Wednesday, June 19, 2024
- Advertisement -
- Advertisement -

ኪንና ባህልአህያና ዘንባባ

አህያና ዘንባባ

ቀን:

አህያ በሰፊው በለማዳ እንስሳነቱ ለሰው ልጅ በሚሰጠው አገልግሎቱ ምክንያት በአለም ዙሪያ በተረት እና በትውፊት ውስጥ ተጠቅሷል። በብሉይና በጥንታዊ ባህሎች አህዮች ድርሻ ነበራቸው። ለምሳሌ አህያ የግብፃውያን የፀሐይ አምላክ ራ፣ እንዲሁም የግሪክ አምላክ ዲዮኒሶስ ምልክት ሆኖ እንደነበር በኤጁኬሽን ዴስቲኔሽን ድረ ገጽ ተጽፏል።

አህዮች በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ብዙ ጊዜ በመጠቀሳቸው የአይሁድ-ክርስቲያን ባህል አካል ሆነዋል። ለተለያዩ ሥራዎች፣ ለግብርና፣ ለትራንስፖርትም ያገለግላሉ፡፡

በሌላ በኩል አህያን የመጥፎ ነገር ተምሳሌት አድርጎ መተረቱ በየአገሩ አለ፡፡

- Advertisement -

ሊቀ ጉባዔ ጌታሁን ደምፀ ‹ኆኅተ ብርሃን ዘቅዱስ ያሬድ› በተሰኘው መጽሐፋቸው፣ ‹‹አህያ የተናቀች ፍጥረት ናት፣ ከተሰጡን የቤት እንስሶች መካከል ይበልጥ አገልግሎት የምትሰጠን አህያ ሆና ሳለ አለመታደል ሆኖ ግን የመጥፎ ነገር ተምሳሌት አድርገን እንተርትባታለን፤›› ሲሉ ገልጸዋል፡፡

በምሳሌም እንዲህ አጅበውታል፡፡ ‹‹አንድን ሰው ጥሩ ነገር አይጥምህም፣ ደግ ነገር አይወድልህም ማለት ስንፈልግ ‹ለአህያ ማር አይጥማትም› እንላለን፤ አሁን ለአህያ ማር አቅርበንላት ማር አይጥመኝም ብላ አይደለም፣ ይህን ስም የሰጠናት እኛ ነን፡፡ እንደዚሁም ክብር አይወድልህም ማለት ስንፈልግ ‹የአህያ ሥጋ አልጋ ሲሉት መሬት› እንላለን፡፡ ራስ ወዳድ ነህ ሆድህ ከሞላ ጉንጭህ ከቀላ፣ ስለሌላው አይጨንቅህም፣ ጥቅምህ ካልጎደለ ፍላጎትህ ከተደላደለ የሰው ነገር አያሳስብህም ማለት ስንፈልግ ደግሞ፣ ‹እኔ ከሞትኩ ሰርዶ አይብቀል አለች አህያ› እንላለን ይህንና የመሳሰሉትን መጥፎ ነገር ስንተርትባት ኖረናል፡፡››

ስለ አህያ ሲታሰብ ‹‹ስሟ ራሱ ስድብ ነው፣ ለሸክም የተፈጠረች ሆኖም ግን የምትሰጠውን የአገልግሎቷን ያህል ክብር የማይሰጣት፣ በየትኛውም አገር ያለች አህያ ታሪኳ ተመሳሳይ ነው፤›› የሚሉት ሊቀ ጉባዔ፣ አህያ ጀርባዋ በሸክም ብዛት የቆሰለ፣ እግርዋ በጭነት ብዛት የተብረከረከ፣ ዱላ ያስመረራት ዕረፍት የናፈቃት እንስሳት ናት ሲሉ ይገልጻሉ፡፡

ይሁን እንጂ ይህን ሁሉ አሉታዊ ገጽታ አህያ ብትሸከምም ዛሬ በክርስቲያኖች ዘንድ የሚከበረው የሆሳዕና በዓል ግን ታላቅ ክብር ሰጥቷታል፡፡

