Monday, October 3, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - Advertisement -
    - Advertisement -
    እኔ የምለዉየወለጋው ጭፍጨፋና አወዛጋቢው የፓርላማ ውሎ

    የወለጋው ጭፍጨፋና አወዛጋቢው የፓርላማ ውሎ

    ቀን:

    በመርሐ ፅድቅ መኮንን ዓባይነህ

    ያለፈው ሰኔ 11 ቀን 2014 ዓ.ም. በኦሮሚያ ክልል በምዕራብ ወለጋ ዞን፣ በጊምቢ ወረዳ፣ በቶሌ ቀበሌ በተለያዩ መንደሮች፣ የአማራ ተወላጆች ብሔራዊ ማንነታቸው ብቻ እንደ ኃጢያት ተቆጥሮ የተጨፈጨፉበት ዕለት ነበር፡፡ ነፃና ገለልተኛ ምርመራ ባለመካሄዱ የእዚያ አስከፊና አረመኔያዊ ጭፍጨፋ ሰለባዎች ቁጥር እስካሁን ድረስ በትክክል አይታወቅም፡፡ ለነገሩ የጠቅላይ ሚኒስትሩ ፕሬስ ሴክሬታሪ ዘግየት ባለ ጋዜጣዊ መግለጫቸው 338 ሰዎች እንደታረዱ አርድተውናል፡፡ ሆኖም ከአንድ ወገን የተገኘ መረጃ ከመሆኑ ጋር በተያያዘ አንዳች ቅሸባ ሳይፈጸምበት እንዳልቀረ ተጠራጥረው ብዙዎች ለእዚህ አኃዝ ጆሮ የሰጡት መስለው አልታዩም፡፡

    በእርግጥ ዓለም አቀፉ የመገናኛ ብዙኃን እየተቀባበሉ እንዳስተጋቡት ከሆነ ከ1,500 እስከ 30,00 የሚደርሱ ንፁኃንን የአማራ ተወላጆች በማንነታቸው እየተመረጡ ተጨፍጭፈዋል፣ አልቀዋል፡፡ የቆሰለውን፣ ጥሮ ግሮ ያፈራውን ሀብትና ንብረት ሜዳ ላይ በመበተን እግሬ አውጪኝ ብሎ ከየመኖሪያ ቀዬው ተፈናቅሎ የተሰደደውንማ ቤቱ ይቁጠረው፡፡

    አቶ መሐመድ የሱፍ የተባሉ ከንፍሮ ውስጥ እንደ የጥሬ ቅንጣት ከእዚያ አስከፊ የጅምላ ጭፍጨፋ በተዓምር አምልጠው በሕይወት የተረፉ አንድ የ64 ዓመት አዛውንት ብቻ፣ በጠቅላላው እስከ 22 የሚደርሱ ልጅና የልጅ ልጆቻቸው በእዚያ የግፍ ዕርምጃ በበላኤ-ሰቦቹ ሰይፍ ያለ ርህራሔ እንደታረዱባቸውና አስከሬኖቻቸውን በጭካኔ ተቆራርጠው ከየወደቁበት እየለቃቀሙ ብቻቸውን ለመቅበር እንደተገደዱ ለቢቢሲ የአማርኛው ክፍል እንባ እየተናነቃቸው በሲቃ ሲገልጹ አድምጠናቸዋል፡፡ አበው ‹ጉድ ሳይሰማ መስከረም አይጠባም› ይላሉ፡፡

    ወለጋም የደም ምድርነቷን ባልተቋረጠ ሁኔታ ቀጥላ ሰኔ 27 ቀን 2014 ዓ.ም. ደግሞ ትኩስ በተሰማው መረጃ መሠረት አብዛኞቹ ሕፃናት፣ ሴቶችና አረጋውያን የሆኑባቸውና ከአምስት መቶ የሚበልጡ አማሮች በሌላው የወለጋ ክፍል፣ ማለትም በቄለም-ወለጋ ዞን፣ በሃዋ-ገላን ወረዳ፣ በለምለም ቀበሌ በተለይ በመንደር 20 እና 21 መጨፍጨፋቸው ታውቋል፡፡ ቁጥራቸው ቀላል ያልሆኑ ሰዎች ደግሞ በታጣቂ ኃይሎቹ ታፍነው ወደ ጫካ ስለተወሰዱና ደብዛቸው ስለጠፋ ምን እንዳጋጠማቸው አይታወቅም፡፡ ለነገሩ እኮ የኦሮሚያ አጎራባች በሆነው በቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል መተከልን ጨምሮ በተለያዩ ዞኖች፣ ወረዳዎችና ቀበሌዎች ውስጥ ያላንዳች ከልካይ የተካሄዱትን ዘር ተኮር ግድያዎችና የንብረት ዘረፋዎች ሳንጨምር፣ በምሥራቅ ወለጋ ዞን በጉሊሶና በሆሮ ጉድሩ ዞን አቢ ደንጎር አካባቢዎች ቀደም ሲል ከየካቲት 27 ቀን 2013 ዓ.ም. ጀምሮ በመከረኛው ብሔር ተወላጆች ላይ የተፈጸሙትን መሰል ጭፍጨፋዎችና የደረሱትን ዕልቂቶች አንዘነጋቸውም ብቻ ሳይሆን ቆጥረንም አንዘልቃቸውም፡፡

    እንደ እውነቱ ከሆነ በወርኃ ሚያዚያ 2010 ዓ.ም. በሕዝባዊ አመፅ ታጅቦ የተደረገውን ላዕላይ የመንግሥት አመራር ለውጥ ተከትሎ ላለፉት አራት ዓመታት በሺሕ የሚቆጠሩ ንፁኃን ወገኖቻችንን የተነጠቅንባቸውን በርካታ አሰቃቂ ጭፍጨፋዎች በየጊዜው ያስተናገድን መሆኑ አይካድም፡፡ በሳምንታት ልዩነት ብቻ የተፈጸሙት ሁለቱ ሰሞነኛ ብሔር ተኮር ፍጅቶች ግን ፍፁም አሳዛኝና ልብ የሚሰብሩ አድራጎቶች ሆነው በታሪክ ተመዝግበዋል፡፡ ይህ ሁሉ ሲሆን ታዲያ ጠቅላይ ሚኒስትሩም ሆኑ ጨፌ ኦሮሚያን ጨምሮ የአገሪቱ የሕዝብ እንደራሴዎች ምክር ቤት አሁንም ገና በማላገጥ ላይ ናቸው፡፡

