Wednesday, October 5, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - Advertisement -
    - Advertisement -
    ተሟገትአገራዊ ርብርቡንና የዴሞክራሲ ግንባታውን የተጠናወተ የክልል ልሁን ሩጫ

    አገራዊ ርብርቡንና የዴሞክራሲ ግንባታውን የተጠናወተ የክልል ልሁን ሩጫ

    ቀን:

    በገነት ዓለሙ

    ካልዘነጋነው በስተቀር ከአራት ዓመት በፊት ጀምሮ ያለንበትን ምዕራፍ የለውጥና የሽግግር ጊዜ ስንለው ቆይተናል፡፡ የምንገኝበትን ምዕራፍ እንደዚያ ብለን የጠራነው፣ እንዲያ ያለ ጊዜ የትም ቦታ የሽግግር ምዕራፍ ተብሎ የሚጠራውና የሚታወቀው፣ ሕገ መንግሥትን ካሰነካከለና ካሽመደመደ አፈና ወደ ዴሞክራሲ የማለፍ ጉዞ የመጀመሩ፣ ወደ እዚያ የማለፍ ዕርምጃ የመኖሩ ጉዳይ ነባራዊ ምክንያት በመሆኑ ነው፡፡ አገራችንን ወደ እውነተኛ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲዊ ሪፐብሊክ አስተዳደር የመቀየር ሥረ መሠረታዊ ቁምነገር ደግሞ፣ ከየትኛውም ፓርቲ ወይም ሌላ ወገን ነፃ የሆኑ የተቋማት ግንባታን ግድ ያደርጋል፡፡ ከአምባገነንነት ወጥቶ ወደ ዴሞክራሲ ለመግባትና በአስተሳሰብ፣ በማኅበራዊ ግንኙነቶችና በመንበረ መንግሥቱ አውታራት ላይ የደረሱ ብልሽቶችን በአረም በማይመለሱበት ሁኔታና ታጥቦ ጭቃ በማይባል አኳኃን ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ ለማስወገድ፣ ገለልተኛ ተቋማት የመገንባት ተግባር የሁሉም ጥበብ (የዴሞክራሲ ግንባታ ጥበብ) መጀመርያው ነው፡፡

    በለውጡ ለመግፋትና በሽግግሩ ውስጥ ድል በድል ለመረማመድ ደግሞ መጀመርያ የለውጥ ጅምሩን ከቅልበሳ ማዳንና አገር ከተደገሰላት ተበታትኖ ከመጠፋፋት አደጋ ራሷን መጠበቅ፣ ይህንንም ሁሉ ከማንኛውም ሌላ ሥራ አስቀድሞ መሥራት አለባት፡፡ ዛሬም ሆነ ያኔ ከአራት ዓመታት በፊት የወቅቱ ዋና ተግባርና አጣዳፊ ተግባር መጀመርያ ለውጡን ራሱን ከቅልበሳ ማዳን፣ ፀጥታና ሰላምን ማስከበር፣ የለውጡንና የሽግግሩን ቅድሚያ መጠናከር የግድ የሚፈልጉ ጥያቄዎችን ደግሞ በቀጠሮ ማሳደር፣ የሚፈጸሙበት፣ መፈጸም የሚችሉበት፣ የሕዝብ ፈቃድና ይሁንታ አግኝተው ተፈጻሚ ለመሆን የሚበቁበት ብስል ሁኔታ እስኪፈጠር ድረስ የወደፊት አጀንዳ ከመሆን በቀር ዛሬ ካልተፈጸሙ ማለትና ሞቼ እገኛለሁ ብሎ የትግል ለውጡን ራሱን መግደል ነው ሲባል ቆይቷል፡፡ ትክክልም ነበር፡፡

    ይህ የተባለው ደግሞ ገና እንደዛሬ ሁሉም፣ አለዚያም ብዙው ነገር ሳይገለጥልንና ሳይገባን ነው፡፡ ለውጡንና ሽግግሩን የሚፃረሩና የሚጠናወቱ የአምባገነንነትና የዘረፋ ኃይሎች ለቅልበሳ የሚመች ሁኔታና ማመካኛ እስኪያገኙ እያደቡና ምናልባትም ውስጥ ለውስጥ ቋጠሮ እያበጁ ያሉበት ፈተና ከቀኝ በኩል አለ ብለን ጠርጥረን ነው፡፡ ዛሬም ትምህርቱ ለሁሉም/ለሁላችንም የገባን ስለመሆኑ ቢያጠራጥርም የአምባገነንነትና የዘረፋ ኃይሎች፣ አገሪቱንና የመንግሥትን ሥልጣን የምርኮ ሲሳይ፣ የዝርፊያ ማሳ፣ የልዩ ጥቅም ገበያ አድርገው የኖሩ ገዥዎቻችን ግን ገና የሚዘጋጁለት ጉዳይ አልነበራቸውም፡፡ የመንግሥታዊ አውታራት ኢሕአዴጋዊነት በ27 ዓመታት የፈላጭ ቆራጭ የገዥነት ዘመናቸው ውስጥ ተረጋግጦ የኖረ በመሆኑ፣ በተለይም የአገሪቱን ዳር ድንበር ከሰሜን በኩልና አቅጣጫ የመጠበቅ ግዳጅ የተሰጠው ጦር ምን ሆኖ ምን ተደርጎ አገርን ምን እንዳጎደለ ዓይተናል፡፡

