Monday, February 6, 2023
- Advertisement -
- Advertisement -

የተመረጡ ፅሑፎች

የታክስና ሌሎች የመንግሥት ማበረታቻዎች ፋይዳ ይፈተሽ!

አገራዊ ኢኮኖሚውን ለማሳደግ እንዲሁም ኢንቨስትመንትን ለማበረታታት ተብለው የተለያዩ ማበረታቻዎች በመንግሥት ይሰጣሉ፡፡ በአብዛኛው መንግሥት የሚሰጣቸው ማበረታቻዎች የታክስ ቅነሳን፣ የታክስ መክፈያ የዕፎይታ ጊዜ፣ የቀረጥ ነፃ መብትና የመሳሰሉት ናቸው።

መንግሥት እንዲህ ያለውን ውሳኔ ሲወስንና ተፈጸሚ እንዲሆን ሲያደርግ ከሚጠብቃቸው በርካታ ውጤቶች መካከል ተገልጋዮች ወይም ሸማቾች አገልግሎትና በተመጣጠነ ዋጋ መገበያየት እንዲችሉ በማሰብ ጭምር ነው፡፡ ከሁሉም በላይ መንግሥት ሊያገኝ የሚገባውን ገቢ በማስቀረት ኢንቨስትመንትን አሳድጎ ኢኮኖሚያዊ ዕድገት የሚመጣበት መደላደል ለመፍጠር በማሰብ ጭምር ነው፡፡ ዛሬ ሊገኝ የሚገባውን ገቢ አግኝቼ ነገ የተሻለ ገቢ የሚገኝበት በመሆኑ፣ ማበረታቻው ያስፈልጋል በሚል የተወሰደ ዕርምጃ ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል፡፡ 

ነገር ግን በየጊዜው የሚሰጡ ከታክስ ጋር የተያያዙ ማበረታቻዎች ምን ያህል ውጤት አምጥተው ይሆን? ብለን ብንጠይቅ የታሰበውን ያህል ግብ መትተዋል ብሎ ለመናገር ፈጽሞ አይቻልም፡፡  

ከታክስ ነፃ ወይም የታክስ ቅናሽ ተደርጎባቸው እንዲገቡ የተፈቀደላቸው ምርቶች፣ የገበያ ዋጋቸው ለውጥ ሳታይበት የሚቀርቡበት አጋጣሚዎች የበዙ ናቸው፡፡ ማበረታቻ ተብለው የተሰጡ ዕድሎችን ያላግባብ በመጠቀም ሲሠሩ የነበሩ ውንብድናዎችም ቀላል አልነበሩም፡፡ ከዚህ ቀደም ለተለያዩ የኢንቨስትመንት መስኮች የሚውሉ ግብዓቶችን ከታክስ ነፃ በማስገባት ለተፈለገው ዓላማ ሳይውል አየር በአየር የሚቸበችቡበት አጋጣሚዎችን ስንታዘብ ቆይተናል፡፡ የተሰጠውን ዕድል በትክክል የሚተገብሩ ጥቂቶች ናቸው፡፡ ለምሳሌ በአንድ ወቅት ለሆቴልና ለመሳሰሉ ኢንቨስትመንቶች የአርማታ ብረት ከቀረጥ ነፃ ይግቡ ተብሎ ግንባታው ከሚያስፈልገው በላይ ብረት አስገብተው ብረት ሲቸረችሩና ገበያውን ሲያበላሹ ነበር፡፡ ሌላው ቀርቶ ለሌለ ፕሮጀክት ብረት ከቀረጥ ነፃ አስገብተው ስንቶች ያላግባብ ኪሳቸውን ሞልተዋል፡፡ ለትውልደ ኢትዮጵያውያን ተሽከርካሪ ያለ ቀረጥ ይግባ ተብሎ የተፈጠረውንም ትርምስ እናስታውሳለን፡፡ ለራስ መጠቀሚያ ተብለው የቤት ዕቃዎችን ያለ ቀረጥ እንዲገቡ ሲፈቀድም ሁሉም ነጋዴ ለመሆን ሲዳዱ ተመልክተናል፡፡ እንዲህ ያሉ ብዙ ምሳሌዎች ሊቀርቡ ይችላሉ፡፡ ከዚህ አንፃር አንዳንድ ማበረታቻዎች ከጥቅማቸው ጉዳታቸው ያመዝናል ማለት ነው፡፡ 

