳልሆነ በተለያዩ መድረኮች በተደጋጋሚ ማንሳታቸውን አስረድተዋል፡፡ የችግሩ ምንጭ የተለያዩ ምክንያቶች የሚቀርቡበት ቢሆንም፣ ደንበኛው ራሱ ፍላጎቱንና ሞዴሉን አውቆ ምን ያህል ለመገልገል ተዘጋጅቷል? የሚለው ጉዳይ በቀዳሚነት የሚጠቀስ መሆኑን ወ/ሮ መሊካ ይገልጻሉ፡፡ አገልግሎቱን በሚገባ ከማስተዋወቅ አንፃርም ያለው ክፍተት አንዱ ችግር መሆኑን ጠቅሰዋል፡፡ 

የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ከወለድ ነፃ የባንክ አገልግሎት ምክትል ፕሬዚዳንት አቶ ኑሪ ሁሴን እንደሚገልጹትም፣ ከወለድ ነፃ ባንክ አገልግሎት ፋይናንስ የተደረገው መጠን ከተቀማጭ ገንዘቡ ጋር ያልተጣጣመው በተለያዩ ምክንያቶች የተነሳ እንደሆነ፣ ከእነዚህም ውስጥ እንዱ የብድር አገልግሎቱን ሊያሳድግ የሚያስችል በቂ የሕግ ማዕቀፍ አለመኖር እንደሆነ አመልክተዋል።

በእሳቸው እምነት ሊስተካከሉ የሚገባቸው ጉዳዮች ቢኖሩም አሁን ለብድር የዋለው ገንዘብ መጠንና ዕድገቱ ጥሩ ስለመሆኑ ይገልጻሉ፡፡   

ሌሎች የባንክ የሥራ ኃላፊዎችም እየተሰበሰበ ያለውን ተቀማጭ ገንዘብ መልሶ ለብድር ለማዋል ከወለድ ነፃ የባንክ አገልግሎት መሥፈርቶችን የሚያሟሉ የተለያዩ አገልግሎቶችን ሥራ ላይ ማዋል እንደሚገባ ይጠቅሳሉ። ስለአገልግሎቱ በቂ ግንዛቤ መስጠትና ወደ ተገልጋዩ መቅረብ የሚያስፈልግ ሲሆን፣ በዚህ ረገድ ብዙ አለመሠራቱ በአንዳንድ ባንኮች ከሚሰበሰበው ተቀማጭ ገንዘብ አብዛኛው ፋይናንስ ሳይደረግ ለመቅረቱ አንዱ ምክንያት ይኼው የግንዛቤ ችግር መሆኑን ይስማሙበታል፡፡

ከባንኮችም አንፃር ከወለድ ነፃ የባንክ አገልግሎት የሚያስፈልጋቸውን አገልግሎቶች እየሰፋና በዓለም አቀፍ ደረጃ በሚሠራበት መልኩ ተቀማጭ ገንዘቡ ፋይናንስ የማድረግ ብቻ ሳይሆን፣ በሽርክና አብሮ የሚሠራባቸው አሠራሮችንም ሥራ ላይ ማዋል ሲጀመር እያደገና እየተሻሻለ የሚመጣ መሆኑን ወ/ሮ መሊካ ተስፋ ያደርጋሉ፡፡

ብሔራዊ ባንክም ለዚህ ምቹ ሁኔታዎችን የሚፈጥር መመርያዎችን ሲያወጣና የፖሊሲ ማሻሻያዎች እየተደረጉ ሲሄዱ፣ በተቀማጭ ገንዘብና በፋይናንሱ (በብድሩ) መካከል ያለው ክፍተት እየጠበበ ይሄዳል ብለው እንደማያምኑ ጠቅሰዋል፡፡ 

አቶ ኑሮ በበኩላቸው፣ ከወለድ ነፃ የባንክ አገልግሎት የተሻለ አፈጻጸም ሊኖር ከተገባ፣ በብሔራዊ ባንክ በኩል ሊያሠራ የሚችል በቂ የሕግ ማዕቀፍ ሊያወጣ ይገባል ይላሉ፡፡ አሁን ያለው ክፍተት የተፈጠረው አገልግሎቱን ሊያሳድግ የሚያስችል በቂ የሕግ ማዕቀፍ አለመኖሩ እንደሆነ ሊሰመርበት እንደሚገባ ተናግረዋል፡፡ 