    ዛሬም ለዴሞክራሲ ድል ግድና ተቀዳሚ የሆኑ ማሻሻያዎች ላይ ከመስማማትና ከመረባረብ በቀር አወዛጋቢና ብዙ የሚከፋፍሉ፣ እንዲያውም የለውጡን በቅድሚያ መጠናከርና መሠረት መያዝ የሚፈልጉ ጥያቄዎች ውስጥ መትረክረክ የአምባገነንነትና የዘረፋ ኃይሎችን መጥቀም ነው፡፡

    ይህ አራት ዓመት ሙሉ ለውጥና ሽግግር ያልነውና ደመኛ ጠላትና ጠንቀኛ ባላጋራ ያጋጠመው ጉዞ፣ ከአምገነንነት ወደ ዴሞክራሲ የማለፍ ትግል ጥሩ ጀምር ነው፡፡ የጉዞውም ሆነ የትግሉ መነሻ ካለንበትና ከምንገኝበት መሆን አለበት፡፡ ከመሬት መነሳት አለብን፡፡ ባለው ሕገ መንግሥት ውስጥ የተዘረዘሩ መብቶችና ነፃነቶችን ከእርጥባን በዘለለና ከጉልበተኛ ጥቃት ነፃ በሆነ ደረጃ መኗኗሪያችን ይሆኑ ዘንድ የመንግሥት አውታራትን ከገዥው ፓርቲ አሻንጉሊትነት፣ ተቀፅላነት ሆነ ወገናዊነት፣ እንዲሁም ከተቃውሞ እልህ መወጫነት ነፃ አድርገን የጋራ አለኝታችን ሆነው የሚታዩበትና የሚያገለግሉበት ብቃትና ገለልተኛነት ላይ ማድረስ አለብን፡፡ ዋናው ተግባራችን መሆን ያለበት ይህ ነው፡፡ 

    ለውጥና ማሻሻያዎችን ማካሄድ ወይም ሽግግር ማለት ከየአቅጣጫው ለሚመጡ ጥያቄዎችና ፍላጎቶች እየተዋከቡ መገበር ማለት አይደለም፡፡ እዚህ ውስጥ የጥያቄዎች ዓይነት ‹‹ታናሽ››ነትና ‹‹ታላቅ››ነት ሊነሳ ይችላል፡፡ ሕገ መንግሥቱን ማሻሻል የመሰለ ከዚህ የበለጠ ‹‹ትልቅ›› ጥያቄ አለ? የፌዴራል አካባቢዎች አወቃቀርስ? ይባልም ይሆናል፡፡ የኢትዮጵያ ፖለቲካ፣ የኢትዮጵያ ‹‹ሕመም›› ግን ከሁሉም በፊት የአገሪቱን የዴሞክራሲ ትግል ለዘመናት አጥቶና አጉድሎ የኖረ አንድ መሠረታዊ ጉዳይ ማሟላት አለበት፡፡ ዴሞክራሲ ገለልተኛ ሆኖ ባልተገነባና ባልተሠራበት መዋቅር ላይ አይደላደልም፡፡ በዚህ ምክንያት ከየትኛውም ቡድን ፈንታ ለሕዝብና ለሕግ የሚታመን አውታረ መንግሥት ማቋቋም ለዚህም በጋራ መልፋት ያስፈልጋል፡፡