    አማራው በየሥፍራው እየተለቀመ በመታረድና ገሚሱም ወደ ጫካ እየተጣለ የአውሬ ሲሳይ በመሆን ያልቃል፡፡ ከየመኖሪያ ቀዬው በገፍ ይፈናቀላል፡፡ ፓርላማው ግን አዝኛለሁ ለማለት እንኳ እየከበደው አብዝቶ ይጨነቃል፡፡ የወቅቱ የሥልጣን አካላት አከታትለው እንደሚያሰሟቸው ረብ የለሽ የፈነጅራ መግለጫዎች ከሆነ ኦነግ ሸኔ በየደረሰበት አማሮችን የሚጨፈጭፈው እኛ የሰነዘርንበትን ጥቃት ተከትሎ ሲሸሽ ተሸናፊነቱን ለመበቀል ሲል ነው ይሉናል፡፡ እንግዲህ በየባለሥልጣናቱ የእንቶ ፈንቶ መግለጫ መሠረት፣ ታጣቂው ቡድን ዕርምጃውን የወሰደው በመንግሥት የፀጥታ ኃይሎች ድባቅ ተመትቶ በሽሽት ላይ እንዳለ ሳይሆን አይቀርም፡፡

    ዘር ማጥፋት፣ በሰብዕና ላይ የተፈጸመ ፍጅት ወይስ የጦር ወንጀል?

    እ.ኤ.አ. ዲሴምበር 9 ቀን 1948 የተመድ ጠቅላላ ጉባዔ በውሳኔ ቁጥር 260 (A)III ባፀደቀው የጄኔቫ ስምምነት መሠረት፣ ‹የዘር ማጥፋት ወንጀል› ማለት አንድን ብሔር ብሔረሰብ፣ ጎሳ ወይም ዘውግ፣ ዘር ወይም ሃይማኖታዊ ቡድን በከፊል ወይም በሙሉ ከምድረ ገጽ ለማጥፋት ታስቦና በሚገባ ታቅዶ የሚፈጸም ዓለም አቀፍ ወንጀል ነው፡፡ ይህ የወንጀል አድራጎት በሰላምም ሆነ በጦርነት ጊዜ ቢፈጸም አድራጊውን በኃላፊነት ከማስከሰስና በጥፋተኝነት ከማስቀጣት አያድነውም፡፡

    እ.ኤ.አ. ከጃንዋሪ 12 ቀን 1951 ጀምሮ በሥራ ላይ የዋለው የእዚህ ዓለም አቀፍ ስምምነት አንቀጽ (ሁለት) በማያሻማ ሁኔታ እንደሚተረጉመው፣ የዘር ማጥፋት ወንጀል በጥቃቱ ዒላማ የተደረገውን ቡድን አባላት በመግደል፣ ከባድ የአካልም ሆነ የአዕምሮ ጉዳት እንዲደርስባቸው በማድረግ፣ ግዙፋዊ ህልውናውን በከፊልም ሆነ በሙሉ በማጥፋት ላይ የተነጣጠሩ የኑሮ ሁኔታዎችን በቡድኑ ላይ ሆነ ብሎ በማክበድ፣ በቡድኑ ውስጥ መራባትን እንዲያግዱ ወይም እንዲከለክሉ ታስበው ሊወሰዱ የሚችሉ ዕርምጃዎችን በመጫን ወይም በቡድኑ ውስጥ የተወለዱትን ሕፃናት በአስገዳጅ ሁኔታ እያፈናቀሉ ወደ ሌላ ባዕድ ቡድን ወይም ስብስብ በማዛወር ሊገለጽ ይችላል፡፡

    ከወንጀል ሥነ ሕግ የጥናት ዘርፍ እንደምንረዳው ታስቦ የሚፈጸም የትኛውም ዓይነት የወንጀል ድርጊት በመርህ ደረጃ አያሌ የአፈጻጸም እርከኖች እንዳሉት፣ በተለይ በሕግ ማኅበረሰቡ ዘንድ በሚገባ ይታወቃል፡፡ አብዛኞቹ ወንጀሎች ታዲያ በፍፃሜና በሙከራ ደረጃ በኃላፊነት የሚያስጠይቁ ሲሆኑ፣ ጥቂቶቹ ብቻ ከባድነታቸውና በጠቅላላው ሕዝብ ዘንድ የሚያስከትሉት አደጋ ከወዲሁ እየታየ ገና በመሰናዶ ደረጃ ሳይቀር እንደሚያስከስሱና እንደሚያስቀጡ የሚደነገግላቸው ናቸው፡፡

    ከእነዚህ አንደኛው የዘር ማጥፋት ወንጀል ሲሆን፣ በስምምነቱ አንቀጽ ሦስት ሥር እንደተደነገገው ይህ ዓለም አቀፍ ወንጀል በፍፃሜው ብቻ ሳይሆን በሴራ፣ ቀጥተኛና ይፋዊ በሆነ ማነሳሳት፣ በሙከራም ሆነ በተባባሪነት ደረጃ ሳይቀር የተካፈለውን ሁሉ በተሳትፎው ልክ የሚያስከስስና የሚያስቀጣ ከባድ ወንጀል ተደርጎ እናገኘዋለን፡፡ የድንጋጌው አቀራረፅና ይዘት መንግሥታት ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በኋላ ይህንን አስነዋሪና አስከፊ ወንጀል እስከ መጨረሻው ጥግ ድረስ አምርረው ለመከላከልና ለመዋጋት በጊዜው ያደረባቸውን የተባበረ ቁርጠኝነት ያሳየናል፡፡

    እንዲያውም በተጠቀሰው ዓለም አቀፍ ውል አንቀጽ ስድስት ሥር በግልጽ ሰፍሮ እንደምንመለከተው፣ በዘር ማጥፋት ወንጀል የተጠረጠረ ማንኛውም ሰው እንደተገቢነቱ ድርጊቱን በፈጸመበት አገር የዳኝነት አካል ብቻ ሳይሆን፣ ይህንኑ ለመዳኘት ሥልጣን በተሰጠው ዓለም አቀፍ የወንጀለኞች ፍርድ ቤት ችሎት ፊት በአማራጭ ተከሶ ሊቀርብና የቅጣት ውሳኔ ሊተላለፍበት ይችላል፡፡

