Friday, June 2, 2023
- Advertisement -
- Advertisement -
እኔ የምለዉየካሳ ፈላጊዎች ምሬትና ‹‹የካሳ ክፍያ ለወንጀል ተጋልጧል›› የመባሉ ተቃርኖ

የካሳ ፈላጊዎች ምሬትና ‹‹የካሳ ክፍያ ለወንጀል ተጋልጧል›› የመባሉ ተቃርኖ

ቀን:

በንጉሥ ወዳጅነው

      በጥር 24 ቀን 2015 ዓ.ም. የሪፖርተር ዕትም ቀዳሚው ዜና፣ ‹‹የፌዴራል ፕሮጀክቶች የካሳ ክፍያ ለከፍተኛ የወንጀል ድርጊት ምንጭ እየሆነ  ነው›› የሚል ነበር፡፡ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤትና የፌዴራል የከተማና መሠረተ ልማት ሚኒስቴር ከፍተኛ የሥራ ኃላፊዎች ባደረጉት ግምገማ፣ በተለይ በመንገድ ግንባታ ላይ የሚቀርብ የመሬት፣ የቤትም ሆነ የድርጅት ካሳ ክፍያ በአሻጥርኛ አመራሮች ጭምር እየታገዘ ለከፍተኛ የሕዝብ ሀብት ብክነት መጋለጡን አረጋግጠዋል፡፡

        ተገቢውን ካሳ ሊያገኙ የሚገባቸው አርሶ አደሮችም ሆኑ የከተማ ነዋሪዎች በግልጽ አሠራርና በትክክለኛ አተገባበር ካሳውን ቢያገኙና ሕይወታቸው ሊቀየር ቢችልም፣ ድርጊቱ ለአሻጥርና ለውጣ ውረድ የተጋለጠና ለአካባቢ አመራሮች የግል ጥቅም ፈላጊነት የተዳረገ  በመሆኑ ካሳው የተጋነነና ላልተገባቸው ሰዎች  የሚደርስ  መሆኑ ተሰምቷል፡፡            

     በዚህም የካሳ ክፍያ ሒደቱ ፕሮጀክቶችን ከማጓተት ባሻገር መንግሥትን ለከፍተኛ ወጪ መዳረጉንም ነው ያስረዱት፡፡ ችግሩን ለማስወገድም  በቀጣይ  አዋጅ ከማስተካካል ጀምሮ የተለያዩ  የማሻሻያ ዕርምጃዎችን መውሰድ ግድ ማለቱንም አውስተዋል፡፡

         በተቃራኒው በፌደራል መንግሥት የሚገነቡ ከፍተኛ የመንገድ፣ የኤሌክትሪክና የቴሌኮም መሠረተ ልማቶች በሚያልፉባቸውና በሚያስነሷቸው በርካታ ይዞታዎች ባለቤቶች የሚነሱ ቅሬታዎችም አሉ፡፡ ለአብነት ያህል በቅርቡ ለማናገር ዕድል የገጠመኝ አርሶ አደሮችንና የአነስተኛ ከተሞች ነዋሪዎችን ቅሬታ መጥቀስ እችላለሁ፡፡

      ቦታው በአማራ ክልል ሰሜን ሸዋና ደቡብ ወሎ ዞኖች ወሰንተኛ ወረዳዎች ነው፡፡ ከወረኢሉ – ጃማ ደጎላ፣ ሚዳ-መረኛና መረሐቤቴ (ፌጥራ ከተማን ጨምሮ) ሲሆን፣ በርከት ያሉ የኅብረተሰብ ክፍሎች በደብዳቤ በተገለጸላቸው የካሳ ግምትም ሆነ፣ ጀማ ወንዝ አካባቢ ለአርሶ አደር መሬት ካሳ በተከፈላቸው ላይ አርሶ አደሮች የካሳ ክፍያ ቅሬታ መነሳቱን ተገንዝቤያለሁ፡፡