‹‹አሁን እየተጠቀምንበት ያለነው ከነበረው የባንክ አሠራር ጋር የሚጣጣመውን ብቻ ነው፤›› ያሉት አቶ ኑሪ ሰፊ፣ ራሱን የቻለ የሕግ ማዕቀፍ ቢዘጋጅ ተጨማሪ የኢንቨስትመንት ዕድሎችን ሊያስገኝ እንደሚችል አመላክተዋል፡፡

ጉዳዩ ከመንግሥትም አንፃር በጣም ትኩረት የሚሻ ጉዳይ መሆኑን አቶ ኑሪ ጠቁመዋል፡፡ በዘርፉ በቂ የሰው ኃይልና ቴክኖሎጂ አለመኖሩ፣ እንዲሁም በደንበኞች ረገድም የግንዛቤ ክፍተት መኖሩ ተዳምረው ከዘርፉ የሚጠበቀው ውጤት እንዳልተገኘ አመልክተዋል፡፡ ይህንን ግንዛቤ ለማሳደግ የሚረዳ የትምህርት ዘርፍ አለመኖሩ ዩኒቨርሲቲዎች ለዚህ ዘርፍ የሚሆን ኮርስ የሌላቸው መሆኑንም እንደ ችግር የሚታይ ነው፡፡ በመሆኑም ከወለድ ነፃ የባንክ አገልግሎትን ለማስፋት አገልግሎቱን የሚመጥን የሕግ ማዕቀፍ ሊኖር የሚገባ ስለመሆኑ አቶ ኑሪ ያሰምሩበታል፡፡  

በኢትዮጵያ ከወለድ ነፃ የባንክ አገልግሎት በመስኮት ደረጃ መስጠት ከጀመሩ የቆየ መሆኑን ያስታወሱት ወ/ሮ መሊካ፣ እንደ ዘምዘም ያሉ ሙሉ በሙሉ ከወለድ ነፃ የባንክ አገልግሎት የሚሰጡ ባንኮች ገና እግር እየተከሉ ቢሆንም፣ ለደንበኞች አዳዲስ አገልግሎቶችን ለማቅረብ ለአሠራር አስቻይ ሁኔታዎች ሊፈጠሩ እንደሚገባ ገልጸዋል፡፡ 

‹‹ገንዘቡ ያለ ሥራ መቀመጡ ግን ዕዳ ነው፤›› የሚሉት ወ/ሮ መሊካ፣ ወደ ኢኮኖሚ ገብቶ ኢኮኖሚውን ሊያሳደግ የሚችልበትን ሁኔታ መፍጠር እንደሚኖርበትም ያምናሉ፡፡ 

ከወለድ ነፃ የአሠራር መመርያና መመዘኛ መሥፈርቶች ያሉ አማራጭ የባንክ አገልግሎት ሲሆን፣ ዋነኛ መሥፈርቱን ግን የሸሪዓ መሥፈርት ስለሆነ፣ ይህንን አሟልቶ ለመገኘት ያለው ክፍተትም ራሱን የቻለ ችግር እንደሆነ ያነጋገርናቸው የባንክ ባለሙያዎች ይገልጻሉ፡፡ አቶ ኑሪ ግን ችግሩ ይህ ብቻ አለመሆኑን ያስረዳሉ፡፡ ለወለድ ነፃ የባንክ አገልግሎት እየሰጠ ያለው ብድር በውስን ዘርፎች ላይ የተንጠለጠለ ነው፡፡ በተለይ ከወለድ ነፃ በሆነ መንገድ በወጪና ገቢ ንግድ ላይ ያለው እንቅስቃሴ ዝቅተኛ ነው፡፡ ለዚህ አንዱ ምክንያት የውጭ ምንዛሪ እጥረት ነው፡፡ ስለዚህ ከወለድ ነፃ የባንክ አገልግሎትን ወደሚፈለገው ደረጃ ለማሸጋገር፣ አሁንም የተለያዩ ድጋፎችና የሕግ ማሻሻያዎች እንደሚያስፈልጉ ያምናሉ፡፡ 