    ይህን የመሰለ ገለልተኛ ተቋም ላይ በጋራና በአንድነት የመልፋት ተግባር ሦስት ነገሮችን ያሟላ ሥርዓተ መንግሥት ግንባታ ዋና አካል ነው፡፡ አንደኛ የትኛውም መጪም ሆነ ሂያጅ መንግሥትና ሹም በሕግ ሥር አዳሪ መሆኑ፣ ሁለተኛ ሕገ መንግሥቱና ከእሱ የወጡ ውላጅ ሕጎች ያልበደኑ ማለትም ህያው መሆናቸው፣ ሦስተኛ እነዚህ ሁሉ እንዲሟሉ ደግሞ ዴሞክራሲን መሣሪያው ያደረገ የሕዝብ ልዕልና (አንቀጽ 8) የሚገልጽ መሆኑ የሚረጋገጥበትና የሚቆጣጠሩበት ነው፡፡ የዚህ ዓይነት ቤተ አስተዳደር ግንባታ ውጥኑ የተጀመረው ገና ከመነሻው ነው፡፡ ይህ ጅምር ግን ጦርነት አጋጥሞታል፡፡ የውስጥ ወረራ ተከፍቶበታል፡፡ በአጠቃላይ በምንገኝበት በአሁናዊው ተጨባጭ ሁኔታ ወቅታዊው የዕድገት ደረጃ አገር ራሷን የማዳን የህልውና ፈተና ውስጥ ናት፡፡ ኢትዮጵያ የውስጥ ፀጥታና ሰላምን የማስተማመን ከፍተኛ ግዳጅ ላይ ትገኛለች፡፡ ገለልተኛ ተቋም የመገንባት፣ ሕግ፣ መንግሥትንና የመንግሥትን ባለሥልጣናትን ጭምር ወደ ሚገዛበት ሥርዓት የመሸጋገር የሥር የመሠረት ጥረታችንም አገር ከማዳን፣ የህልውና ፈተናችን የውስጥ ፀጥታና ሰላምን ከማስተማመን ከፍተኛ ግዳጃችን፣ እንዲሁም በሰበብ በአስባቡ ከሚወረወርብን የHR6600 ዓይነት የውጭ ጣልቃ ገብነትን ከመመከት የእናት አገር ጥሪያችን ጋር ገጥሟል፡፡

    በዚህ ወቅት ቀደም ሲል እንደተጠቀሰው ትንሽም፣ ትልቅም፣ ዓብይም የሚባሉ ጥያቄዎችን እያግተለተሉ አዙሪት መፍጠር ተቀዳሚና ዋናውን የለውጥ ተግባርን፣ ይህንን ተቃውሞ የተፈለፈለውን ህልውናን የሚፈታተን አደጋን ከዕይታ እስከ ማጥፋት መንገድ የሚያስት ሌላ አደጋ ውስጥ ከትቶናል፡፡ አሁን የምንገኘው ገለልተኛ ተቋም የመገንባት የሥር የመሠረት አደራና ግዳጅ አገርን ከማዳን የህልውና ፈተና ጋር ተጋጥሞ ድርብ ትግል፣ ድርብ ጀግንነት፣ ድርብ የአርበኝነት ስሜት በሚጠይቅበት ጊዜ ውስጥ ነን፡፡ ይህ ድርብ ትግልና አደራ የሚከፋፍሉ ጉዳዮችን የሚሸሽ፣ ከሁሉም በላይ ደግሞ የለውጡን ቅድሚያ መጠናከር የሚፈልጉ ጥያቄዎችን የሚያሳድር መግባባትን ካልፈጠርን በቀር አገር የዱብ ዕዳዎች አገር ትሆናለች፡፡

    በዚህ ምክንያት ነው የሕገ መንግሥቱ ክለሳም (መሻሻልም) ሆነ የፌዴራል አካባቢዎች አወቃቀር (የክልል ጥያቄ) ከዋናው ጉዳያችን ማለትም ዴሞክራሲን ከማደላደልና ከማስተማመን ወዲህ ማዶ መነሳት የለበትም የምለው፡፡ ይህንን መከራከሪያ ሳቀርብ ሕገ መንግሥቱ አይነካም፣ የፌዴራል አካባቢዎች አወቃቀርንም መነካካት ጨርሶ አይቻልም ማለቴ አይደለም፡፡ ራሱ ሕገ መንግሥቱ እነዚህን አይልም፡፡ በሕገ መንግሥቱ መሠረት በራሱ የፌዴራል አካባቢዎች አወቃቀርም፣ ሕገ መንግሥቱም ይለወጣል፣ ይሻሻላል፣ ይሻራል፣ ሕገ መንግሥቱም ማሻሻልም ሆነ የፌዴራል አካባቢዎችን አወቃቀር/አሸናሸን አሁን መለወጥና ማሻሻል ከሁሉም በፊት የሚቀድም የጥበብ መጀመርያ ነው፡፡ የኢትዮጵያን ሕመም የማሻር ዋናው መድኃኒት ነው ከሚሉ ጋር ግን አልስማማም፡፡ አልስማማም የምለው አሁንም በውጤቱ ላይ ማሻሻያ በተደረገበት ነገር ላይ አልስማማም ወይም እስማማለሁ ከሚል ዕሳቤ ሳይሆን ሒደቱና አካሄዱ ከመነሻው ትክክል ስላልሆነ ነው፡፡