አሁንም በተመሳሳይ የሚሰጡ ዕድሎች ያላግባብ መጠቀሚያዎች መሆናቸው አልቀረም፡፡ ችግሩ እንዲህ ያለውን አጋጣሚ በመጠቀም ያላግባብ የሚከብሩት ላይ ብቻ የሚንጠለጠል አይደለም፡፡፡ ዕድሉ ሲሰጥ ከታለመለት ዓላማ ውጪ እንዳይተገበር በበቂ ዝግጅትና ቁጥጥር ማድረግም የችግሩ አንድ ምንጭ ነው፡፡ 

በሌላ አነጋገር ተቆጣጣሪ አካላት ተባባሪ ሆኖ መገኘት፣ ለመልካም የታሰቡ ማበረታቻዎች የታለመላቸውን ግብ ሳይመቱ የአንዳንዶችን ኪስ በመሙላት ይሰነካከላሉ፡፡ በተለይ ከታክስ ነፃ ዕድሎች ያላግባብ መጠቀሚያ መሆናቸው፣ አገር ሲጎዳ እያየን ነው፡፡ ታክስ ቅነሳ ወይም የዕፎይታ ጊዜ ሲሰጥ ገበያ ላይ መታየት የነበረበት የዋጋ ለውጥ ቢኖርም፣ ሳይታይ መቅረቱ በራሱ ማበረታቻዎቹ ቁጥጥር የማይደረግባቸው ያስገኙትም ውጤት በተጨማጭ የማይፈተሽ መሆኑን ነው፡፡ የኤሌክትሪክ መኪና የልጆች ምግብና የመሳሰሉት ምርቶች ከቀረጥ ነፃ ከገቡ ወይም ታክስ ቅናሽ ተደርጎላቸው የመጡ ከሆነ፣ ገበያ ላይ የተለየ የዋጋ ለውጥ ከሌለ ማበረታቻው አልሠራም ማለት ነው፡፡ 

ስለዚህ ኢንቨስትመንቱን ለማበረታታት ተብለው የሚሰጡ አንዳንድ ዕድሎች ጉዳታቸው የበዛ መሆኑ እየታወቀ፣ በማበረታቻ ስም እየተተገበሩ ያሉ መመርያዎችን ደግሞ መፈተሽ እንዳለባቸው የሚያስገነዝበን እየሆነ ነው፡፡ ከዚህ አንፃር ለአገር ቢሰጥም ሆነ ለውጭ ኢንቨስተሮች ከሚሰጡ ማበረታቻዎች ውስጥ ወደ ሥራ ከገቡ በኋላ የተሰጠው የዕፎይታ ጊዜ ሲያልቅ፣ ‹‹እነዚህ ኩባንያዎች ምን አስገኙ?›› ማለት ይገባል፡፡ 

እስከ አምስት ዓመት የሚደርስ የታክስ ዕፎይታና የመሳሰሉት ማበረታቻዎች ምን ያህል ውጤት እንዳመጡ መፈተሽ ቢቻል ኖሮ፣ ከጥቅማቸው ጉዳታቸው ማመዘኑ በተጨባጭ የሚያመለክቱ ብዙ ማሳያዎችን ማግኘት ይቻላል፡፡ እንደ ምሳሌ በተለያዩ የኢንዱስትሪ ፓርኮች ውስጥ ገብተው እየሠሩ ያሉ አንዳንድ የውጭ ኩባንያዎች የተሰጣቸው የታክስ ዕፎይታ ጊዜ ካለቀ በኋላ፣ እንዲሁም የተሻለ ሊያደርጉልን ይችላል ተብለውን ማበረታቻውን እንዴት ተጠቀሙበት ብሎ ኦዲት ያደረገ አለ? 