         ቅሬታ አቅራቢዎች ሦስት ፌዝ ቆጣሪ በብዙ ውጣ ውረድ አስገብተው፣ ወፍጮ ቤቶችን የከፈቱ ድርጅቶች ባልተቀናጀ የዋጋ ግምት በተራ ጎጆ ግምት የተሰላ የሚመስል ግምት እንደተነገራቸው፣ በየዓመቱ ከቤተሰብ አልፎ ለሌላ ፍጆታ በሚያመርቱበት መሬትም የአሥር ዓመት ግምት ብቻ እንደተሰጣቸው፣ ለሚፈርሱ ቤቶች የወቅቱን የግብዓት ዋጋ ንረት (ቆርቆሮ፣ ሲሚንቶ፣ ብረት፣ ወዘተ ዋጋ) ጋር የማይቀራረብ የቆየ ግምት ላይ የተመሠረተ ካሳ እንደተሰጣቸው፣ ቅሬታም ሲያቀርቡ የአካባቢ አስተዳደሮች ወደ ፌዴራል፣ የፌዴራል ሰዎች ደግሞ ወደ ታችኛው እየተገፋፉ በቂ ምላሽ እንዳልሰጧቸው በምሬት ተናግረዋል፡፡

      ለነገሩ ካላይ የተጠቀሰውን መረጃ ለአብነት ጠቀስኩ እንጂ ከዓመታት በፊትም፣ አዲስ ዘመን ጋዜጣ ስሠራ በነበሩኩበት ጊዜ ሌላ የካሳ ምሬት ያሳዘናቸውን ዜጎች ብሶት መዘገቡን አስታውሳለሁ፡፡ ይኼውም በኦሮሚያ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት ባሌ ዞን የጋሰራ ወረዳ ባሎ ሀበቤ ቀበሌ አርሶ አደሮች ምሬት ነበር፡፡

     ቅሬታ አቅራቢዎቹ ከዓመታት በፊት በነበራቸው መሬት ላይ ቡና፣ ጫትና የተለያዩ ፍራፍሬዎችን እያመረቱ ለገበያ ያቀርቡ ነበር፡፡ በዚህም ቤተሰባቸውን ጠንቅቀው ማስተዳደር ከመቻላቸውም በላይ፣ በየዓመቱ አንድ አርሶ አደር እስከ 200 ሺሕ ብር በማግኘት ለመንግሥትም ዳጎስ ያለ ግብር ሲከፍሉ ነበር የቆዩት።

       ይህ ሒደት ግን ሕዝብን ተጠቃሚ ለማድረግ በኢትዮጵያ መንገዶች አስተዳደር የእንደንቶ-ጋሰራ መንገድ ሥራ ፕሮጀክት ምክንያት መቀጠል ባለመቻሉ ነበር የቅሬታቸው መንስዔ። ምክንያቱም መንገድ ለአገር ዕድገት ወሳኝ ቢሆንም፣ በሥራው ምክንያት በመስኖ ሥራ ሕይወታቸውን ይመሩ የነበሩ 250 አርሶ አደሮች (አሠሪው አካል 55 ናቸው ይል ነበር) ያለ ካሳ ከማሳቸው ተፈናቅለው ለችግር በመዳረጋቸው የተነሳ ቅሬታ ነበር።

      አቤቱታ ያላቸው አርሶ አደሮች በወቅቱ (ከለውጡ በፊት መሆኑን ልብ ይሏል)  በወኪሎቻቸው አማካይነት ወረዳ፣ ዞን፣ የኦሮሚያ ፕሬዚዳንት ጽሕፈት ቤት፣ የሕዝብ ዕንባ ጠባቂ ተቋምና የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ድረስ ቅሬታቸውን አቅርበዋል። በተለይም የዴሞክራሲ ተቋም የሆነው የሕዝብ ዕንባ ጠባቂ የአርሶ አደሮቹን አቤቱታ ትክክለኛነት አረጋግጦ ለ250 አርሶ አደሮች ካሳ ይከፈላቸው የሚል ውሳኔ አሳልፎ እያለ፣ የኢትዮጵያ መንገዶች አስተዳደር በእንቢተኝነቱ በመፅናቱ ነበር ወደ መገናኛ ብዙኃን መረጃውን አምጥተው ቅሬታችንን አሰሙልን ያሉት።