    ከ2007 ዓ.ም. በኋላ ተከትሎ የሚመጣው/የመጣው የ2012 ምርጫ ቀጠሮ በተያዘለት ጊዜ፣ ከ2007 ምርጫ ጀምሮ በሚቆጠር ጊዜ ውስጥ አይካሄድም፣ ሊካሄድ አይችልም መባሉ ጊዜ መቁጠር ውስጥ፣ ተራ ቀን ቆጠራ ውስጥ ከተልከሰከሰ ‹‹ዕውቀት›› እና ‹‹ባለሙያነት›› ይልቅ ነፃ፣ ትክክለኛና ፍትሐዊ ምርጫና የሕዝብ ድምፅ ላይ በተቆረቆ ሕገ መንግሥታዊነት ላይ የተመሠረተ ነበር፡፡ ለምን? የቁጥሩና የመቁጠሪያው ‹‹የማዕዘን ድንጋይ›› የሆነው ኢሕአዴግ ያሸነፈባቸው አምስት ምርጫዎችም ሆኑ አምስተኛው ምርጫ ራሱ (2007 ዓ.ም.) ኢሕአዴግ በየአምስት ዓመቱ ምርጫ መንግሥትነትን የሚሾምበት ብቻ ሳይሆን፣ የኢትዮጵያ ዓምደ መንግሥት  ሆኖ የተደራጀበት፣ የትኛውም ምርጫ ከሥልጣን ያሰናብተኛል ብሎ የማይሠጋበት በመሆኑ ከምርጫ በፊት የመንግሥት አወታራት ኢሕአዴጋዊነት መፅዳት አለበት ተብሎ ነው፡፡ ሕገ መንግሥት የማሻሻልም ተግባር፣ በሕገ መንግሥቱ የተቋቋመውንም የአገር አሸናሸን ሕግና አሠራር የመለወጥም ሥራ መጀመርያ የድምፅ ብልጫ አግኝቶ ፍላጎትን ውሳኔ ማድረግ የሚያስችል የጨዋታ ሕግና ተቋም መገንባትን ይጠይቃል፡፡

    ዛሬ ሕገ መንግሥቱን ይለወጥ የሚሉና የፌዴራል አካባቢዎች አወቃቀር መሻሻል/መለወጥ አለበት ብለው አቋም የያዙ ከሕገ መንግሥቱም ሆነ ከአወቃቀሩ ያጣላቸው ይዘቱን ስለማይወዱት ብቻ ሳይሆን፣ ሕገ መንግሥቱ ፈቃዳቸውን/የሕዝብ ፈቃድ በጠቅላላ ስላላተካተተ ነው፡፡ የተጫነ ሕገ መንግሥት ስለሆነ ነው፡፡ በሕዝብ ላይ የተጫነን ሕገ መንግሥት በሕዝብ ፈቃድ ከፀደቀ ሕገ መንግሥት የሚለየው ይዘቱ ስለተስማማን/ስላልተስማማን ሳይሆን፣ መጀመርያና ከሁሉም በላይ በሕዝብ ነፃ ፍላጎት የተወሰነ በመሆኑ ነው፡፡ ይህ ይሆን ዘንድ መጀመርያ ወይም ከመጀመርያዎቹ መካከል እያንዳንዱ ድምፅ በዕውቀት ላይ ተመሥርቶ፣ ከልብ መንጭቶ፣ በአግባቡና በሕግ በተደራጀ የምርጫ ክልል ውስጥ በሚገኝ የምርጫ ሳጥን በነፃነት የተጣለ መሆን፣ ይህም በአግባቡ መቆጠር…፣ ወዘተ አለበት፡፡ ይህ ገለልተኛ ተቋማትን ማደራጀት ይጠይቃል፡፡ ገለልተኛ ተቋማት ማለት ምርጫ ቦርድ ማለት ብቻ አይደለም፡፡ መከላከያውም፣ ፖሊሱም፣ ልዩ ኃይሉም፣ ሚሊሺያውም፣ ‹‹ወዶ ገቡም››፣ ሌላው ቀርቶ የየፓርቲው ካድሬም ሕግ የሚፈራ፣ ከሕግ በታች ነኝ ብሎ የሚምን መሆን አለበት፡፡

    ከሁሉም በላይ ደግሞ የዛሬዪቱ ኢትዮጵያ አጣዳፊ ጥሪ፣ አገርን ከማዳን የህልውና ፈተና ጋር አንድ ላይ የገጠመውን የዴሞክራሲ ተቋማት ግንባታ ሥራ ላይ መረባረብ ነው፡፡ በሕገ መንግሥቱ ውስጥ የተደነገጉ ነፃነቶችን ለመኖር በዕውቀት፣ በንቃትና በግንዛቤ ላይ የተመሠረተ ከሆነም አንቀጽ 47(2) እና (3)ን ለመኖር (ክልል ለመመሥረት) ኢትዮጵያ ሕዝቦቿ ዴሞክራሲያዊ ተቋማትን ግንባታ ማከናወን አለባት፡፡ የዴሞክራሲ ግንባታ ደግሞ መጀመርያ ጨዋታዎች የማወዳደር ዓይነት መሰናዶ ያስፈልገዋል፡፡ ጨዋታዎች ለምሳሌ እግር ኳስ የተስተካከለ የሜዳ ዝግጅትን፣ በብቃትና በሥነ ምግባር በታነፁ ሰዎች የተሞላ ተቋማዊ አቅምን፣ ፍትሐዊ የጨዋታ መርሐ ግብርን፣ ፍፁም ገለልተኛ ዳኝነትን፣ የፀጥታ አስከባሪዎችን ለጨዋታ ጀርባ ሰጥቶ በዋናው የፀጥታ ሥራ ላይ የማተኮር ንቁነትን፣ አቤቱታዎችን ያለ አድልኦ መርምሮ ትክክለኛ ውሳኔ የሚሰጥ አካልን ይሻል፡፡ መጀመርያ መረባረብ ያለብን ይህንን ለማሟላት ነው፡፡ አንቀጽ 47 (2) እና (3) የሚሠራው፣ መሥራቱ እርግጠኛ የሚሆነው የመብቱና የነፃነቱ ጠቀሜታንም አስፈላጊነትንም ማጣጣም የሚችለው ሕገ መንግሥቱን ማሠራት የሚያስችል መሰናዶ ሲቀድም ነው፡፡ ለዚህም ነው የሁሉም የለውጥ ኃይሎች የመጀመርያው ደረጃ አብሮ የመሥራት ተልዕኮ አገርን ከማዳን የህልውናው ተልዕኮ ጋር አስቀድሞ የታወቀ ዴሞክራሲ የሚፈልጋቸውን ሁኔታዎች የማመቻቸት መሆን ያለበት፡፡