ከወለድ ነፃ የባንክ አገልግሎት ይደግ ከተባለ አሠራሩን የሚመጥን ሕግ ይኑር የሚባልበት ምክንያት፣ ከውጭ አገር በዚሁ የቢዝነስ ሞዴል የሚሠሩ ኩባንያዎችን ለመሳብ የሚያስችል ስለሚሆን ነው ያሉት አቶ ኑሪ፣ በቂ የውጭ ምንዛሪም ሊመደብ እንደሚገባ ያመለክታሉ፡፡

ሌሎች አስተያየት ሰጪዎች ደግሞ ብሔራዊ ባንክ ስለዘርፉ በቂ ዕውቀት ያላቸው ባለሙያዎች እንዲኖሩ ይገባል፡፡ አሁን ሙሉ ለሙሉ ከወለድ ነፃ ባንክ አገልግሎት የሚሰጡ ባንኮች የመደበኛ የባንክ አገልግሎትን ያህል በቂ ሕጎች የላቸውም፡፡ ቀድሞ ታስበው ሊወጡ ይገቡ ከነበሩ ሕጎች መካከል አንዱ ከወለድ ነፃ ባንኮችና ብሔራዊ ባንክ በብድር ረገድ የሚኖራቸው ግኝቶችን የሚመለከተው አንዱ ነው ይላሉ፡፡

ለምሳሌ ይላሉ እነዚህ አስተያየት ሰጪዎች፣ በመደበኛ የባንክ አገልግሎት ውስጥ ያሉ ባንኮች የገንዘብ እጥረት ሲያጋጥማቸው ከብሔራዊ ባንክ በወለድ ተበድረው የገንዘብ ችግራቸውን ይቀርፋሉ፡፡ ከወለድ ነፃ ባንኮች ግን የገንዘብ እጥረት ሲያጋጥማቸው ከብሔራዊ ባንክ በወለድ ብድር መውሰድ አይችሉም፡፡ ምክንያቱም የሸሪዓ ሕጉ በወለድ ብድር መውሰድ ስለማይፈቅድ ነው ይላሉ፡፡ ስለዚህ እነዚህን ባንኮች የሚመለከት እንዲህ ያሉ ሕግጋትና አሠራሮችን ከሥር ከሥር መቅረፅ የግድ ይገባዋል ይላሉ፡፡  

አንዳንድ ባንኮች ግን ከሚሰበሰቡት ተቀማጭ ገንዘብ ከ80 በመቶ በላይ መልሰው ፋይናንስ ማድረጋቸውን እያመለከቱ ነው፡፡ ከእነዚህም መካከል የኦሮሚያ ኅብረት ሥራ፣ ኦሮሚያ፣ አዋሽና አቢሲኒያ ባንኮች ተጠቃሽ ናቸው፡፡ 

ባለፈው ሳምንት ከዚህ ከዘምዘም ባንክ ጋር የቴክኖሎጂን ትብብር ለመሥራት በተደረሰ ስምምነት ላይ የኅብረት ባንክ ፕሬዚዳንት አቶ መላኩ ከበደ እንዳመለከቱት፣ ኅብረት ባንክ ከወለድ ነፃ ካሰባሰበው ተቀማጭ ገንዘብ ውስጥ ከ80 በመቶ በላይ የሚሆነውን መልሶ ፋይናንስ እንዳደረገ ጠቅሰዋል፡፡ 

በኅብረት ባንክና በዘምዘም ባንክ መካከል በትብብር ለመሥራት ያደረጉት ስምምነት ወደ ፊት ከወለድ ነፃ የባንክ አገልግሎት ላይም በማተኮር ለመሥራት የሚያስችል መሆኑ ተጠቁሟል፡፡ በዘርፉ ተባብሮ መሥራት የተሰበሰበውን ተቀማጭ ገንዘብ ፋይናንስ ለማድረግ የሚረዳ ስለመሆኑ ወ/ሮ መሊካ ገልጸዋል፡፡ 

spot_img
- Advertisement -spot_img

የ ጋዜጠኛው ሌሎች ፅሁፎች

- ማስታወቂያ -

በብዛት ከተነበቡ ፅሁፎች