       የዝግጅት ክፍሉም ቅሬታውን መርምሮና ቦታው ድረስ ጋዜጠኛ ልኮ ሰነዶችንም አገላብጦ ካጣራ በኋላ፣ ለሕዝብ ተጠቃሚነት የሚተገበር ልማት ሕዝብን አስኮርፎ መሆን የለበትም ሲል መሞገቱን አስታውሳለሁ። ድርጊቱም ፀረ ዴሞክራሲያዊ፣ ከመንግሥት ፍላጎትና ዓላማ ውጪ መሆኑንም በመጠቆም ጭምር።

       በመሠረቱ መቼም ሆነ የትም ለሕዝብ ጥቅም ሲባል ከይዞታው የሚለቅ ሰው በቅድሚያ ተመጣጣኝ ካሳ የማግኘት ሕገ መንግሥታዊ መብት ነበረው፣ አለው፡፡ በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 40(8) ‹‹የግል ንብረት ባለቤትነት መብት እንደተጠበቀ ሆኖ፣ መንግሥት ለሕዝብ ጥቅም አስፈላጊ ሆኖ ሲያገኘው ተመጣጣኝ ካሳ በቅድሚያ በመክፈል የግል ንብረትን ለመውሰድ ይችላል›› ሲል መደንገጉም የታወቀ ሀቅ ነው።

    ይህንን አንቀጽ ተግባራዊ ለማድረግ በወጣው አዋጅ ቁጥር 455/97 በአንቀጽ ሰባት ላይ የገጠር መሬት ካሳ አከፋፈል ቀመር መደንገጉም አይዘነጋም፡፡ ይህ ድንጋጌ ሕገ መንግሥቱን መሠረት በማድረግ የወጣ በመሆኑ፣ ሁሉም መንግሥታዊ ተቋማት ሊተገብሩት ይገደዳሉ። ሆኖም ከሕገ መንግሥታዊ መርህና ከአዋጁ ድንጋጌ ባፈነገጠ መንገድ የሚፈጸም የትኛውም ልማት ከጥቅሙ ጉዳቱ ማመዘኑ እየተነገረ ትግበራ ላይ ፈተና ሲገጥመው ነው የቆየው፡፡

       አሁን ባለው ሁኔታ ደግሞ መንግሥት በካሳ ምክንያት ከሚነሳው የሕዝብ ቅሬታ በላይ፣ በራሱ በካሳ አገማመትና አከፋፈል ሥርዓቱ ላይ ያለው ተግዳሮት ክፉኛ እየፈተነው መሆኑን በአስፈጻሚው ብቻ ሳይሆን በተቆጣጣሪው ሕግ አውጪው አካልም እየተጠቆመ ነው፡፡ ከላይ ለመግለጽ እንደተሞከረው በተለያዩ የአገሪቱ ክልሎች በሚያካሂዷቸው የመሠረተ ልማቶች ግንባታ፣ ለልማት ተነሺዎች የሚሰጠው የካሳ ክፍያ ለከፍተኛ የወንጀል ድርጊት ተጋልጧል ብሏል፡፡

     መንግሥት መንገድ፣ ቴሌኮም፣ ውኃ፣ በኤሌክትሪክና ሌሎች መሠረተ ልማቶችን በሚገነባበት ወቅት ለልማት ለሚፈለግ ቦታ የሚደረገው የካሳ ክፍያ ኢትዮጵያ ውስጥ እየተፈጸሙ ካሉ ወንጀሎች ዋነኛውና ትልቁ መሆኑንም በማረጋጋጥ፡፡

     የካሳ ክፍያ መዘግየት፣ ካሳ የተከፈላቸው ግለሰቦች ማንነት በግልጽ አለመታወቅ፣ ክፍያው ለእነ ማን እንደተፈጸመ፣ እንዲሁም ‹‹የተከፈለበት አግባብ ሕግን መሠረት ያደረገ ነው ወይ?›› የሚለው ጉዳይ ግን ከፍተኛ ትኩረት እንደሚያስፈልገው ጥርጥር የለውም፡፡

        በውይይቱ ላይ እንደተነሳው መሠረተ ልማት የሚገነቡ ተቋማት ተቀናጅተው ባለመሥራታቸው ምክንያት በርካታ ሀብት መባከኑን፣ እንዲሁም የተጋነነና ወጥ ባልሆነ የካሳ ክፍያ ሥርዓት በአገር ደረጃ እየተተገበረ አይደለም፡፡ የሚታቀዱ መሠረተ ልማቶች በታቀደላቸው ጊዜና ገንዘብ አንዳይጠናቀቁና አገርን ለተጨማሪ ዕዳ እየዳረጉ መሆናቸውም ተጠቁሟል፡፡