    የዘር ማጥፋት ወንጀል በኢትዮጵያ

    አገራችን ኢትዮጵያ ከበርካታ የዓለም አገሮች ቀድማ ዘር ማጥፋትን በ1949 ዓ.ም. በወጣው የወንጀለኛ መቅጫ ሕጓ ውስጥ በንቃት ያካተተች፣ ያንኑ በከባዱ የሚያስቀጣ ወንጀል ያደረገችና በዚህ ረገድ አብነት የሆነች አገር ናት፡፡ እሱን ተክቶና በወርኃ ግንቦት 1997 ዓ.ም. ተሻሽሎ የወጣው የኢፌዴሪ የወንጀል ሕግም በቁጥር 269 ሥር በወራሽነት ተቀብሎ በተጠናከረ ሁኔታ ወንጀል አድርጎታል፡፡ ዘግይቶ የወጣውና በአሁኑ ወቅት ፀንቶ የሚሠራበት የዚህ ፌዴራላዊ ሕግ ቁጥር 269 ‹ዘርን ስለማጥፋት› “Genocide” በሚለው ርዕስ ሥር እንደሚከተለው ደንግጎ እናገኘዋለን፡፡ “ማንም ሰው በሰላምም ይሁን በጦርነት ጊዜ በብሔር ብሔረሰብ፣ በጎሳ፣ በዘር፣ በዜግነት፣ በቀለም፣ በሃይማኖት ወይም በፖለቲካ አንድ የሆነን ቡድን በመላ ወይም በከፊል ለማጥፋት በማሰብ የጥፋቱን ድርጊት በማደራጀት፣ ትዕዛዝ በመስጠት ወይም ድርጊቱን በመፈጸም፡-

    • በማናቸውም ሁኔታ የማኅበረሰቡን አባሎች የገደለ ወይም አካላዊ ወይም ህሊናዊ ጤንነታቸውን የጎዳ ወይም የአካል ጉዳት ያደረሰ ወይም ያጠፋ እንደሆነ ወይም፣
    • የማኅበረሰቡ አባላት በዘር እንዳይራቡ ወይም በሕይወት እንዳይኖሩ ለማድረግ ማናቸውንም ዘዴ በሥራ ላይ ያዋለ እንደሆነ ወይም፣
    • የማኅበረሰቡን አባላት ወይም ሕፃናት በግዴታ ከሥፍራ ወደ ሥፍራ ያዛወረ ወይም የበተነ ወይም ሊሞቱ ወይም ሊጠፉ በሚችሉበት ሁኔታ እንዲኖሩ ያደረገ እንደሆነ፣
    • ከአምስት ዓመት እስከ 25 ዓመት ለመድረስ በሚችል ፅኑ እስራት ወይም ነገሩ ከባድ በሆነ ጊዜ በዕድሜ ልክ ፅኑ እስራት ወይም በሞት ይቀጣል”፡፡

    በሥራ ላይ ያለው የኢፌዴሪ ሕገ መንግሥት በበኩሉ በሰብዕና ላይ የሚፈጸሙ ናቸው ያላቸውን ወንጀሎች በሚዘረዝረው አንቀጹ ሥር፣ የዘር ማጥፋት ወንጀልን ከሌሎች ዓለም አቀፍ ወንጀሎች ጋር አጃምሎና በጥቅሉ ደንግጎት ነው የምንመለከተው፡፡

    ከዚህም የተነሳ የሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 28 በንዑስ አንቀጽ (አንድ) ሥር፣ ‹‹ኢትዮጵያ ባፀደቀቻቸው ዓለም አቀፍ ስምምነቶችና በሌሎች የአገሪቱ ሕጎች መሠረት በሰው ልጅ ላይ የሚፈጸሙ ናቸው ተብለው የተወሰኑትንና እንደ የሰው ዘር ማጥፋት፣ ያለ ፍርድ የሞት ቅጣት ዕርምጃ መውሰድ፣ በአስገዳጅ ሰውን መሰወር ወይም ኢሰብዓዊ የድብደባ ድርጊቶች ያሉ ወንጀሎችን በፈጸሙ ሰዎች ላይ ክስ ማቅረብ በይርጋ እንደማይታገድና በሕግ አውጪው ክፍልም ሆነ በየትኛውም የመንግሥት አካል ውሳኔ በምሕረት ወይም በይቅርታ እንደማይታለፍ›› በአፅንኦት የሚያሳስብ ሥነ ሥርዓታዊ ድንጋጌ ሰፍሯል፡፡

    እዚህ ላይ ተጃምሏል ያልኩበት ዓይነተኛ ምክንያት ዘር ማጥፋት የተሰኘው ወንጀል በሰብዕና ላይ ከሚፈጸሙ ሌሎች ተዛማጅ ወንጀሎች ጋር በአንድነት ተቀላቅሎና በመጠኑም ቢሆን ያላግባብ ተወሳስቦ በመደንገጉ ብቻ እንደሆነ ልብ ይሏል፡፡ ይህ ሆኖ ሳለ ታዲያ በሁለት ተከታታይ ዙሮች በጠበበ የጊዜ ልዩነት በምድረ ወለጋ ሰኔ 11 እና ሰኔ 27 ቀን 2014 ዓ.ም. የተካሄደው የአማራ ተወላጆች ዘግናኝና  አረመኔያዊ ጭፍጨፋ የመንግሥት አካላትም ሆኑ ግብዝ ደጋፊዎቻቸው በሰብዕና ላይ የተፈጸመ እንጂ አንድን ብሔር፣ ዘውግ ወይም ሃይማኖት ለይቶ የተካሄደ የዘር ማጥፋት ወንጀል አይደለም በማለት ሽንጣቸውን ገትረው ሲሟገቱ ይደመጣሉ፡፡ ለመሆኑ የወለጋው ሰሞነኛ ፍጅት የዘር ማጥፋት ወንጀል ነው ወይስ በሰብዕና ላይ የተፈጸመ ወንጀል? የጦር ወንጀል የሚለው እንኳ በጭራሽ አይመለከተውም፡፡