እንደ ሊቀ ጉባዔ አገላለጽ፣ ጌታ ወደዚህ ዓለም የመጣው ለትሕትና ነው እንጂ ለልዕልና አይደለምና ትሕትናውን ያሳይ ዘንድ በአህያ ተቀመጠ፡፡

በምሥራቁ ዓለም ትውፊት አህያ፣ የጦርነት እንስሳ ከሆነው ፈረስ በተለየ መልኩ የሰላም እንስሳ ሆና ትመሰላለች፡፡ ነገሥታቱም ሆኑ ሹማምንቱ በጦርነት ጊዜ የሚዘምቱት በፈረስ ላይ ተቀምጠው ነበር። ለዚህም ይመስላል በአማርኛው ብሂል ‹‹በፈረስ አንገት በጦር አንደበት›› የሚባለው፡፡

አህያ የሰላም ተምሳሌትነቷ አንዱ ማሳያ ንጉሥ በሰላም መምጣቱን ለማሳየት በአህያ ተቀምጦ መጓዙ ነው፡፡ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ካሉት ትረካዎች አንዱ መሲሑ በአህያ ላይ እንደሚመጣ በዘካርያስ መነገሩ ነው፡፡ ይህ ትንቢት እግዚእ ኢየሱስ በአህያ ላይ ተቀምጦ ወደ ኢየሩሳሌም በገባ ጊዜ መፈጸሙም ተመልክቷል፡፡

የሆሣዕና በዓል ገጽታ

የዘንድሮው ትንሣኤ (ፋሲካ) በዓል ሊከበር አንድ ሳምንት ቀርቶታል፡፡ የሚያዝያን ስምንተኛ ቀንን ይጠብቃል፡፡ ዛሬ ሚያዝያ 1 ቀን 2015 ዓ.ም.  የሚከበረው የዘንባባው እሑድ ሆሳዕና ከእግዚእ ኢየሱስ ክርስቶስ ዋና ዋና በዓላት መካከል አንዱ ነው፡፡ ክርስቶስ ኢየሱስ በአህያ ውርንጭላ ላይ ተቀምጦ ወደ ኢየሩሳሌም የገባበት ዕለት ይታሰብበታል፡፡ በወቅቱ ተሰባስበው የነበሩት የዘንባባና የወይራ ዝንጣፊ ይዘው በደስታና በዝማሬ ‹‹ሆሳዕና የዳዊት ልጅ›› እያሉ በምስጋና ተቀብለውታል፡፡

‹‹ሆሳዕና›› የአራማይስጥ (አራማይክ) ቃል ሲሆን ፍችውም ‹‹አድነን›› ማለት ነው፡፡ በዕብራይስጥም በግእዝም ተመሳሳይ ፍች አለው፡፡ በዚያ ዘመን አይሁዶች በሮማውያን ቀንበር ውስጥ ወድቀው ነበርና ምድራዊ ንጉሥ መጥቶ ነፃ እንደሚያወጣቸውና እንደሚያድናቸው ይጠብቁ ነበር፡፡ በመጻሕፍት እንደተጻፈው፣ በዚሁ ቀን እንዲሁ እግዚእ ቤተ መቅደስ ውስጥ ገብቶ ሃይማኖት የንግድ ቦታ አይደለም በማለት ቁጣውን ያሳየበትና ነጋዴዎችንና ቀራጮችንም ያባረረበት ነበር፡፡

ቤተመቅደሱ የጸሎት ቤት መሆኑን ያወጀበትና ክብሩንም የገለጸበት ነው፡፡ የሆሳዕና ሥርዓት ዐቢይ ጾም በተጀመረ በስምንተኛው እሑድ፣ ከትንሣኤ (ፋሲካ) አንድ ሳምንት በፊት የሚከበረው ሆሳዕና ከጌታ ዐበይት በዓላት አንዱ ነው፡፡

በኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ሥርዓት መሠረት ሆሳዕና እሑድ በሁለት ነገሮች ይዘከራል፡፡ አንደኛው በቅዳሴ ጊዜ ‹‹ያለ ሕማምና ያለ ደዌ፣ ያለ ድካምም ለከርሞም ያድርሰን ያድርሳችሁ›› እያሉ ካህናቱ ዘንባባ የሚያድሉበት ሲሆን፣ ሁለተኛው ካህናቱና ምዕመናኑ በቤተ ክርስቲያኑ ዙርያ የሚያደርጉት ዑደት ነው፡፡ ‹‹በታወቀችው የበዓላችን ዕለት መለከቱን ንፉ›› እያሉ የቅዱስ ያሬድ መዝሙር እየተዘመረ በዐራቱም ማዕዘናት ዕለቱን በተመለከተ አራቱ ወንጌሎች እየተነበቡ ይከበራል፡፡

ዕለቱ የሕማማት ሰሙን ዋዜማ ስለሆነና ሰሙኑም ከክርስቶስ ልደት በፊት የነበረው ‹‹የዓመተ ፍዳ የዓመተ ኩነኔ›› መታሰቢያ ሳምንት በመሆኑ የቡራኬ ጸሎት፣ ለሙታን የፍትሐት ጸሎት ስለማይፈጸምበት በሆሳዕና እሑድ በሳምንቱ ውስጥ ለሚሞቱት አስቀድሞ የሚገባው ሁሉ አስቀድሞ ይፈጸማል፡፡

ከሆሳዕና በኋላ ከትንሣኤ በፊት ያሉት ሰሙነ ሕማማትና ዓርብ ስቅለት በተለይ በጾምና በስግደት የሚከበሩ ናቸው፡፡ በወይራ ቅጠል ጥብጠባ በማሳረጊያው ይደረጋል፡፡ በኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ትውፊትና ሥርዓት መሠረት ከሆሳዕና ሰኞ እስከ ጸሎተ ኀሙስ ያሉት ቀናት ከክርስቶስ ልደት በፊት የነበሩትን 5500 ዓመታት (አምስት ተኩል ቀናት) “የዓመተ ፍዳ” መታሰቢያ ሆነው ተሠርተዋል፡፡

የሆሳዕና ባህላዊ ገጽታ

ሆሳዕና ባህላዊ ገጽታዎች የሚታዩበት ነው፡፡ በሁሉም የኢትዮጵያ አጥቢያ አብያተ ክርስቲያናት ዓውደ ምሕረት ምዕመናኑ እየተገኙ የዘንባባ ዝንጣፊ ከመያዝ ባሻገር፣ ከአዋቂ እስከ ሕፃን በዘንባባው ቅጠል ለጣታቸው ቀለበት፣ ለእጃቸው እንደ አልቦ፣ ለራሳቸው እንደ አክሊል የሚጠለቅ አድርገው ያዘጋጃሉ፡፡ ምዕመናኑም የመስቀል ምልክት በመሥራት በቤታቸው ይሰቅሉታል፡፡

በኢትዮጵያ በመጀመርያዋ ቤተ ክርስቲያን በአክሱም ጽዮን ቅድስት ማርያም የበዓሉ አከባበር ለየት ያለ ነው፡፡ ከምዕመናን ባለፈ ቱሪስቶችን የሚስብ ሥነ በዓል አለው፡፡ የአከባበሩ ትውፊት ለአዲስ አበባም ተርፏል፡፡

በአዲስ አበባ ለመጀመሪያ ጊዜ ትርዒቱ የተካሄደው ከ120 ዓመታት በፊት ነበር፡፡ ብላታ መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ የዘመን ታሪክ ትዝታዬ በዳግማዊ ምኒልክ ዘመነ መንግሥት በሚለው የትዝታ መጽሐፋቸው እንደጻፉት፣ የሆሳዕና በዓል በአክሱም ሥርዓት ዓይነት ሆኖ እንጦጦ ላይ መከበር የተጀመረው በ1898 ዓ.ም. መጋቢት 30 በሆሳዕና ዕለት ነው፡፡ ከአክሱም የመጡ አንድ መምህር ከበዓሉ ቀን ቀደም ብለው ጀምረው የሥነ ሥርዓቱን አፈጻጸም ለደብሩ ካህናትና ለሕፃናት መዝሙር አስጠንተዋል፡፡