     የካሳ ክፍያ ለተገመተላቸው ሰዎች ክፍያውን በወቅቱ አለመክፈል፣ እንዲነሱ የተከፈለባቸው መሠረተ ልማቶች በወቅቱ አለማንሳት፣ እንዲሁም በክልሎችና በከተማ አስተዳደሮች፣ አለፍ ሲልም በአንድ አካባቢ ለልማት ተነሺዎች ወጥ የሆነ የካሳ አከፋፈል ሥርዓትና ቀመር አለመኖሩ ግን የችግሩ ዋነኛ ምንጭ ተደርጎ ተወስዷል፡፡ ይህ ተግዳሮት ደግሞ በዋናነት የአስፈጻሚው ቁርጠኝነት መጓደልና ተናቦ አለመሥራት ላይ የወደቀ ችግር ሆኖ ይታያል፡፡

      በእርግጥ በአገር አቀፍ ደረጃ ምንም እንኳ የካሳ አዋጅ ቢኖርም፣ ክልሎች የራሳቸው የሆነ የካሳ ኮሚቴ አቋቁመው በራሳቸው ግምት አከፋፈል ስለሚሠሩ ብቻ ሳይሆን፣ በሁሉም አካባቢዎች ያለው አሠራር ‹‹ጉራማይሌ›› እና ከፍተኛ የሆነ ገንዘብ እየጠየቀ መሆኑም የችግሩ ተጨማሪ መዘዝ ሆኖ ይታያል፡፡ እንዲያውም በአንዳንድ አካባቢዎች በወረዳ ካቢኔና ቅሬታ ሰሚ በሚል በተቋቋሙ አካላት ላይ የሚነሳው የካሳ አከፋፈል ቅሬታና የተዛባ አሠራር አፋጣኝ ዕርምት ካልተደረገበት፣ ፕሮጀክቶችንም ሆነ አጠቃላይ ልማቱን ማደናቀፉ አይቀሬ ነው፡፡

      በተለይ በአንዳንድ አካባቢዎች በተለይ ለሰብል የሚጠየቀው ካሳ አካባቢው ከሚያመርተው ምርት በላይ በመሆኑ፣ አልፎ አልፎ ምንም ሰብል በሌለበት ለሰብል ካሳ ብሎ የሚጠይቁ አካላት ስለመኖራቸውም የተገለጸው መረጃ እንደ ዋዛ መታየት የሌለበት ፈተና ነው፡፡ 

     ለዚህም ነው ሚኒስቴሩ፣ ‹‹የሚጠየቀው ገንዘብ በተጨባጭ የንብረቱ ባለቤት ለሆኑ ሰዎች የሚከፈል ቢሆን ኖሮ ደስተኛ እንሆን ነበር፡፡ ለሰዎቹም ሕይወታቸውን የሚቀይር ይሆናል፡፡ ነገር ግን ይህ እየሆነ አይደለም፡፡ የካሳ ክፍያው በተለያየ የኮሚቴ አደረጃጀት ውስጥ ያሉ ሰዎች የራሳቸውን ጥቅም ለማስጠበቅና ሽርፍራፊ ገንዘብ ለማግኘት እንጂ፣ መሠረተ ልማቱ በአንድ አካባቢ ተገንብቶ የሕዝቡን ተጠቃሚነትና ዘላቂ ችግር ለመፍታት ያለመ ባለመሆኑ ለመክፈል እየተቸገርን ነው፤›› እስከ ማለት የደረሰው፡፡

     በአንዳንድ በክልሎች የሚታየው የመሠረተ ልማት ግንባታ ጥያቄ ከመሠረተ ልማቱ ይልቅ ለካሳ ክፍያው ልዩ ትኩረት የሰጠ መሆኑ፣ ለዚህ ማሳያ የኢትዮጵያ መንገዶች አስተዳደር በየዓመቱ ለመንገድ ግንባታ ከሚበጀትለት አጠቃላይ 70 ቢሊዮን ብር ውስጥ፣ ከአሥር ቢሊዮን ብር በላይ ወይም 16 በመቶ ያህሉን ለካሳ ክፍያ እያዋለ መሆኑም እንደ ዋዛ ሊታይ የማይችል ተግዳሮት መሆኑን ማጤን ይገባል፡፡