    ወለጋ ውስጥ በትናንቱም ሆነ በዛሬው የጅምላ ፍጅት በሚናገሩት የአፍ መፍቻ ልሳን ተመርጠው የተጨፈጨፉት በሰፊው የኦሮሞ ማኅበረሰብ መሀል አፈር እየገፉ የሚኖሩና ከፖለቲካ ጋር ይህ ነው የሚባል ግንኙነት ጨርሶ ያልነበራቸው ኅዳጣን አማሮች ናቸው፡፡ በእርግጥ አለቅጥ አፍጥጦ የወጣውን ይህንኑ ደረቅ ሀቅ እስካሁን ድረስ ወደፊት ወጥቶ በቀጥታ ለማስተባበል የደፈረ አካል የለም፡፡ ሆኖም አንድን ሕዝብ በሙሉ ወይም በከፊል ለማጥፋት አስቀድሞ በታቀደና በተደራጀ መንገድ በወገኖቻችን ላይ የተፈጸመውን የዘር ማጥራት/ማጥፋት ወንጀል በስሙ ለመጥራት ሁሉም ዓይን አፋርነት ሲሰማውና አብዝቶ ሲጨናነቅ ታዝበናል፡፡ ከእዚያ ይልቅ ጭፍጨፋው ያለ ርህራሔ የበላቸውን የአንድ ብሔር ሰለባዎች ‘ንፁኃን ዜጎች’ በሚል መጠቅለያ በሰብዕና ላይ የተፈጸመ ወንጀል ነው እየተባለ ሲድበሰበስና ሲስተጋባ ነው በአንክሮ የምንከታተለው፡፡

    እ.ኤ.አ. ጁላይ 17 ቀን 1998 በፀደቀውና ዓለም አቀፉን የወንጀለኞች ፍርድ ቤት በአቋቋመው የሮሙ ሰነድ አንቀጽ ሰባት ንዑስ አንቀጽ (አንድ) ሥር ተተርጉሞ እንደምናገኘው ‘በሰብዕና ላይ የተፈጸመ ወንጀል’ “Crime Against Humanity” ማለት በተቀነባበረ መንገድ በማናቸውም ሰላማዊ ሕዝብ ላይ በቀጥታ የተነጣጠረና ሆነ ተብሎ የሚሰነዘር የማናቸውም መጠነ ሰፊ ጥቃት ክፍልና አካል ነው፡፡

    ሁለቱም ወንጀሎች ተጠርጣሪው በዓለም አቀፍ ደረጃ የሚሳደድባቸውና በተገኘበት ሥፍራ ተይዞ የሚጠየቅባቸው ከባድ ወንጀሎች መሆናቸውን እዚህ ላይ ልብ ይሏል፡፡ አያሌ ፀባያትን እንደሚጋሩ ቢታወቅም ታዲያ እንደ ሕጉ አቀራረብ በሰብዕና ላይ የሚፈጸምን ወንጀል ከዘር ማጥፋት ወንጀል በዋነኝነት የሚለየው፣ ከመነሻው አንድን ብሔር፣ ዘውግ፣ ማኅበረሰብ ወይም ቡድን ዒላማ አድርጎ የሚፈጸም አለመሆኑ ብቻ ነው፡፡

    በቁጣ የታጀበው የጠቅላይ ሚኒስትሩ ምላሽና ማብራሪያ

    ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ አህመድ (ዶ/ር) ሰኔ 30 ቀን 2014 ዓ.ም. በአገሪቱ የሕዝብ እንደራሴዎች ምክር ቤት ፊት ቀርበው ያሰሙት ዲስኩር፣ ቀደም ሲል ሰኔ 7 ቀን 2014 ዓ.ም. ካሰሙትም የባሰና ፉከራ፣ ንቀት፣ ውሸትና ክህደት በስፋት የታየበትና የተደመጠበት ነበር ለማለት ይቻላል፡፡ ለምሳሌ ዜጎች በግፍ እየተጨፈጨፉ ችግኝ አትትከሉ የሚሉትን ወገኖች አትስሟቸው፣ እኛ ሰው እየሞተም ቢሆን ዛፍ መትከላችንን እንቀጥልበታለን፣ ይህ ነውር የለውም፣ ቢያንስ አስከሬኑ ጥላ ያገኛል ሲሉ አሳቀውናል፡፡

    እሳቸው እንዳሉት ዛፍ መትከልማ ነውር የለውም እኮ፡፡ መላው ዓለም በአማራ ተወላጆች ላይ የተካሄደውን አስደንጋጭ የዘር ጭፍጨፋና የደረሰውን ዕልቂት እየተቀባበለ ሰፊ የዜና ሽፋን ከመስጠት ባሻገር አምርሮ በሚያወግዝበትና ስለመንግሥታቸው ቀዳሚ ኃላፊነት አብዝቶ በሚጮህበት ወቅት፣ ብሔራዊ የሐዘን ቀን ማሳወጁና የአገሪቱን ባንዲራ ዝቅ ማድረጉ ቢሳናቸው እንኳ አንዳች የተለየ ነገር እንዳልተፈጠረ ቆጥረው አረንጓዴ በማልበሱ ፕሮጀክታቸው ያለ ኃፍረት መቀጠላቸው፣ ይህንኑም ለአስከሬን ጥላ ይሆናል በማለት ጭፍጨፋውን በዚያ ደረጃ ማስተሀቀራቸው ነበር እንደ መዘባበት የተቆጠረባቸው፡፡