    አሁን ‹‹ፋሽን›› ሆኖ የተጀመረው የክልል ጥያቄም ከሕገ መንግሥቱ መከለስ/መሻሻል እኩል ዋናውን አገር የማዳን የህልውና ፈተና እስክናልፍ ድረስ፣ በአጠቃላይ አዘላለቃችንን የሚወስኑ አደጋዎችን የማምከን አቅማችን ላይ እርግጠኛ ከመሆናችን በፊት መቆየታቸው ማጠያየቅም፣ ክፍፍልም መፍጠር የለበትም፡፡ ለምን? የአሁኑ ፌዴራላዊ አከፋፈል የሥር የመሠረት መነሻ ሕገ መንግሥቱ ሳይሆን፣ ከሕገ መንግሥቱ በፊት በሽግግሩ ዘመን የወጣው ‹‹ብሔራዊ ክልላዊ የሽግግር መስተዳድሮችን ለመቋቋም›› የወጣው አዋጅ ቁጥር 7/84 ነው፡፡ ከጥቂት ‹‹ማሻሻያዎች›› ጋር የአገር መልክዓ ምድር አሸናሸን ሆኖ ያረፈው ይኼው ቅድመ ሕገ መንግሥት ሕግ ነው፡፡ በ1984 ዓ.ም. ‹‹ድንገት›› የወጣው ይህ ሕግ፣ ሕገ መንግሥቱ ላይ ተወያየ የተባለው ሕዝብ የተወያየበት አልነበረም፣ እንዳለ የተጋተው ነበር፡፡ ጥቂት ብሔርተኛ የፖለቲካ ልሂቃን ራሳቸውን የአገሪቱ ፌዴራላዊነት መሐንዲስ አድርገው ሾመው፣ ከራሳቸው አልፈው በብሔርተኝነትን ያልተሰባሰቡትን ማኅበረሰቦች ሁሉ በአገረ ብሔርነት አስተጫጭና ደልዳይ እስከመሆን ድረስ በአገሪቱ ሕዝቦች ዓብይ ጉዳይ ላይ ፍላጎታቸውን በእናውቅልሃለን በውክልና ዘዴ በመጫን የሠሩት የያኔው ስህተትና ጥፋት ሳያንስ አሁንም ያንኑ ‹‹በአዲስ መልክ›› ለመድገም የተነሳ፣ የየብቻ ሩጫንም ያከለ ያለመታረም አዝማሚያ ብቅ ብሏል፡፡ ብቅ ማለት ብቻ ሳይሆን የሕገ መንግሥቱን አንቀጽ 47/2 እና 3 ድንጋጌ መሣሪያ እያደረጉም ነው፡፡ ይህ ሕገ መንግሥቱ ይከበር፣ ሕገ መንግሥቱ ሥራ ላይ ይዋል የማለት ጥያቄ ነው? ወይስ በዚህ አጋጣሚ አገር የመዳን የህልውና ጥያቄና ዴሞክራሲን የማደላደል፣ ገለልተኛ ተቋማት የመገንባት ዋናው የለውጡና የሽግግሩ ሥራ አንድ ላይ በተገጣጠሙበት ሕግና ሥርዓት ማስከበር ይበልጥ ችግርና አበሳ በሆነበት በዚህ ቀውጢ ወቅት፣ መንግሥትንና አገርን ወጥሮና አስጨንቆ ይህችን ፍላጎቴን ላሟላ ነው?