ከኢንዱስትሪ ፓርኮች ውጪ በተመሳሳይ መንገድ ዕድሉ የተሰጣቸው ኩባንያዎችም የታክስ የዕፎይታ ጊዜያቸው ካለቀ በኋላ፣ በአግባቡ የሚጠበቅባቸውን ታክስ ስለመክፈልና አለመክፈላቸው የሚያረጋግጠው አካል ሥራውን በአግባቡ መሥራት አለመሥራቱን የነገረን የለም፡፡ ማበረታቻ እንደተሰጣቸው እንጂ፣ ከተሰጠው ማበረታቻ ምን እንደተገኘ ሲገለጽ ስለማይሰማ ወይም ማበረታቻውን ያላግባብ ተጠቅመውበታል ብሎ የሚሞግት ስለሌለ፣ ነገሮች ተድበስብሰው መታለፋቸው የአገር ጉዳት እየሆነ መምጣቱን ጠቆም ማድረግ ይገባል፡፡ 

በእርግጥ እነዚህ መመርያዎች የታለመላቸውን ዓላማ አሳክተዋል ወይም አላሳኩም? ለሚለው ጥያቄ አንድ ነገር ብቻ መፈተሽ ሊበቃ ይችላል፡፡ የተሰጣቸው የታክስ ዕፎይታ ጊዜ ካለቀ በኋላ ስንቶች ሥራቸውን ቀጥለዋል? ወይም አልቀጠሉም የሚለውን ማረጋገጥ ነው፡፡

አሁን እየተሰማ ያለው ግን አንዳንዶች በተለይ የውጭ ኢንቨስተሮች በታክስ ዕፎይታው ዘመን ያሻቸውን አድርገው፣ የተለየ ምክንያት እየሰጡ እብስ እያሉ መሆናቸው ምን ያህል ይታወቅ ይሆን?፡፡ እነዚህ ኩባንያዎች የቱንም ያህል የዕፎይታ ጊዜ ቢሰጣቸውም በአግባቡ ኦዲት ስለመደረጋቸው ማረጋገጫ የሚጠው ማነው? በስም የገዘፉ ኩባንያዎች ሆነው ውስጣቸው ቢፈተሽ የፋይናንስ አያያዛቸው የተዛባና ትክክለኛውን መንገድ የያዘ አለመሆኑ፣ በውጭ ኦዲተሮች ጭምር ተመርምረው ሪፖርታቸውን ያላቀረቡ ከሆነ፣ የተሰጠው የታክስ ማበረታቻ ዕድል ለአንዳንዶች የዝርፊያ በር ሆኗል ማለት ነው፡፡ 

ስለዚህ መንግሥት በተለያየ መንገድ የሚሰጣቸው የታክስ ማበረታቻዎች በአግባቡ እየተሠራባቸው መሆን አለመሆናቸውን ይገባዋል፡፡ በተለይ ዕድሉን ያገኙ የውጭ ኩባንያዎች ሊፈተሹ ይገባል፡፡ ከታክስ ነፃ የሚገቡና ለኅብረተሰቡ ግልጋሎት ይሰጣሉ የተባሉ ምርቶች የሚሸጡበት ዋጋ በትክክለል የተቀነሰውን ያህል ታክስ ያገናዘበ መሆን አለመሆኑን ማረጋገጥ የሚያስችል አሠራር ከሌለ ማበረታቻዎቹ የመንግሥትን ገቢም አሳጥተው ኪሳራም የሚያጽፉ መሆን የለባቸውምና ትኩረት ይደረግበት፡፡  ምክንያቱም የተሻለ ገቢ ያስገኛሉ ተብሎ ማበረታቻ የተሰጣቸው አንዳንዶች የታሰበውን አይደለም የሚጠበቅባቸውን እየተወጡ ባለመሆኑ ነው፡፡ 

   

 

Latest Posts

- Advertisement -

ወቅታዊ ፅሑፎች

ትኩስ ዜናዎች ለማግኘት