    በሌላ በኩል ደግሞ ንፁኃኑ በጅምላ መጨፍጨፋቸው ያን ያህል ተጋኖ መታየት የለበትም፣ ይህ እኮ በኢትዮጵያ ብቻ የሚከሰት ጉዳይ አይደለም፣ እንደ አሜሪካ ባሉት አገሮችም ዘወትር ያጋጥማል ማለታቸው ሲበዛ አስተችቷቸዋል፡፡ በእርግጥ እንዲህ ያለው ማነፃፀሪያ ውሉ የጠፋበት ነው፡፡ ጠቅላዩ ለማወዳደር እንደተዳፈሩት ሥነ አዕምሮው ክፉኛ የታወከ፣ አመክንዮ የጎደለው ወይም በጥላቻ ያበደ ማንኛውም ግለሰብ ባልተጠበቀ ሁኔታ የሚፈጽመው ድንገተኛ የጥይት ተኩስና በጅምላ የሚያደርሰው ሰብዓዊ ጉዳት ወይም ዕልቂትና በደንብ ታቅዶ በተደራጀ መንገድ የሚፈጸም የዘር ማጥፋት ወንጀል አንድና ተመሳሳይ አይደሉም፣ ሆነውም አያውቁም፡፡ እውነቴን ነው የምላችሁ፣ ምን ዓይነት ንግግር እንደሆነ ፈጽሞ ለሰው አይገባም፡፡

    የአገሪቱ መሪ በተፈጥሯዊ ተሰጥኦ አንደበተ ርዕቱ ሲሆኑ እኔ እስከማውቀው ድረስ ሳይጽፉ የመናገር ችግር የለባቸውም፡፡ አሁን አሁን ግን ራሳቸውን መምራትም ሆነ አንደበታቸውን መግራት እየተሳናቸው የመጣ ይመስለኛል፡፡ አፈሩ ይቅለላቸውና ሟቹ ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ መለስ ዜናዊ ራሳቸውን ብልህና ታላቅ መሪ አሰኝተው ነበር እስከ ወዲያኛው ዓለም የተሸኙት፡፡ በእሳቸው መንፈስና ተክለ ሰውነት ሥር ይንቀሳቀሱ የነበሩት መካከለኛ መሪ አቶ ኃይለ ማርያም ደሳለኝ በበኩላቸው፣ የመለስን ያህል የተባ አንደበትና መሰሪ ሥነ ተፈጥሮ ባይኖራቸውም እንደ አንድ ቁንጮ የአገር መሪ የተረጋጋ ሥነ አዕምሮና ማለፊያ ሰብዕና ነበራቸው፣ አላቸውም ብዬ አምናለሁ፡፡

    ዓብያችንም እኮ አነሳሳቸውን ለተመለከተና ላስተዋለ እንደ መጠሪያ ስማቸው ሁሉ ዓብይ መሆን ቢያቅታቸው እንኳ ንዑስ መሪ የመሆን ዕድል ነበራቸው፣ አሁንም አላቸው፡፡ ሆኖም ይህንን እምቅና ወርቃማ ተሰጥኦ በወጉና በኃላፊነት ስሜት እየተጠቀሙበት አይደለም፡፡ ነጋ ጠባ አደገኛ የልሳን እንሽርት ባጋጠማቸው ቁጥር እኛ ምንዝሮቹ ተሳቀን መሞታችን ነው፡፡ በእሳቸው ደረጃ ያሉ አቻ የመንግሥታት መሪዎች በልማድ እንደሚያደርጉት ጭፍጨፋው የተፈጸመበትን የትኛውንም ሥፍራ ለአንድ አፍታ ጎራ ብለው ለመጎብኘትና የተጎዱትን ሰለባዎች በአካል ተገኝተው ለማፅናናት ባይደፍሩም፣ የዜጎቻቸውን ሕይወት ለመታደግ ባለመቻላቸው ግን ልባዊ ሐዘን እንደተሰማቸው ጠቅላይ ሚኒስትሩ ነግረውናል፡፡

    ያም ሆኖ አንዳንድ ወገኖች ያላግባብ ሊያሳጧቸው እንደሚሞክሩት የቶሌውም ሆነ የሃዋ ገላኑ ፍጅት በመንግሥታቸው ቸልተኝነት ወይም ዳተኝነት የተፈጸመ ነው ብለው አያምኑም፡፡ እንደ ሰውየው አነጋገር ከሆነ ከዚያ ይልቅ፣ ሲቪል ዜጎች ብቻ ሳይሆኑ እነሱን ከጭፍጨፋው ለማዳን በግዳጅ ላይ የተሰማሩ የፖሊስ፣ የፀጥታና የመከላከያ ኃይል አባላት ሳይቀሩ ውድ ሕይወታቸውን እንደገበሩ በሚያታክት ስሜት ያደረጉት ተጨማሪ ገለጻ ‹‹ፍየል ወዲህ ቅዝምዝም ወዲያ›› ሲሆንባቸው ታዝበናል፡፡

    የሚሉት እውነት ቢሆን እንኳ ታዲያ በቀጥታ እንዲመልሱት ከፓርላማ አባላቱ የቀረበላቸው ጥያቄ እሱ ስላይደለ፣ ያሰቡትን ያህል ትኩረት ስቦ በውል ሳይደመጥላቸው ቀርቷል፡፡ በእርግጥ እንዲህ ያለው ዲስኩር ቀዳሚ ኃላፊነቱን በቅጡ መወጣት ለተሳነው መንግሥት፣ በጭፍጨፋዎቹ ሰለባዎች አንፃር የሒሳብ ማወራረጃ ሆኖ ሊያገለግል እንደማይችል ዓብይ አስቀድመው መረዳት የነበረባቸው ይመስለኛል፡፡

    የሽብር ወንጀሎችን ለመከላከልና ለመቆጣጠር በወጣው የአገሪቱ አዋጅ ቁጥር 1176/2012 ዓ.ም. አንቀጽ 18. ንዑስ አንቀጽ (1) እና (2) ድንጋጌዎች መሠረት፣ ራሱ የሕዝብ እንደራሴዎች ምክር ቤት ቀደም ሲል በሁለት ሦስተኛ ድምፅ በቀንደኛ አሸባሪነት ከሰየመው ከሕዝባዊ ወያኔ ሓርነት ትግራይ (ሕወሓት) ጋር ሊካሄድ ስለታሰበውና በመንግሥታቸው በኩል ከወዲሁ አስፈላጊው ቅድመ ዝግጅት ስለሚደረግበት ድርድር ለጠቅላይ ሚኒስትሩ ከፓርላማው በኩል ሌላ ጥያቄ ቀርቦላቸው እንደነበርም ተከታትለናል፡፡