    ሕገ መንግሥቱ ይከበር ብሎ መታገልና ለዚህም በሕገ መንግሥቱ ዋስትና በተሰጠቸው መብቶችና ነፃነቶች በመገልገል መታገል ከሕገ መንግሥት የወጣ ወይም የተጣለ አሠራርም የትግል መሣሪያም አይደለም፡፡ ሕገ መንግሥታዊ ድንጋጌዎች ዕውን የሚሆኑት ግን ሕገ መንግሥት ውስጥ ስለተዘረዘሩና ስለተደነገጉ ብቻ አይደለም፡፡ መሠረታዊ መብቶችና ነፃነቶች ኢትዮጵያ የበላይ ሕጎች ውስጥ ከ1945 ዓ.ም. ጀምሮ ተደንግገዋል፡፡ የተሻሻለው የ1948 ዓ.ም. ሕገ መንግሥትም የምዕራፍ ሦስት ድንጋጌዎች በሙሉ የመብቶች ድንጋጌዎች ናቸው፡፡ የዚህ ሕገ መንግሥት የዚህ ምዕራፍ የመጨረሻ ድንጋጌ (አንቀጽ 65) ‹‹በዚህ ምዕራፍ ከዚህ በላይ ባሉት አንቀጾች ውስጥ መተማመኛ የተሰጣቸው መብቶች በሌላ በማናቸውም ምክንያት አይቀነሱም›› (የሌሎችን ሰዎች ነፃነትና መብት ለማክበር፣ ደግሞም የሚያስፈልገውን የሕዝብ ፀጥታና ጠቅላላ ደኅንነት ለመጠበቅ ካልሆነ በቀር) ይላል፡፡ ሕገ መንግሥታዊ መተማመኛ መስጠት ግን ለብቻው በቂ ዋስትና አይደለም፡፡ በዚህ ምክንያት ነው የተጠቀሰው ሕገ መንግሥት አንቀጽ 65 ራሱ ከሞላ ጎደል የተቀዳበት ዩኒቨርሳል ዲክላሬሸን ኦፍ ሒዩማን ራይትስ አንቀጽ 28፣ ‹‹Every one is entitled to a social and international order in which the rights and freedoms set forth in this Declaration can be fully realized›› የሚለው

    የዴሞክራሲ ግንባታችን ይህንን ጎዶሎ ማሟላት ይፈልጋል፡፡ ለዴሞክራሲ የሚመችና እሱኑ አቅፎ ደግፎ የሚይዝ የገለልተኛ ተቋም ግንባታ ራሱ ከትግሉና ከተሳትፎው፣ ከልፋቱና ከእንግል‹‹ቱ›› ጋር አዲስ ያልተለመደ የሥራ ባህልን ያነቃቃል፣ አስተዋጽኦም ያደርጋል፡፡

    አፋኝ ሕጎች መቃለላቸውና የብዙኃን ማኅበራት ነፃ እንቅስቃሴ ማግኘታቸው፣ ሕዝብና የፖለቲካ ፓርቲዎች አመኔታ የጣሉባቸው የዴሞክራሲ ተቋማት ሲፈኩ መታየታቸውና መጎልበታቸው፣ ከፓርቲዎች እሽቅድምድምና ከወንበር ትርፍ በበለጠ በሸፍጥና በፍርክስ ያልተጨማለቀ ምርጫ መካሄድ መቻሉና ይህም ለዴሞክራሲ ሥር መያዝ ያለው ጠቀሜታ ሰፊ ግንዛቤ ማግኘቱ፣ እንዲሁም ከፖለቲካም ሆነ ከሌላ ወገንተኝነት ይልቅ ለእውነት ለሚዛናዊነትና ለነባራዊነት የታመኑና በዚህ ምግባር አማካይነት ብልሽቶችንና ጉድለቶችን ከመንግሥት ቤት እስከ ግል ተቋምና ፓርቲዎች ድረስ እየገላለጡ ለሕዝብ የሚያቀርቡ ሚዲያዎች መፍካታቸው፣ ለአካባቢም ለፌዴራል የመንግሥት ሥልጣን የሚያልሙ ፓርቲዎች በዴሞክራሲው ሜዳ ውስጥ የመግባታቸውም ሆነ በሜዳው ውስጥ ሕጋዊ ሆነው መቆየታቸው አንጓላይ ባለመሆናቸውና በድርጅታዊ አኗኗራቸው ዴሞክራሲዊነት የሚሠፈር መሆኑ (የተወሰነ የዴሞክራያዊ አመለካከትና የዴሞክራሲዊ የድርጅት አኗኗር መለኪያን አልፈው መሆኑ)፣ ፓርቲዎች ቢጤ ለቢጤ እየተሳሳቡ ማን ምን እንደሆነ በየጊዜው ማወቅ የሕዝብ መብት መሆኑ አለመዘንጋቱ፣ አጫፋሪም አዋዳቂም ባልሆነ ጋዜጠኝነት መበራየታቸው ይህንን የመሳሰሉ የሕዝብ ጥቅምን ያስተዋሉ ሥራዎች የሕዝብን ስሜት እየሞቁ ቅንነትና ትጋቱን እያፋፉ አዲስ/ኢዳዲስ የሥራ ባህልን ይጠቅማሉ፡፡ ከዚህ ጋርና በዚህም እየታገዙ መንግሥት ራሱ ከሕግ በታች ወደሚሆንበት፣ በሕግ ወደሚገዛበት ሥርዓት የመሸጋገር ጥረታችን ጉልበትና ኃይል ያገኛል፡፡ የተመልካችና ጠያቂ ወፈ ሰማይ ዘብ መቆሙን ያረጋግጣል፡፡