        ችግሩን ለማቃለል ግን አፈጻጸም ላይ መደረግ ካለበት ማስተካከያ ባሻገር፣ የካሳ አሠራርና ሥርዓቱን ለማስተካከል ብሎም ወጥ የሆነ የካሳ ክፍያ ለመዘርጋት የሚያስችል የካሳ ክፍያ አዋጅ በዝግጅት ላይ መሆኑ ተጠቁሟል፡፡ በመሻሻል ላይ ባለው ረቂቅ አዋጅም ክልሎችና የአካባቢ አስተዳደሮች ኃላፊነት እንዲወስዱ የሚደረግ ከመሆኑም በላይ፣ ወጥ የሆነ ቀመርና ስታንዳርድ ተካቶበት ይዘጋጃል መባሉ እንደ ተስፋ ሊታይ ይችላል፡፡

       በእርግጥ ትናንትም ሆነ ዛሬ በመንግሥት የሚካሄደው ኢንቨስትመንት፣ ከጠቅላላ የአገር ውስጥ ምርት አኳያ እስከ 40 በመቶ ድርሻ እንዳለው የሚያመለክቱ መረጃዎች አሉ፡፡ ይህ ከአሥር ዓመታት በፊት ከነበረው አኳያ ሲታይ በእጥፍ እየጨመረ መምጣቱንም መገመት ይቻላል፡፡

      ከለውጡ ወዲህ ባሉት አምስት ዓመታት ምንም እንኳን በባቡር መስመር ዝርጋታና በኢነርጂ ልማት ረገድ በቂ የሚባሉ ፕሮጀክቶች ስለመከናወናቸው መረጃዎች ባያሳዩም፣ በኢንዱስትሪ ፓርኮች ግንባታ ማስፋፋት፣ በመንገድ፣ በቴሌኮምና በሌሎችም የመሠረተ አውታሮች የመንግሥት ሚና አሁንም ገዝፎ የሚታይበት የኢኮኖሚ እንቅስቃሴ ስለመኖሩ መካድ አይቻልም፡፡ ወደፊትም በዚሁ አኳኋን እንደሚቀጥል የቅርብ ጊዜው የሥራ አስፈጻሚው የልማት አቅጣጫ አመላካች ነው፡፡

     እበርግጥም ባለፉት አሥራ አምስት ዓመታትም እንደ አገር በመንገድ ግንባታ፣ በኤሌክትሪክ ኃይልና በቴሌኮሙዩኒኬሽን፣ እንዲሁም በንፁህ ውኃ አቅርቦት ረገድ የተገኘው መሻሻል አገልግሎቶቹን ለማስፋፋት የጠየቁት ከፍተኛ የፋይናንስና የሙያ ክህሎቶች፣ የተፈራውን ያህል ሥራዎቹን ሊያስተጓጉሏቸው አለመቻላቸውን የተገኙት ውጤቶችን በማየት መመስከር የሚቻል ይሆናል፡፡ እስካሁን የቀጠሉት የካሳ ክፍያ ተግዳሮትን የመሳሰሉ ችግሮች ቢስተካከሉ ደግሞ ከዚህም በላይ መራመድ እንደሚቻል ያረጋግጣል፡፡

    ይህ ማለት ግን የሕዝብ ቅሬታዎችና ኢፍትሐዊ አሠራሮች እየተዳፈኑ የመንግሥት ሀብት ይቆጠብ ማለት ሊሆን አይችልም፡፡ በመሠረቱ የመንግሥት ሕግ አውጪ፣ አስፈጻሚም ይባሉ ሕግ ተርጓሚ አካላት ተቀዳሚ ተግባር የሕዝብን ጥቅም ማስከበር ሊሆን ይገባል፡፡