    ለሰላም ስንል የማንከፍለው ዋጋ የለም፡፡ ከአሸባሪው ትሕነግ ጋርም ቢሆን ትርፍ እስካገኘንበት ድረስ ለሰላም እንደራደራለን፡፡ ይህንንም ቢሆን የብልፅግና ፓርቲ በሕዝብ የተመረጠ ገዥ የፖለቲካ ድርጅት እንደመሆኑ መጠን ብቻውን መወሰኑ ነውር አይደለም፡፡ እናንተም ብትሆኑ ቀደም ሲል የተወያያችሁበት በመሆኑ ለነገሩ እንግዶች አይደላችሁም፣ በአንድ በኩል ሕዝባችን ተፈናቀለ፣ ተጎዳ ትላላችሁ፣ ተደራድረን ችግሩን እንቀንስ ስንላችሁ ደግሞ ካልፈቀዳችሁ ራሱ ችግር ይሆናል፡፡ ከአሸባሪ ጋር መወያየትና መደራደር እኮ በእኛ አልተጀመረም፣ ሌሎች አገሮችና መንግሥታትም ያደርጉታል፡፡ ደርግም ቢሆን ከሻዕብያና ሕወሓት ጋር ሲያካሂደው ነበር፡፡ ቢነገርም ባይነገርም ይህ ዓይነቱ ድርድር ይካሄዳል፣ የትም ያለ ነገር ነው ሲሉ ሰፋ ያለና ድፍረት የተመላበት የመከላከያ መልስና ማብራሪያ ሰጥተዋል፡፡

    ከሁሉም በላይ የሚያስገርመው ግን ሕወሓትን ቀድሞ ነገር አሸባሪ ያላችሁት እናንተ አልነበራችሁም፣ ሲሉ የሕዝብ እንደራሴዎቹን እስከ ማንጓጠጥና በቀረበው ጥያቄ ብዙ እንዳይገፉበት ለማሸማቀቅ እስከ መሞከር ድረስ የሄዱበት ረዥም ርቀት ነው፡፡ በእዚህ ያልተገባ አቀራረባቸው ታዲያ ከፍተኛውን የመንግሥት ሥልጣን አካል እንደ አንድ ተራ የግለሰቦች ስብስብ እንጂ እሳቸውን ጭምር እስከ መገሰፅና አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ፣ ለመስተዳድራቸው የመተማመኛ ድምፅ እስከ መንፈግ የሚዘልቅ ሕገ መንግሥታዊ መብት እንዳለው ተቋም ሊመለከቱት አለመፍቀዳቸውን ታዝበናል፡፡

    ጠቅላይ ሚኒስትሩ በወለጋ የተጨፈጨፉትን ንፁኃን ዜጎች ከዕልቂቱ ባለማዳናችን እናዝናለን፣ እንዲያም ሆኖ ጠላቶቻችን ግድያና ማፈናቀሉን በመደጋገም ኢትዮጵያን ያጎሳቁሏት እንደሆነ ነው እንጂ ሊያፈርሷት ከቶ አይችሉም ሲሉ በተለመደው አሰልቺ ማፅናኛቸው ሊያረጋጉን መሞከራቸው አልቀረም፡፡ በእርግጥ ይህ ምፀት ይመስላል፡፡ ሰውየው የአገር መፍረስ ምን ማለት እንደሆነ እንኳ ፈፅሞ የተገነዘቡ አይመስሉም፡፡

    ይህ ሁሉ ሲሆን ሸኔ የሽብር እንጂ የፖለቲካም ሆነ የርዕዮተ ዓለም ዓላማ የለውም፡፡ የኦሮሞ ብቻ ሳይሆን የሁላችንም ጠላት ነው ብለውናል፡፡ ዘንግተውት መሆን አለበት እንጂ በሌላ የቀደመ ንግግራቸው ግን ይኸው ቡድን በሰፊው የኦሮሞ ሕዝብ ውስጥ የሚንቀሳቀስ ኃይል እንደመሆኑ መጠን፣ የብዙኃኑ ድጋፍ ሳይኖረው አይቀርም በማለት ሽብርተኛውን ቡድን በተመለከተ ከማኅበረሰቡ ጋር መወያየት እንደሚገባ ተቃራኒውን በመናገር አስደንግጠውን ነበር፡፡

    ከሁሉም በላይ የወልቃይት ጠገዴን በጀት በተመለከተ ደሳለኝ ጫኔ (ዶ/ር) የተባሉ የሕዝብ እንደራሴ ላቀረቡላቸው ጥያቄ ጠቅላይ ሚኒስትሩ የሰጡት መልስ ንቀት የተሞላበት፣ ማናህሎኝነት የተጠናወተውና ማምታታት የታከለበት መስሎ ታይቶባቸዋል፡፡ አጠቃላይ ይዘቱም የወልቃይትን በጀት በትግራይ ክልል በኩል መድበናል፡፡ ከዚህ አልፎ ጥያቄው የበጀት አስተዳደር ከሆነ ደግሞ ራሱን ችሎ ይታይና ወደፊት የሚፈታ ይሆናል ሲሉ ነበር በመጀመሪያ ሊያድበሰብሱ የሞከሩት፡፡

    ከዚያም አከል አድርገው በሕገ መንግሥቱ መሠረት ችግሩ መፍትሔ እስኪያገኝ ድረስ እሳቸው ከመቸውም ጊዜ ባልተለመደ ሁኔታ ‘ምዕራብ ትግራይ’ ብለው የጠሩት የወልቃይት ጠገዴ አካባቢ አስቀድሞ ሲተዳደር የነበረው በትግራይ ክልል ውስጥ እንደመሆኑ መጠን፣ በጀቱ በዚያ በኩል የተመደበለት ስለመሆኑ ያለ ይሉኝታ አርድተውናል፡፡ ሆኖም እሳቸው ቢረሱትም ወልቃይት የበጌምድር ግዛት ነው በማለት ከጥቂት ወራት በፊት ነግረውን እንደነበር አይዘነጋም፡፡

    እንግዲህ ከእዚህ የምንረዳው ብርቱ ቁምነገር ቢኖር በእሳቸው ደረጃ የሚገኝ የአንድ አገር መሪ አንድ ዓመት እንኳ ባልሞላ ጊዜ ውስጥ በአንድና ተመሳሳይ ጉዳይ ላይ ሁለት እርስ በርሳቸው የሚቃረኑ አስተያየቶችን ቢሰጥ፣ በቅድሚያ የሚያጣው የራሱን ሕዝባዊ ተቀባይነት እንደሆነ ጠቅላይ ሚኒስትሩ በሚገባ የተገነዘቡ አለመሆናቸውን ነው፡፡