    ከዚህ ወጪ የተያዘውን ክልል የመሆን የብቻ ሩጫና ጥያቄ አልለቅም፣ መታገስም አልችልም ማለት ዴሞክራሲን የማስተማኑን ተግባር ተቀዳሚ መሆኑን መሳት ነው፡፡ አገር አቀፍ ለውጡ ተጓጉሎ ለሁላችንም በነፃነት የመኖር ዋስትና የሆነውን ዴሞክራሲን አብርረን ካራቅን በኋላ፣ ክልል መሆን የሚሻ ሁሉ ተፈቅዶለታል ቢባል፣ የነፃነት ፀሐይ የክልል ሰማይ ፈጥሮ በየተናጠል አያበራም፡፡ ጨለማውን የምንጋፈጠው ጨለማ ብቻ ከሆነ፣ ለሁለታችንም መሆኑ አይቀሬ ነው፡፡ ስለዚህም ዋናው ጉዳያችን በፍትሐዊነት፣ በእኩልነትና በዴሞክራሲ ውስጥ መኖር ከሆነ ተረባርቦ ይህንን ለውጥ የማይቀለበስበት ደረጃ ላይ ከማድረስ ከሁሉም በላይ ደግሞ በዚህ ምክንያት የመጣብንንና ከእሱ ጋር የተጋጠመውን አገርን ህልውና ከማዳን ግዳጃችን የሚቀድም ተግባር የለም፡፡ በዚህ ምክንያት በሕዝብ መብትና ጥቅም ስም በተለይም ራስን በራስ በማስተዳደር ስም በሚደረግ መቅበጥበት ዙሪያ ያለውን ተውኔት ሁሉ በቅጡ መመርመርና መቃወም የቦዘንበት ጉዳይ አይደለም፡፡

    ዛሬ በተለይም በዚህ ቀውጢ ጊዜ ፋሽን ሆኖ የመጣ ግትልትል የክልል ጥያቄ የወቅቱ አንገብጋቢ ጥያቄ አይደለም ብለን ስንከራከር የፌዴራል አካባቢዎች አወቃቀርና አሸናሸን መታየት የሌለበት፣ መንካት የሌለበት ጉዳይ ነው ከሚል መነሻ አይደለም፡፡ እንዲያውም መቆየትና የሚታይበት ጊዜም በቀጠሮ ማደር ያለበት በዚህ ምክንያት ነው፡፡ መጀመርያ ዴሞክራሲ የሚፈልጋቸውን ሁኔታዎች እናመቻች በዚህ የፈካ ሁኔታ ውስጥ ጥናት እናድርግ፡፡

    እንጂማ ለብሔር ጥያቄ መልስ እሰጣለሁ ካለ የአገር ፖሊሲና የፖለቲካ ተግባር የተፈጠሩ ግትልትል ችግሮች አሉብን፡፡ ከእነዚህ መካከል አንዱ ይኼው አሁን መነጋገሪያ ያደረግነው፣ አሁን ደግሞ መጠሪያ ስሙ ‹‹ክልል ልሁን›› ሆኖ ያረፈው የፌዴራል አካባቢዎች አከላለል፣ አሸናሸንና አወቃቀር ነው፡፡

    የብሔር መብት የማክበር፣ የማስከበርና ለዚህም ተገቢውን መደላደልና ሁኔታ መገንባት ለኢትዮጵያ አማራጭ የሌለው ወሳኝ ጉዳይ ብቻ ሳይሆን፣ የአገር ዴሞክራሲያዊ ትግል አካል ነው፡፡ ችግሩ ግን የብሔር መብትንና ነፃነትን የማረጋገጥ ግብ ያለ የራሱ፣ የግሉ አከላለልና አደረጃጀት የማይታሰብ ነው ተባለ፡፡ ይህም የአገር ፖሊሲና ተግባር ሆነ፡፡ ይህ ፖሊሲና ተግባር ደግሞ ብሔርተኛ ፓርቲና ፖለቲካ፣ አንጓላይና አግላይ ገዥነት አመጣ፡፡ ከአላለሉም የገዛ ራስ የርስት ምድር የመሬት ቅርጫና ፍጥጫ ውስጥ አስገባ፡፡