በበዓሉ ዕለት አንዲቱን የበቅሎ ግልገል በወርቅ ጥልፍ የተለጠፈ ባለመረሻት (የበቅሎ የማዕርግ ልብስ፣ በልዩ ልዩ ሐሮች ተጠልፎ የተዘጋጀ ወርቀ ዘቦ) ኮርቻ ተጭኖባት ድባብ ደብበውላትና አጅበዋት ወደ ቤተ ክርስቲያን አመጡዋት፡፡ ዑደት ተደረገ፡፡ ከአክሱም የመጣው ያ የሆሳዕና በዓል ሥነ ሥርዓት ጃንሆይ ዳግማዊ ምኒልክና እቴጌ ጣይቱ መኳንንትም ሁሉ ባሉበት መከበሩ ተመዝግቧል፡፡

ዘንባባና ሆሳዕና

ሆሳዕና ባህላዊ ገጽታዎች የሚታዩበት ነው፡፡ በሁሉም አጥቢያ አብያተ ክርስቲያናት ዓውደ ምሕረት ምዕመናኑ እየተገኙ የዘንባባ ዝንጣፊ ከመያዝ ባሻገር፣ ከአዋቂ እስከ ሕፃን በዘንባባው ቅጠል ለጣታቸው ቀለበት፣ ለእጃቸው እንደ አልቦ፣ ለራሳቸው እንደ አክሊል የሚጠለቅ አድርገው ያዘጋጃሉ፡፡ ምዕመናኑም የመስቀል ምልክት በመሥራት በቤታቸው ይሰቅሉታል፡፡

ዘንባባ የድል፣ የጽናት፣ የልዕልና፣ የነጻነት ምልክት፣ የውበት መግለጫ ነው፣ ዘንባባ በሃይማኖት ጸንቶ በምግባር ቀንቶ የመኖር ምሳሌም ነው ሲሉ ሊቀ ጉባዔ ያብራራሉ፡፡  ‹‹በዕለተ ሆሣዕና ሕዝቡ ዘንባባ ይዘው ማመስገናቸው በአንተ የባህርይ ልጅነት አምነን ጸንተን ለዘለዓለም ከብረን እንኖራለን፤›› ሲሉ ነው ብለው ያክላሉ፡፡

‹‹ዘንባባ በባህርዩ እርጥበት ባያገኝም ድርቅን ተቋቁሞ በበጋም በክረምት ሳይለወጥ ይኖራል፡፡ ሊቁ ሲመሰክር፣ ዘንባባ በክረምትም በበጋም ቅጠሉን አይጥልም፣ እንደ ርኅሩኅ አባት ከዓመት ዓመት ሳይጠወልግ ልምሉም ቅጠሉን እንደያዘ ይኖራል፡፡››

spot_img
- Advertisement -

ይመዝገቡ

spot_img

ተዛማጅ ጽሑፎች
ተዛማጅ

የንብረት ማስመለስ ረቂቅ አዋጅና የሚስተጋቡ ሥጋቶች

ከሰሞኑ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የቀረበው የንብረት ማስመለስ ረቂቅ...

የመጨረሻ የተባለው የንግድ ምክር ቤቱ ምርጫና የሚኒስቴሩ ውሳኔ

በአገር አቀፍ ደረጃ ደረጃ የንግድ ኅብረተሰቡን በመወከል የሚጠቀሰው የኢትዮጵያ...

ሚስጥሩ!

ጉዞ ከካዛንቺስ ወደ ስድስት ኪሎ፡፡ የጥንቶቹ አራዶች መናኸሪያ ወዘናዋ...