    ለማናቸውም ጠቅላይ ሚኒስትራችን ምሥጋና ይግባቸውና ከመቸውም ጊዜ ይልቅ በሰኔ ሰላሳው የፓርላማ ዲስኩራቸው፣ ሕወሓት ወደ ትግራይ በጉልበት አጠቃሏቸው የቆዩትን የአማራ አካባቢዎችና ነዋሪዎች በተመለከተ አንድ ነገር ግልጽ አድርገውልናል፡፡ በተለይ ወልቃይት ጠገዴ በአገር መከላከያ ሠራዊት፣ በክልሉ ልዩና የሚሊሻ ኃይሎች፣ እንዲሁም በሕዝቡ መሪር ተጋድሎ ከሕወሓት የተፅዕኖ አገዛዝ ተላቃ በአማራ ክልል ሥር መተዳደር ከጀመረች ከአንድ ዓመት ተኩል በላይ እንደሆናት ቢታወቅም በጀት ይገባኛል የምትል ከሆነ ይህንኑ ልትጠይቅ የምትችለው፣ ከጓድ ደብረ ፅዮን ገብረ ሚካኤል እንጂ ከጓድ ዓብይ አህመድ በጅሮንድ ጽሕፈት ቤት ሊሆን አይችልም፡፡

    ሰውየው በዚህ ሳይወሰኑ የወልቃይት ጉዳይ በሕገ መንግሥቱ መሠረት ተጣርቶ በፌዴሬሽን ምክር ቤት በኩል የመጨረሻ እልባት እንዲሰጠው በተለይ ለአማራ ክልላዊ መንግሥት ተደጋጋሚ ተልዕኮ ሰጥተናል ሲሉ ራሳቸውን ከኃላፊነት ነፃ በማውጣት፣ ለጉዳዩ ዳተኛ ሆኖ የሚታየው ሌላው ክፍል እንደሆነ ለማሳጣት ሲሞክሩ ተደምጠዋል፡፡ እኔ በበኩሌ ይህንን ዓይነቱን አባባላቸውን ፈጽሞ እንደማላገጥ ነው የምቆጥረው፡፡

    እንደ እውነቱ ከሆነ እሳቸው በየአደባባዩ የሚረገረጉለት ሕወሓት ወለዱ የኢፌዴሪ ሕገ መንግሥት ራሱ ዋናው ችግር ፈጣሪ ስለሆነ፣ ያንኑ የበለጠ ከማወሳሰብ በስተቀር ሌላ ችግር የመፍታት አቅም የለውም፡፡ የፌዴሬሽን ምክር ቤትም ቢሆን ጥያቄው በአማራ ማንነት አስመላሽ ኮሚቴ በኩል ተደራጅቶ ከቀረበለት ዕድሜ ያስቆጠረ በመሆኑ፣ በጉዳዩ ላይ ለዚህን ያህል የተራዘመ ጊዜ አንዳች ዓይነት እልባት መስጠት ተስኖት ያላግባብ ሲያንከባልለው እንደቆየ የሚታወቅ ነገር ነው፡፡

    ጠቅላይ ሚኒስትሩ በዚህ ዲስኩራቸው ሕግ መተርጎም እኮ የእናንተ የሥራ ድርሻ አይደለም፣ የሕግ አንቀጽ ከመጥቀስም ብትቆጠቡ ይሻላችኋል፣ በፌዴሬሽን ምክር ቤት ሥራ ጣልቃ የምትገቡትስ ምን ቆርጧችሁ ነው፣ መሬት ወርዳችሁ ባላረጋገጣችሁት ጉዳይ እኔን እዚህ ለምን ትነዘንዙኛላችሁ በሚል አደገኛ ድምፀት የተከበሩትን የምክር ቤት አባላት ክፉኛ ሲወርፏቸው እየተሳቀቅንም ቢሆን አስተውለናል፡፡

    እሳቸውስ ቢሆኑ በየደረሱበት ሥፍራና ባገኙት አጋጣሚ ሁሉ ‘በሕገ መንግሥቱ መሠረት’ እያሉ የሚያስደምሙን፣ “ሕገ መንግሥታዊ ሕግ’ የተሰኘውን የዕውቀት ዘርፍ በተመለከተ ምን የተለየ ተጠባቢነት ኖሯቸው ይሆን?  በመሠረቱ ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር በቁንፅሉ እንደገመቱት ሕግ መተርጎም የፍርድ ቤቶች ብቸኛ ኃላፊነት አይደለም፡፡ በሌላ ገጹ ቢመለከቱት ኖሮ ‘ሕጎችን ከወጡበት መንፈስና ዓውድ ጋር በተገናዘበ መንገድ መተርጎም’ የሚባል የሥራ ዘርፍ እንዳለ የመረዳት ዕድልና አጋጣሚ ይኖራቸው ነበር፡፡

    እንዲህ ያለው ተግባር ታዲያ ለዳኝነት አካሉ ሳይሆን፣ በልዩ ፀባዩ ምክንያት ለሕግ አውጪው የሕዝብ እንደራሴዎች ምክር ቤት በተፈጥሮ የተሰጠ የሥራ ድርሻ መሆኑ መታወቅ አለበት፡፡ ዓይነተኛ ዓላማውም ሕግ አውጪው አካል ሕጉን ባወጣበት ወቅት ምን ሐሳብ ወይም ፍላጎት እንደነበረው በይፋ ጠይቆ ተፈላጊውን ምላሽና ማብራሪያ ማግኘት ነው፡፡