    በብሔር መደራጀት እንደ ብዙኃን ማኅበር መብት ነው፡፡ በፓርቲነት በብሔር ተደራጅቶ (ለዚያውም ብሔረ ብዙነት ባለባት አካባቢም ሆነ አገራዊ የሕዝብ ጥንቅር ላይ) በገዥነት/በመንግሥትነት መውጣት እንዴት መብት ሊሆን ይገባል ማለት ሳያስደነግጠን ቀረ፡፡ የአንድን ብሔር ጥቅም የማስጠበቅ ተቀዳሚ ዓላማ ያለው በብሔር ማንነት መሥፈሪያ የተደራጀ አንድ ቡድን በ‹‹በገዛ ራሱ›› የርስት ምድርና የቅርጫ መሬትም ውስጥ ቢሆን ሌላ ብሔር አለና የእኔና የእኔ ያልሆነ እያለ ማቀፍ፣ መደገፍ፣ ማንጓለልና ማግለለል ውስጥ ይገባል፡፡ በብሔርተኛ ወገንተኛነት የተሞላ ክልላዊ ታጣቂና ሕግ አስከባሪ ጭምር ሳይቀር ከመጀመርያው አኳያ ደም አፋሳሽ ጥቃት፣ ከሁለተኛው አንፃር ወራቤ ላይ በቅርቡ ሆነ ተብሎ የተነገረው ዓይነት ‹‹አለመተባበር›› ዓይተናል፣ ሰምተናል፡፡

    የክልሎች አወቃቀርና አሸናሸንም ብሔርን መሠረት ካደረገ ፓርቲነትና ገዥነት ጋር ተጋግዞ በየክልሉ ማለትም በየመንግሥታዊ አስተዳደሩ የግዛት ክልል ውስጥ ሕዝብን ቤተኛና ባይተዋር፣ ባለቤትና ባዳ፣ ባላገርና ባላገር ያልሆነ አድርጎ ለመከፋፈል ምክንያትና ፈቃጅ ሕግ ሆኗል፡፡ እንዲህ ባለ ፖሊሲና የፖለቲካ ተግባር ባለቤት መሆንና አለመሆንን፣ እንደ ሥርዓት አቋቁሞ በዚህም አማካይነት ሰዎች፣ ባለሥልጣናት፣ የሥልጣን አካላት፣ ፓርቲዎች፣ ግለሰቦች፣ ወዘተ ማንጓለልን፣ ማግለልን፣ አንተ የእኔ ነህ፣ አንቺ የእኔ አይደለሽም ማለትን እንዲያስቡትና እንዲያደርጉት ፈቅዶ በሕገ መንግሥቱ ሰዎች ሁሉ እኩል ናቸው፣ የመዘዋወር መብት፣ በየትም ቦታ ኑሮን የማቋቋም መብት የተጠበቀ ነው ማለት ይጋጫሉ፡፡

    ይህ ችግር እንዴት ይቀረፋል? ይቃናል? ይወገዳል? እኔም ዕድል ይድረሰኝ ብሎ  እዚያው ውስጥ በመንቦጫረቅ፣ ወይም ዛሬውኑ ይህንን ሕገ መንግሥት በመሻር/በመለወጥ፣ ወይስ አወቃቀሩንና አደረጃጀቱን ከዛሬ ጀምሮ ይቅር በማለት? ወይስ የብሔር ማንነትንና የኢትዮጵያዊነትን ሚዛን ጠብቆ በማስኬድ የሚል ፀሎትና ሥለት በማድረስ? ደግመን ደጋግመን እንዳልነው የኢትዮጵያ የዴሞክራሲ ትግል መጀመርያ ከቡድን/ከፓርቲ ይዞታነት/መጫወቻነት ነፃ የሆነ አገዛዝ የመገንባት ተቀዳሚ ተግባር መሆን አለበት፡፡ ይህ ሕግ፣ መንግሥትን ራሱን ጭምር ወደ የሚገዛበት፣ ከሕግ በታች ወደ የሚያደርግበት ሥርዓት የመሸጋገር ጥረታችንና ትግላችን፣ የድሮውና የጥንቱ አይለወጥም፣ አይነካም ባሉ የአምባገነንና የዘረፋ ኃይሎች ወረራና ጦርነት ተከፍቶበታል፡፡ ሕግ የማስከበር፣ ፀጥታና ሰላም የማስተማመን የመንግሥት ተግባርም አበሳ ሆኗል፡፡ አገር የማዳን የህልውና ፈተና ከዋናው ከለውጡና ከሽግግሩ አደራ ጋር ተጋጥሟል፡፡ በዚህ ወቅት በተለይም የአገር ቁርጠት የሆነውን ዴሞክራሲን የማደላደል ዋና ተግባርና ከማጠናቀቃችን በፊት፣ ‹‹ክልል ልሁን››ን የሞቼ እገኛለሁ ጉዳይ ማድረግ የራስን ዕድል በራስ የመወሰን ሳይሆን፣ በሌሎች የዚህ መብት መላው ባለቤቶች ላይ እወስናለሁ ማለት ነው፡፡  

    ከአዘጋጁ፡- ጽሑፉ የጸሐፊዋን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እንገልጻለን፡፡

    - Advertisement -

    ይመዝገቡ

    spot_img
    spot_img