       ሁሉም ሕዝባዊና መንግሥታዊ ተቋማት የተሰጣቸውን ሕዝባዊ ኃላፊነት መውጣት የሚችሉት ደግሞ፣ ሕገ መንግሥቱን በማስከበርና አስተዳደራዊ በደል በሚፈጽሙ ተቋማትና ግለሰቦች ላይ አስተማሪና የማያዳግም ዕርምጃ በመውሰድም ጭምር መሆን አለበት። ይህ ካልሆነ ግን በጋራ ተገናኛቶ መምከር፣ ወይም ኃላፊነትን መገፋፋትና ደብዳቤ መጻጻፍ ብቻውን ፈጣን ምላሽ የማያስገኝ መሆኑን መዘንጋት አይገባም።

       ምንም እንኳን ወቅታዊው የአገሪቱ ሰላምና ደኅንነት አመቺ ባይሆንም፣ በተቻለ መጠን ሕግ አውጪው አካልና አስፈጻሚው የመንግሥት ተግባራትን፣ በጀት አጠቃቀምና የሕዝብ ጥቅም መከበርን ሲገመግሙም ሆነ ሲፈትሹ እውነታውን መሬት ላይ ወርዶ መቃኘትም ይኖርባቸዋል፡፡ ተጨባጩን እውነታ ማረጋጋጥና ማገናዘብ የሚቻለውም ሁሉም የዕዝ ሰንሰለቱን ጠብቆ ኃላፊነቱን መወጣት ሲችል ነው፡፡ 

       በመሠረቱ አስተማሪ የአፈጻጸም ግምገማ ማለት የሥራ ሪፖርት ማቅረብ ብቻ አይደለም፡፡ አስፈጻሚ አካላት ብቻ ሳይሆኑ ተቆጣጣሪው አካልም በግንባር (በአካል) በየፕሮጀክቱ እየተገኙ መሬት ላይ ያለውን ሁኔታ እየመረመሩና ከዕቅዱ ጋር እያስተያዩ፣ በጠንካራ ጎን የሚወስዱትንና በደካማ ጎን የታዩትን እየለዩ፣ ካለፈው የቅርብ ጊዜ አፈጻጸም ጋር ያለውን ልዩነት በማገናዘብ መሥራት ይኖርባቸዋል፡፡ አንዱ የችግሩ መፍቻ ዘዴ ይኼው ነውና፡፡

      በካሳ ክፍያና የፕሮጀክት አፈጻጸም ረገድ ሁልጊዜም የሚስተዋለው በቂ ክፍያ ያላገኘው ዜጋ ቅሬታ ብቻ ነው ስለማይባል፣ በግድፈቱ ውስጥ አላግባብ ተጠቃሚ እንዳለ ማጤንም የመንግሥት አካላትና የራሱ የሕዝቡ ተቀዳሚ ኃላፊነት ሊሆን ይገባል፡፡  በመሠረቱ ሕዝብ ተግቶ ጥቅሙን ለማስከበር ከተነሳና ከታገለ የሚሰወር ጥፋት ሊኖር አይችልም፡፡  ስለዚህ ሁሉም በሚዛኑ እየታየ ትግል ይደረግበት ነው ማሳሰቢያዬ፡፡

ከአዘጋጁ፡- ጽሑፉ የጸሐፊውን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እየገለጽን፣ በኢሜይል አድራሻቸው nwodaj@yahoo.com ማግኘት ይቻላል፡፡   

spot_img
- Advertisement -

ይመዝገቡ

spot_img

ተዛማጅ ጽሑፎች
ተዛማጅ

የአዛርባጃንን ብሄራዊ ቀን በአዲስ አበባ በድምቀት ተከበረ

የአዛርባጃን ኤምባሲ  የአዛርባጃንን ብሄራዊ ቀን በትላንትናው ዕለት አከበረ። ሰኞ...

የመንግሥትና የሃይማኖት ልዩነት መርህ በኢትዮጵያ

እንደ ኢትዮጵያ ባሉ አገሮች የሃይማኖት ተቋማት አዎንታዊ ሚና የጎላ...

ሐበሻ ቢራ ባለፈው በጀት ዓመት 310 ሚሊዮን ብር የተጣራ ትርፍ ማግኘቱን አስታወቀ

የአንድ አክሲዮን ሽያጭ ዋጋ 2,900 ብር እንዲሆን ተወስኗል የሐበሻ ቢራ...