    ለማናቸውም ሰውየው ከሙያቸው አድማስ ውጪ በሆኑ ቴክኒካዊ ጉዳዮች ላይ ያን ያህል አብዝተው ባይጨነቁ መልካም ነበር እላለሁ፡፡ በመጨረሻም ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ ዋነኛ የኪነ ጥበብ አፍቃሪ ይመስሉኝ ነበር፡፡ ይሁን እንጂ ስሜታዊነትን በተላበሰው በዚያ ዲስኩራቸው መንግሥቴ በሥዕል፣ በጽሑፍና በዘፈን ጋጋታ አይሸበርም፣ ዙፋኔም አይነቃነቅም ሲሉ የሰነዘሩት የአሽሙር ዓይነት አነጋገር የቀደመውን አቋሜን እንድመረምር አስገድዶኛል፡፡ እንዲያውም ይህ አስተያየታቸው ራሱ በስም ባልጠቀሷቸው ጸሐፍት፣ ካርቱኒስቶችና አዝማሪዎች ወቅታዊ የጥበብ ሥራ ውጤቶች መሸበራቸውን በቀላሉ እንደሚያሳብቅባቸው እንኳ ስለመገንዘባቸው ተጠራጥሬያለሁ፡፡

    መደምደሚያና ምክረ ሐሳብ

    መሪነት አርዓያነት ነው፡፡ የፖለቲካ መሪዎችን ጨምሮ በየትኛውም እርከን የሚገኙ የሕዝብ አገልጋዮች ሁሉ ሥራቸውን በምሳሌነት ማከናወን ይጠበቅባቸዋል፡፡ በግል ኑሯቸውና በቤተሰብ አመራራቸው ሳይቀር ከተራው ሰው የተሻለ ወይም ላቅ ያለ የሥነ ምግባር ደረጃ እንዲያሳዩንም ይጠበቅባቸዋል፡፡ በእርግጥ መሪዎች አብዛኛውን ጊዜ ከተከታዮቻቸው ጋር የሚገናኙት በንግግር እንጂ በአካል ሊሆን ከቶ አይችልም፡፡ እንዲያም ሆኖ ከጥቂቶች በስተቀር መሪዎች ሁሉ የተዋጣለት የንግግር ክህሎት ላይኖራቸው ይችል ይሆናል፡፡ ሆኖም በተሰጥኦ ያላገኙትን ችሎታ ክፍተት ከጀርባ በሚያሰማሯቸው ብቁና ንቁ አማካሪ ሙያተኞች ድጋፍ ይሸፍኑት ዘንድ ሰፊ ዕድል አላቸው፡፡

    በተለይ እንደ አፍሪካ ባሉ ክፍለ ዓለማት ቁንጮ የፖለቲካ መሪዎች በአደባባይ የሚያስደምጡት የትኛውም ዓይነት ንግግር ራሱ ሕግ በመሆኑ በውል ታስቦበት ሊለቀቅ ይገባል፡፡ ትናንት ከትናንት ወዲያ ከተሰሙት ሌሎች ቀደምት ንግግሮቻቸው ጋር በሚገባ ተገናዝቦ ካልተለቀቀ ግን ለጎላ ስህተትና ለከፍተኛ ትዝብት ይዳርጋል፡፡ በተደራስያኑ ዜጎችና ማኅበረሰቦች ዘንድም ጭራሽ ተቀባይነትን ሊያሳጣ ይችላል፡፡

    አበው ‘ከሰው መርጦ ለሹመት፣ ከእንጨት መርጦ ለታቦት’ እንዲሉ መሪዎች ቀድሞውኑ ወደ ሥልጣኑ ማማ በቀላሉ ተረማምደው መንበሩን የሚቆናጠጡት ከሰዎች መካከል መሆኑን በሚገባ እንገነዘባለን፡፡ ከዚህ የተነሳ ማዕከላዊ አመክንዮን እንጂ ፍፁምነትን ከእሳቸው የምንጠብቅ የዋህን አይደለንም፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ  ግን የአገሪቱ ራስ መሆናቸውን ብዙ ጊዜ ይረሳሉ፡፡ ሌላው ይቅርና ውድ ባለቤታቸው ስንት የሚበልጧቸው ወይዛዝርት እያሉ እነሱን ሁሉ ልቀው ቀዳማዊት እመቤት እየተባሉ በተለየ ክብርና ሞገስ በመንቆለጳጰስ የሚጠሩት፣ ከእሳቸው ቁጥር አንድ ኃላፊነት በመነጨ አመክንዮ መሆኑን ጨምሬ ላስታውሳቸው እገደዳለሁ፡፡

    እነሆ ለጊዜውም ቢሆን ታዲያ አገር በእጃቸው ላይ የወደቀችባቸው ሰውና ኃላፊነታቸውም ከመነሻው የከበደ ብቻ ሳይሆን፣ ከጊዜ ወደጊዜ እየተወሳሰበ የመጣም ጭምር እንደመሆኑ መጠን ጠቅላይ ሚኒስትሩ ወደቀደመ ቀልባቸው እንዲመለሱና ተከታዮቻቸው አምነን እናግዛቸው ዘንድ ተረጋግተውና ምራቃቸውን ዋጥ አድርገው እንዲመሩን እንፈልጋለን፡፡ ማን ከሁላችንም ቀድሞ እንደተናገረው ያን ያህል አጣርቼ መጥቀስ ባያስፈልገኝም፣ ሥልጣን ግለሰብዓዊ ማንነትን ያስረሳል፡፡ ያልተገደበና ፍፁማዊ ሥልጣን ደግሞ በዚያው ልክ ሰውን ያበላሻል፣ አበቃሁ፡፡

    ከአዘጋጁ፡- ጸሐፊው በሕግ ሙያ የመጀመርያ ዲግሪያቸውን በ1981 ዓ.ም. ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የቀድሞው የሕግ ፋኩልቲ ያገኙ ሲሆን፣  በሐምሌ ወር 2001 ዓ.ም. ደግሞ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲና በተመድ የሰላም ዩኒቨርሲቲ ጣምራ ትብብር ይካሄድ ከነበረው የአፍሪካ ፕሮግራም በሰላምና በደኅንነት ጥናት የማስተርስ ዲግሪያቸውን ሠርተዋል፡፡ በአሁኑ ወቅት በአማራ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት በቢሮ ኃላፊ ማዕረግ የርዕሰ መስተዳድሩ ዋና የሕግ አማካሪ ሆነው በማገልገል ላይ ናቸው፡፡ ጽሑፉ የእሳቸውን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እየገለጽን፣ በኢሜይል አድራሻቸው clickmerha1@gmail.com ማግኘት ይቻላል፡፡ 

    - Advertisement -

    ይመዝገቡ

    spot_img
    spot_img